अध्याय 75: प्राग्ज्योतिष में भगदत्त के पुत्र से युद्ध

प्राग्ज्योतिषमथाभ्येत्य व्यचरत्स हयोत्तमः ।
भगदत्तात्मजस्तत्र निर्ययौ रणकर्कशः

prāgjyotiṣamathābhyetya vyacaratsa hayottamaḥ |
bhagadattātmajastatra niryayau raṇakarkaśaḥ

सहयं पाण्डुपुत्रं तु विषयान्तमुपागतम् ।
युयुधे भरतश्रेष्ठ यज्ञदत्तो महीपतिः

sahayaṃ pāṇḍuputraṃ tu viṣayāntamupāgatam |
yuyudhe bharataśreṣṭha yajñadatto mahīpatiḥ

सोभिनिर्याय नगराद्भगदत्तसुतो नृपः ।
अश्वमायान्तमुन्मथ्य नगराभिमुखो ययौ

sobhiniryāya nagarādbhagadattasuto nṛpaḥ |
aśvamāyāntamunmathya nagarābhimukho yayau

तमालक्ष्य महाबाहुः कुरूणामृषभस्तदा ।
गाण्डीवं विक्षिपंस्तूर्णं सहसा समुपाद्रवत्

tamālakṣya mahābāhuḥ kurūṇāmṛṣabhastadā |
gāṇḍīvaṃ vikṣipaṃstūrṇaṃ sahasā samupādravat

ततो गाण्डीवनिर्मुक्तैरिषुभिर्मोहितो नृपः ।
हयमुत्सृज्य तं वीरस्ततः पार्थमुपाद्रवत्

tato gāṇḍīvanirmuktairiṣubhirmohito nṛpaḥ |
hayamutsṛjya taṃ vīrastataḥ pārthamupādravat

पुनः प्रविश्य नगरं दंशितः स नृपोत्तमः ।
आरुह्य नागप्रवरं निर्ययौ युद्धकाङ्क्षया

punaḥ praviśya nagaraṃ daṃśitaḥ sa nṛpottamaḥ |
āruhya nāgapravaraṃ niryayau yuddhakāṅkṣayā

पाण्डुरेणातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि ।
दोधूयता चामरेण श्वेतेन च महारथः

pāṇḍureṇātapatreṇa dhriyamāṇena mūrdhani |
dodhūyatā cāmareṇa śvetena ca mahārathaḥ

ततः पार्थं समासाद्य पाण्डवानां महारथम् ।
आह्वयामास बीभत्सुं बाल्यान्मोहाच्च संयुगे

tataḥ pārthaṃ samāsādya pāṇḍavānāṃ mahāratham |
āhvayāmāsa bībhatsuṃ bālyānmohācca saṃyuge

स वारणं नगप्रख्यं प्रभिन्नकरटामुखम् ।
प्रेषयामास संक्रुद्धः श्वेताश्वं प्रति पार्थिवः

sa vāraṇaṃ nagaprakhyaṃ prabhinnakaraṭāmukham |
preṣayāmāsa saṃkruddhaḥ śvetāśvaṃ prati pārthivaḥ

विक्षरन्तं महामेघं परवारणवारणम् ।
शस्त्रवत्कल्पितं सङ्ख्ये विवशं युद्धदुर्मदम्

vikṣarantaṃ mahāmeghaṃ paravāraṇavāraṇam |
śastravatkalpitaṃ saṅkhye vivaśaṃ yuddhadurmadam

प्रचोद्यमानः स गजस्तेन राज्ञा महाबलः ।
तदाऽङ्कशेन विबभावुत्पतिष्यन्निवाम्बरम्

pracodyamānaḥ sa gajastena rājñā mahābalaḥ |
tadā'ṅkaśena vibabhāvutpatiṣyannivāmbaram

तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य क्रुद्धो राजन्धनंजयः ।
भूमिष्ठो वारणगतं योधयामास भारत

tamāpatantaṃ samprekṣya kruddho rājandhanaṃjayaḥ |
bhūmiṣṭho vāraṇagataṃ yodhayāmāsa bhārata

यज्ञदत्तस्ततः क्रुद्धो मुमोचाशु धनंजये ।
तोमरानग्निसङ्काशाञ्शलभानिव वेगितान्

yajñadattastataḥ kruddho mumocāśu dhanaṃjaye |
tomarānagnisaṅkāśāñśalabhāniva vegitān

अर्जुनस्तानसम्प्राप्तान्गाण्डीवप्रभवैः शरैः ।
द्विधा त्रिधा च चिच्छेद खगमान्खगमैस्तदा

arjunastānasamprāptāngāṇḍīvaprabhavaiḥ śaraiḥ |
dvidhā tridhā ca ciccheda khagamānkhagamaistadā

स तान्दृष्ट्वा तथा छिन्नांस्तोमरान्भगदत्तजः ।
इषूनसक्तांस्त्वरितः प्राहिणोत्पाण्डवं प्रति

sa tāndṛṣṭvā tathā chinnāṃstomarānbhagadattajaḥ |
iṣūnasaktāṃstvaritaḥ prāhiṇotpāṇḍavaṃ prati

ततोऽर्जुनस्तूर्णतरं रुक्मपुङ्खानजिह्मगान् ।
प्रेषयामास संक्रुद्धो भगदत्तात्मजं प्रति

tato'rjunastūrṇataraṃ rukmapuṅkhānajihmagān |
preṣayāmāsa saṃkruddho bhagadattātmajaṃ prati

स तैर्विद्धो महातेजा यज्ञदत्तो महामृधे ।
भृशाहतः पपातोर्व्यां न त्वेनमजहात्स्मृतिः

sa tairviddho mahātejā yajñadatto mahāmṛdhe |
bhṛśāhataḥ papātorvyāṃ na tvenamajahātsmṛtiḥ

ततः स पुनरारुह्य वारणप्रवरं रणे ।
अव्यग्रः प्रेषयामास जयार्थी विजयं प्रति

tataḥ sa punarāruhya vāraṇapravaraṃ raṇe |
avyagraḥ preṣayāmāsa jayārthī vijayaṃ prati

तस्मै बाणांस्ततो जिष्णुर्निर्मुक्ताशीविषोपमान् ।
प्रेषयामास संक्रुद्धो ज्वलितज्वलनोपमान्

tasmai bāṇāṃstato jiṣṇurnirmuktāśīviṣopamān |
preṣayāmāsa saṃkruddho jvalitajvalanopamān

स तैर्विद्धो महानागो विस्रवन्रुधिरं बभौ ।
हिमवानिव शैलेन्द्रो बहुप्रस्रवणस्तदा

sa tairviddho mahānāgo visravanrudhiraṃ babhau |
himavāniva śailendro bahuprasravaṇastadā