अध्याय 81: उलूपी की मणि से अर्जुन जीवित होते हैं

प्रायोपविष्टे नृपतौ मणिपूरेश्वरे तदा ।
पितृशोकसमाविष्टे सह मात्रा परंतप

prāyopaviṣṭe nṛpatau maṇipūreśvare tadā |
pitṛśokasamāviṣṭe saha mātrā paraṃtapa

उलूपी चिन्तयामास तदा संजीवनं मणिम् ।
स चोपातिष्ठत तदा पन्नगानां परायणम्

ulūpī cintayāmāsa tadā saṃjīvanaṃ maṇim |
sa copātiṣṭhata tadā pannagānāṃ parāyaṇam

तं गृहीत्वा तु कौरव्य नागराजपतेः सुता ।
मनःप्रह्लादनीं वाचं सैनिकानामथाब्रवीत्

taṃ gṛhītvā tu kauravya nāgarājapateḥ sutā |
manaḥprahlādanīṃ vācaṃ sainikānāmathābravīt

उत्तिष्ठ मा शुचः पुत्र नैव जिष्णुस्त्वया हतः ।
अजेयः पुरुषैरेष तथा देवैः सवासवैः

uttiṣṭha mā śucaḥ putra naiva jiṣṇustvayā hataḥ |
ajeyaḥ puruṣaireṣa tathā devaiḥ savāsavaiḥ

मया तु मोहनी नाम मायैषा सम्प्रदर्शिता ।
प्रियार्थं पुरुषेन्द्रस्य पितुस्तेऽद्य यशस्विनः

mayā tu mohanī nāma māyaiṣā sampradarśitā |
priyārthaṃ puruṣendrasya pituste'dya yaśasvinaḥ

जिज्ञासुर्ह्येष पुत्रस्य बलस्य तव कौरव ।
सङ्ग्रामे युद्ध्यतो राजन्नागतः परवीरहा

jijñāsurhyeṣa putrasya balasya tava kaurava |
saṅgrāme yuddhyato rājannāgataḥ paravīrahā

तस्मादसि मया पुत्र युद्धाय परिचोदितः ।
मा पापमात्मनः पुत्र शङ्केथा ह्यण्वपि प्रभो

tasmādasi mayā putra yuddhāya paricoditaḥ |
mā pāpamātmanaḥ putra śaṅkethā hyaṇvapi prabho

ऋषिरेष महानात्मा पुराणः शाश्वतोऽक्षरः ।
नैनं शक्तो हि सङ्ग्रामे जेतुं शक्रोऽपि पुत्रक

ṛṣireṣa mahānātmā purāṇaḥ śāśvato'kṣaraḥ |
nainaṃ śakto hi saṅgrāme jetuṃ śakro'pi putraka

अयं तु मे मणिर्दिव्यः समानीतो विशांपते ।
मृतान्मृतान्पन्नगेन्द्रान्यो जीवयति नित्यदा

ayaṃ tu me maṇirdivyaḥ samānīto viśāṃpate |
mṛtānmṛtānpannagendrānyo jīvayati nityadā

एनमस्योरसि त्वं च स्थापयस्व पितुः प्रभो ।
संजीवितं तदा पार्थं स त्वं द्रष्टासि पाण्डवम्

enamasyorasi tvaṃ ca sthāpayasva pituḥ prabho |
saṃjīvitaṃ tadā pārthaṃ sa tvaṃ draṣṭāsi pāṇḍavam

इत्युक्तः स्थापयामास तस्योरसि मणिं तदा ।
पार्थस्यामिततेजाः स पितुः स्नेहादपापकृत्

ityuktaḥ sthāpayāmāsa tasyorasi maṇiṃ tadā |
pārthasyāmitatejāḥ sa pituḥ snehādapāpakṛt

तस्मिन्न्यस्ते मणौ वीरो जिष्णुरुज्जीवितः प्रभुः ।
चिरसुप्त हवोत्तस्थौ मृष्टलोहितलोचनः

tasminnyaste maṇau vīro jiṣṇurujjīvitaḥ prabhuḥ |
cirasupta havottasthau mṛṣṭalohitalocanaḥ

तमुत्थितं महात्मानं लब्धसंज्ञं मनस्विनम् ।
समीक्ष्य पितरं स्वस्थं ववन्दे बभ्रुवाहनः

tamutthitaṃ mahātmānaṃ labdhasaṃjñaṃ manasvinam |
samīkṣya pitaraṃ svasthaṃ vavande babhruvāhanaḥ

उत्थिते पुरुषव्याघ्रे पुनर्लक्ष्मीवति प्रभो ।
दिव्याः सुमनसः पुण्या ववृषे पाकशासनः

utthite puruṣavyāghre punarlakṣmīvati prabho |
divyāḥ sumanasaḥ puṇyā vavṛṣe pākaśāsanaḥ

अनाहता दुन्दुभयो विनेदुर्मघनिःस्वनाः ।
साधुसाध्विति चाकाशे बभूव सुमहान्स्वनः

anāhatā dundubhayo vinedurmaghaniḥsvanāḥ |
sādhusādhviti cākāśe babhūva sumahānsvanaḥ

उत्थाय च महाबाहुः पर्याश्वस्तो धनंजयः ॥
बभ्रुवाहनमालिङ्ग्य समाजिघ्रत मूर्धनि

utthāya ca mahābāhuḥ paryāśvasto dhanaṃjayaḥ ||
babhruvāhanamāliṅgya samājighrata mūrdhani

ददर्श चापि दूरेऽस्य मातरं शोककर्शिताम् ।
उलूप्या सह तिष्ठन्तीं ततोऽपृच्छद्धनंजयः

dadarśa cāpi dūre'sya mātaraṃ śokakarśitām |
ulūpyā saha tiṣṭhantīṃ tato'pṛcchaddhanaṃjayaḥ

किमिदं लक्ष्यते सर्वं शोकविस्मयहर्षवत् ।
रणाजिरममित्रघ्न यदि जानासि शंस मे

kimidaṃ lakṣyate sarvaṃ śokavismayaharṣavat |
raṇājiramamitraghna yadi jānāsi śaṃsa me

जननी च किमर्थं ते रणभूमिमुपागता ।
नागेन्द्रदुहिता चेयमुलूपी किमिहागता

jananī ca kimarthaṃ te raṇabhūmimupāgatā |
nāgendraduhitā ceyamulūpī kimihāgatā

जानाम्यहमिदं युद्धं त्वया मद्वचनात्कृतम् ।
स्त्रीणामागमने हेतुमहमिच्छामि वेदितुम्

jānāmyahamidaṃ yuddhaṃ tvayā madvacanātkṛtam |
strīṇāmāgamane hetumahamicchāmi veditum

तमुवाच तथा पृष्टो मणिपूरपतिस्तदा ।
प्रसाद्य शिरसा विद्वानुलूपी पृच्छ्यतामिति

tamuvāca tathā pṛṣṭo maṇipūrapatistadā |
prasādya śirasā vidvānulūpī pṛcchyatāmiti