अध्याय 91: सुनहरे पार्श्व वाला नेवला यज्ञ को छोटा बताता है

पितामहस्य मे यज्ञे धर्मराजस्य धीमतः ।
यदाश्चर्यमभूत्किञ्चित्तद्भवान्वक्तुमर्हति

pitāmahasya me yajñe dharmarājasya dhīmataḥ |
yadāścaryamabhūtkiñcittadbhavānvaktumarhati

श्रूयतां राजशार्दूल महदाश्चर्यमुत्तमम् ।
अश्वमेधे महायज्ञे निवृत्ते यदभूत्प्रभो

śrūyatāṃ rājaśārdūla mahadāścaryamuttamam |
aśvamedhe mahāyajñe nivṛtte yadabhūtprabho

तर्पितेषु द्विजाग्र्येषु ज्ञातिसम्बन्धिबन्धुषु ।
दीनान्धकृपणे वाऽपि तदा भरतसत्तम

tarpiteṣu dvijāgryeṣu jñātisambandhibandhuṣu |
dīnāndhakṛpaṇe vā'pi tadā bharatasattama

घुष्यमाणे महादाने दिक्षु सर्वासु भारत ।
पतत्सु पुष्पवर्षेषु धर्मराजस्य मूर्धनि

ghuṣyamāṇe mahādāne dikṣu sarvāsu bhārata |
patatsu puṣpavarṣeṣu dharmarājasya mūrdhani

बिलान्निस्सृत्य नकुलो रुक्मपार्श्वस्तदाऽनघः ।
वज्राशनिसमं नादममुञ्चद्वसुधाधिप

bilānnissṛtya nakulo rukmapārśvastadā'naghaḥ |
vajrāśanisamaṃ nādamamuñcadvasudhādhipa

सकृदुत्सृज्य तन्नादं त्रासयानो मृगद्विजान् ।
मानुपं वचनं प्राह पुष्पोपरिशयो महान्

sakṛdutsṛjya tannādaṃ trāsayāno mṛgadvijān |
mānupaṃ vacanaṃ prāha puṣpopariśayo mahān

सक्तुप्रस्थेन वो नायं यज्ञस्तुल्यो नराधिपाः ।
उच्छवृत्तेर्वदान्यस्य कुरुक्षेत्रनिवासिनः

saktuprasthena vo nāyaṃ yajñastulyo narādhipāḥ |
ucchavṛttervadānyasya kurukṣetranivāsinaḥ

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नकुलस्य विशांपते ।
विस्मयं परमं जग्मुः सर्वे ते ब्राह्मणर्षभाः

tasya tadvacanaṃ śrutvā nakulasya viśāṃpate |
vismayaṃ paramaṃ jagmuḥ sarve te brāhmaṇarṣabhāḥ

ततः समेत्य नकुलं पर्यपृच्छन्त ते द्विजाः ॥
कुतस्त्वं समनुप्राप्तो यज्ञं साधुसमागमम्

tataḥ sametya nakulaṃ paryapṛcchanta te dvijāḥ ||
kutastvaṃ samanuprāpto yajñaṃ sādhusamāgamam

किं बलं परमं तुभ्यं श्रुतं किं परायणम् ।
कथं भवन्तं विद्याम यो नो यज्ञं विगर्हसे

kiṃ balaṃ paramaṃ tubhyaṃ śrutaṃ kiṃ parāyaṇam |
kathaṃ bhavantaṃ vidyāma yo no yajñaṃ vigarhase

अविलुप्यागमं कृत्स्नं विविधैर्यज्ञियैः कृतम् ।
यथागमं यथान्यायं कर्तव्यं च तथा कृतम्

avilupyāgamaṃ kṛtsnaṃ vividhairyajñiyaiḥ kṛtam |
yathāgamaṃ yathānyāyaṃ kartavyaṃ ca tathā kṛtam

