अध्याय 8: रमणक, हिरण्मय, ऐरावत और श्रीहरि

वर्षाणां चैव नामानि पर्वतानां च संजय ।
आचक्ष्व मे यथातत्त्वं ये च पर्वतवासिनः

varṣāṇāṃ caiva nāmāni parvatānāṃ ca saṃjaya |
ācakṣva me yathātattvaṃ ye ca parvatavāsinaḥ

दक्षिणेन तु श्वेतस्य नीलस्यैवोत्तरेण तु ।
वर्षं रमणकं नाम जायन्ते तत्र मानवाः

dakṣiṇena tu śvetasya nīlasyaivottareṇa tu |
varṣaṃ ramaṇakaṃ nāma jāyante tatra mānavāḥ

शुक्लाभिजनसंपन्नाः सर्वे सुप्रियदर्शनाः ।
निःसपत्नाश्च ते सर्वे जायन्ते तत्र मानवाः

śuklābhijanasaṃpannāḥ sarve supriyadarśanāḥ |
niḥsapatnāśca te sarve jāyante tatra mānavāḥ

दशवर्षसहस्राणि शतानि दश पञ्च च ।
जीवन्ति ते महाराज नित्यं मुदितमानसाः

daśavarṣasahasrāṇi śatāni daśa pañca ca |
jīvanti te mahārāja nityaṃ muditamānasāḥ

दक्षिणे शृङ्गिणश्चैव श्वेतस्याथोत्तरेण तु ।
वर्षं हिरण्मयं नाम यत्र हैरण्वती नदी

dakṣiṇe śṛṅgiṇaścaiva śvetasyāthottareṇa tu |
varṣaṃ hiraṇmayaṃ nāma yatra hairaṇvatī nadī

यत्र चायं महाराज पक्षिराट् पतगोत्तमः ।
यक्षानुगा महाराज धनिनः प्रियदर्शनाः

yatra cāyaṃ mahārāja pakṣirāṭ patagottamaḥ |
yakṣānugā mahārāja dhaninaḥ priyadarśanāḥ

महाबलास्तत्र जना राजन्मुदितमानसाः ।
एकादशसहस्राणि वर्षाणां ते जनाधिप

mahābalāstatra janā rājanmuditamānasāḥ |
ekādaśasahasrāṇi varṣāṇāṃ te janādhipa

आयुःप्रमाणं जीवन्ति शतानि दश पञ्च च ।
श्रृङ्गाणि वै श्रृङ्गवतस्त्रीण्येव मनुजाधिप

āyuḥpramāṇaṃ jīvanti śatāni daśa pañca ca |
śrṛṅgāṇi vai śrṛṅgavatastrīṇyeva manujādhipa

एकं मणिमयं तत्र तथैकं रौक्ममद्भुतम् ।
सर्वरत्नमयं चैकं भवनैरुपशोभितम् ।
तत्र स्वयंप्रभा देवी नित्यं वसति शाण्डिली

ekaṃ maṇimayaṃ tatra tathaikaṃ raukmamadbhutam |
sarvaratnamayaṃ caikaṃ bhavanairupaśobhitam |
tatra svayaṃprabhā devī nityaṃ vasati śāṇḍilī

उत्तरेण तु श्रृङ्गस्य समुद्रान्ते जनाधिप ।
वर्षमैरावतं नाम तस्माच्छृङ्गवतः परम्

uttareṇa tu śrṛṅgasya samudrānte janādhipa |
varṣamairāvataṃ nāma tasmācchṛṅgavataḥ param

न तत्र सूर्यस्तपति न जीर्यन्ते च मानवाः ।
चन्द्रमाश्च सनक्षत्रो ज्योतिर्भूत इवावृतः

na tatra sūryastapati na jīryante ca mānavāḥ |
candramāśca sanakṣatro jyotirbhūta ivāvṛtaḥ

पद्मप्रभाः पद्मवर्णाः पद्मपत्रनिभेक्षणाः ।
पद्मपत्रसुगन्धाश्च जायन्ते तत्र मानवाः

padmaprabhāḥ padmavarṇāḥ padmapatranibhekṣaṇāḥ |
padmapatrasugandhāśca jāyante tatra mānavāḥ

अनिष्पन्दा इष्टगन्धा निराहारा जितेन्द्रियाः ।
देवलोकच्युताः सर्वे तथा विरजसो नृप

aniṣpandā iṣṭagandhā nirāhārā jitendriyāḥ |
devalokacyutāḥ sarve tathā virajaso nṛpa

त्रयोदशसहस्राणि वर्षाणां ते जनाधिप ।
आयुःप्रमाणं जीवन्ति नरा भरतसत्तम

trayodaśasahasrāṇi varṣāṇāṃ te janādhipa |
āyuḥpramāṇaṃ jīvanti narā bharatasattama

क्षीरोदस्य समुद्रस्य तथैवोत्तरतः प्रभुः ।
हरिर्वसति वैकुण्ठः शकटे कनकोञ्ज्वले

kṣīrodasya samudrasya tathaivottarataḥ prabhuḥ |
harirvasati vaikuṇṭhaḥ śakaṭe kanakoñjvale

अष्टचक्रं हि तद्यानं भूतयुक्तं मनोजवम् ।
अग्निवर्णं महातेजो जाम्बूनदविभूषितम्

aṣṭacakraṃ hi tadyānaṃ bhūtayuktaṃ manojavam |
agnivarṇaṃ mahātejo jāmbūnadavibhūṣitam

स प्रभुः सर्वभूतानां विभुश्च भरतर्षभ ।
संक्षेपो विस्तरश्चैव कर्ता कारयिता तथा

sa prabhuḥ sarvabhūtānāṃ vibhuśca bharatarṣabha |
saṃkṣepo vistaraścaiva kartā kārayitā tathā

पृथिव्यापस्तथाऽऽकाशं वायुस्तेजश्च पार्थिव ।
स यज्ञः सर्वभूतनामास्यं तस्य हुताशनः

pṛthivyāpastathā''kāśaṃ vāyustejaśca pārthiva |
sa yajñaḥ sarvabhūtanāmāsyaṃ tasya hutāśanaḥ

एवमुक्तः संजयेन धृतराष्ट्रो महामनाः ।
ध्यानमन्वगमद्राजा पुत्रान्प्रति जनाधिप

evamuktaḥ saṃjayena dhṛtarāṣṭro mahāmanāḥ |
dhyānamanvagamadrājā putrānprati janādhipa

स विचिन्त्य महातेजाः पुनरेवाब्रवीद्वचः ।
असंशयं सूतपुत्र कालः संक्षिपते जगत्

sa vicintya mahātejāḥ punarevābravīdvacaḥ |
asaṃśayaṃ sūtaputra kālaḥ saṃkṣipate jagat

सृजते च पुनः सर्वं नेह विद्यति शाश्वतम् ।
नरो नारायणश्चैव सर्वज्ञः सर्वभूतहृत्

sṛjate ca punaḥ sarvaṃ neha vidyati śāśvatam |
naro nārāyaṇaścaiva sarvajñaḥ sarvabhūtahṛt

देवा वैकुण्ठ इत्याद्दुर्वेदा विष्णुरिति प्रभुम्

devā vaikuṇṭha ityāddurvedā viṣṇuriti prabhum