अध्याय 72: व्यास दीक्षा तय कर अर्जुन को चुनते हैं

एवमुक्तस्तु कृष्णेन धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
व्यासमामन्त्र्य् मेधावी ततो वाचनमब्रवीत्

evamuktastu kṛṣṇena dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ |
vyāsamāmantry medhāvī tato vācanamabravīt

यदा कालं भवान्वेत्ति हयमेधस्य तत्त्वतः ।
दीक्षयस्व तदा मां त्वं त्वय्यायत्तो हि मे क्रुतुः

yadā kālaṃ bhavānvetti hayamedhasya tattvataḥ |
dīkṣayasva tadā māṃ tvaṃ tvayyāyatto hi me krutuḥ

अयं पैलोथ कौन्तेय याज्ञवल्क्यस्तथैव च ।
विधानं यद्यथा कालं तत्कर्तारौ न संशयः

ayaṃ pailotha kaunteya yājñavalkyastathaiva ca |
vidhānaṃ yadyathā kālaṃ tatkartārau na saṃśayaḥ

चैत्र्यां हि पौर्णमास्यां तु तव दीक्षा भविष्यति ।
सम्भाराः सम्भ्रियन्तां च यज्ञार्थं पुरुषर्षभ

caitryāṃ hi paurṇamāsyāṃ tu tava dīkṣā bhaviṣyati |
sambhārāḥ sambhriyantāṃ ca yajñārthaṃ puruṣarṣabha

अश्वविद्याविदश्चैव सूता विप्राश्च तद्विदः ।
मेध्यमश्वं परीक्षन्तां तव यज्ञार्थसिद्धये

aśvavidyāvidaścaiva sūtā viprāśca tadvidaḥ |
medhyamaśvaṃ parīkṣantāṃ tava yajñārthasiddhaye

तमुत्सृज यथाशास्त्रं पृथिवीं सागराम्बराम् ।
सपर्येतु यशो नाम्ना तव पार्थिव वर्धयन्

tamutsṛja yathāśāstraṃ pṛthivīṃ sāgarāmbarām |
saparyetu yaśo nāmnā tava pārthiva vardhayan

इत्युक्तः स तथेत्युक्त्वा पाण्डवः पृथिवीपतिः ।
चकार सर्वं राजेन्द्र यथोक्तं ब्रह्मवादिना

ityuktaḥ sa tathetyuktvā pāṇḍavaḥ pṛthivīpatiḥ |
cakāra sarvaṃ rājendra yathoktaṃ brahmavādinā

सम्भारश्चैव राजेन्द्र सर्वे सङ्कल्पितास्तता

sambhāraścaiva rājendra sarve saṅkalpitāstatā

स सम्भारान्समाहृत्य नृपो धर्मसुतस्तदा ।
न्यवेदयदमेयात्मा कृष्णद्वैपायनाय वै

sa sambhārānsamāhṛtya nṛpo dharmasutastadā |
nyavedayadameyātmā kṛṣṇadvaipāyanāya vai

ततोऽब्रवीन्महातेजा व्यासो धर्मात्मजं नृपम् ।
यथाकालं यथायोगं सज्जाः स्म तव दीक्षणे

tato'bravīnmahātejā vyāso dharmātmajaṃ nṛpam |
yathākālaṃ yathāyogaṃ sajjāḥ sma tava dīkṣaṇe

स्फ्यश्च कूर्चश्च सौवर्णो यच्चान्यदपि कौरव ।
यत्तु योग्यं भवेत्किञ्चिद्रौक्मं तत्क्रियतामिति

sphyaśca kūrcaśca sauvarṇo yaccānyadapi kaurava |
yattu yogyaṃ bhavetkiñcidraukmaṃ tatkriyatāmiti

अश्वश्चोत्सृज्यतामद्य पृथ्व्यामथ यथाक्रमम् ।
सुगुप्तं चरतां चापि यथाशास्त्रं यथाविधि

aśvaścotsṛjyatāmadya pṛthvyāmatha yathākramam |
suguptaṃ caratāṃ cāpi yathāśāstraṃ yathāvidhi

अयमश्वो यता ब्रह्मन्नुत्सृष्टः पृथिवीमिमाम् ।
चरिष्यति यथाकामं तत्र वै संविदीयताम्

ayamaśvo yatā brahmannutsṛṣṭaḥ pṛthivīmimām |
cariṣyati yathākāmaṃ tatra vai saṃvidīyatām