पूजार्हाः पूजिताश्चात्र विधिवच्छास्त्रदर्शात् ।
मन्त्राहुतिहुतश्चाग्निर्दत्तं देयममत्सरम्

pūjārhāḥ pūjitāścātra vidhivacchāstradarśāt |
mantrāhutihutaścāgnirdattaṃ deyamamatsaram

तुष्टा द्विजातयश्चात्र दानैर्बहुविधैरपि ।
क्षत्रियाश्चि सुयुद्धेन श्राद्धैश्चापि पितामहाः

tuṣṭā dvijātayaścātra dānairbahuvidhairapi |
kṣatriyāści suyuddhena śrāddhaiścāpi pitāmahāḥ

पालनेन विशस्तुष्टाः कामैस्तुष्टा वरस्त्रियः ।
अनुक्रोशैस्तता शूद्रा दानशेषैः पृथग्जनाः

pālanena viśastuṣṭāḥ kāmaistuṣṭā varastriyaḥ |
anukrośaistatā śūdrā dānaśeṣaiḥ pṛthagjanāḥ

ज्ञातिसम्बन्धिनस्तुष्टाः शौचेन च नृपस्य नः ।
देवा हविर्भिः पुण्यैस्च रक्षणैः शरणागताः

jñātisambandhinastuṣṭāḥ śaucena ca nṛpasya naḥ |
devā havirbhiḥ puṇyaisca rakṣaṇaiḥ śaraṇāgatāḥ

यदत्र तथ्यं तद्ब्रूहि सत्यंसत्यं द्विजातिषु ।
यथाश्रुतं यथादृष्टं पृष्टो ब्राह्मणकाम्यया

yadatra tathyaṃ tadbrūhi satyaṃsatyaṃ dvijātiṣu |
yathāśrutaṃ yathādṛṣṭaṃ pṛṣṭo brāhmaṇakāmyayā

श्रद्धेयवाक्यः प्राज्ञस्त्वं दिव्यं रूपं बिभर्षि च ।
समागतश्च विप्रैस्त्वं तद्भवान्वक्तुमर्हति

śraddheyavākyaḥ prājñastvaṃ divyaṃ rūpaṃ bibharṣi ca |
samāgataśca vipraistvaṃ tadbhavānvaktumarhati

इति पृष्टो द्विजैस्तैः स प्रहसन्नकुलोऽब्रवीत् ।
नैषा मृषामया वाणी प्रोक्ता दर्पेण वा द्विजाः

iti pṛṣṭo dvijaistaiḥ sa prahasannakulo'bravīt |
naiṣā mṛṣāmayā vāṇī proktā darpeṇa vā dvijāḥ

यन्मयोक्तमिदं वाक्यं युष्माभिश्चाप्युपश्रुतम् ।
सक्तुप्रस्थेन वो नायं यज्ञस्तुल्यो द्विजर्षभाः

yanmayoktamidaṃ vākyaṃ yuṣmābhiścāpyupaśrutam |
saktuprasthena vo nāyaṃ yajñastulyo dvijarṣabhāḥ

इत्यवश्यं मयैतद्वो वक्तव्यं द्विजसत्तमाः ।
शृणुताव्यग्रमनसः शंसतो मे यथातथम्

ityavaśyaṃ mayaitadvo vaktavyaṃ dvijasattamāḥ |
śṛṇutāvyagramanasaḥ śaṃsato me yathātatham

अनुभूतं च दृष्टं च यन्मयाऽद्भुतमुत्तमम् ।
उञ्छवृत्तेर्वदान्यस्य कुरुक्षेत्रनिवासिनः

anubhūtaṃ ca dṛṣṭaṃ ca yanmayā'dbhutamuttamam |
uñchavṛttervadānyasya kurukṣetranivāsinaḥ

स्वर्गं येन द्विजाः प्राप्तः सभार्यः ससुतस्नुषः ।
यथा चार्धं शरीरस्य ममेदं काञ्चनीकृतम्

svargaṃ yena dvijāḥ prāptaḥ sabhāryaḥ sasutasnuṣaḥ |
yathā cārdhaṃ śarīrasya mamedaṃ kāñcanīkṛtam