पृथिवीं पर्यटन्तं हि तुरगं कामचारिणम् ।
कः पालयेदिति मुने तद्भवान्वक्तुमर्हति

pṛthivīṃ paryaṭantaṃ hi turagaṃ kāmacāriṇam |
kaḥ pālayediti mune tadbhavānvaktumarhati

इत्युक्तः स तु राजेन्द्र कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत् ।
भीमसेनादवरजः श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम् ।
जिष्णुः सहिष्णुर्धृष्णुस्च स एनं पालयिष्यति

ityuktaḥ sa tu rājendra kṛṣṇadvaipāyano'bravīt |
bhīmasenādavarajaḥ śreṣṭhaḥ sarvadhanuṣmatām |
jiṣṇuḥ sahiṣṇurdhṛṣṇusca sa enaṃ pālayiṣyati

शक्तः स हि महीं जेतुं निवातकवचान्तकः ।
तस्मिन्ह्यस्त्राणि दिव्यानि दिव्यं संहननं तथा ।
दिव्यं धनश्चेषुधी च स एनमनुयास्यति

śaktaḥ sa hi mahīṃ jetuṃ nivātakavacāntakaḥ |
tasminhyastrāṇi divyāni divyaṃ saṃhananaṃ tathā |
divyaṃ dhanaśceṣudhī ca sa enamanuyāsyati

स हि धर्मार्थकुशलः सर्वविद्याविशारदः ।
यथाशास्त्रं नृपश्रेष्ठ चारयिष्यति ते हयम्

sa hi dharmārthakuśalaḥ sarvavidyāviśāradaḥ |
yathāśāstraṃ nṛpaśreṣṭha cārayiṣyati te hayam

राजपुत्रो महाबाहुः श्यामो राजीवलोचनः ।
अभिमन्योः पिता वीरः स एनमनुयास्यति

rājaputro mahābāhuḥ śyāmo rājīvalocanaḥ |
abhimanyoḥ pitā vīraḥ sa enamanuyāsyati

भीमसेनोपि तेजस्वी कौन्तेयोऽमितविक्रमः ।
समर्थो रक्षितुं राष्ट्रं नकुलश्च विशाम्पते

bhīmasenopi tejasvī kaunteyo'mitavikramaḥ |
samartho rakṣituṃ rāṣṭraṃ nakulaśca viśāmpate

सहदेवस्तु कौरव्य समायास्यति बुद्धिमान् ।
कुटुम्बतन्त्रं विधिवत्सर्वमेव महायशाः

sahadevastu kauravya samāyāsyati buddhimān |
kuṭumbatantraṃ vidhivatsarvameva mahāyaśāḥ

स तु सर्वं यथान्यायमुक्त कुरुकुलोद्वहः ।
चकार फल्गुनं चापि संदिदेश हयं प्रति

sa tu sarvaṃ yathānyāyamukta kurukulodvahaḥ |
cakāra phalgunaṃ cāpi saṃdideśa hayaṃ prati

एह्यर्जुन त्वया वीर हयोऽयं परिपाल्यताम् ।
त्वमर्हो रक्षितुं ह्येनं नान्यः कश्चन मानवः

ehyarjuna tvayā vīra hayo'yaṃ paripālyatām |
tvamarho rakṣituṃ hyenaṃ nānyaḥ kaścana mānavaḥ

ये चापि त्वां महाबाहो प्रत्युद्यान्ति नराधिपाः ।
तैर्विग्रहो यथा न स्यात्तथा कार्यं त्वयाऽनघ

ye cāpi tvāṃ mahābāho pratyudyānti narādhipāḥ |
tairvigraho yathā na syāttathā kāryaṃ tvayā'nagha

आख्यातव्यश्च भता यज्ञोऽयं मम सर्वशः ।
पार्थिवेभ्यो महाबाहो समये गम्यतामिति

ākhyātavyaśca bhatā yajño'yaṃ mama sarvaśaḥ |
pārthivebhyo mahābāho samaye gamyatāmiti

एवमुक्त्वा स धर्मात्मा भ्रातरं सव्यसाचिनम् ।
भीमं च नकुलं चैव पुरगुप्तौ समादधत्

evamuktvā sa dharmātmā bhrātaraṃ savyasācinam |
bhīmaṃ ca nakulaṃ caiva puraguptau samādadhat

कुटुम्बतन्त्रे च तदा सहदेवं युधांपतिम् ।
अनुमान्य महीपालं धृतराष्ट्रं युधिष्ठिरः

kuṭumbatantre ca tadā sahadevaṃ yudhāṃpatim |
anumānya mahīpālaṃ dhṛtarāṣṭraṃ yudhiṣṭhiraḥ