अध्याय 68: श्रीकृष्ण सूतिकागृह में, उत्तरा का विलाप

एवमुक्तस्तु राजेन्द्र केशिहा दुःखमुर्च्छितः ।
तथेति व्याजहारोच्चैर्ह्लादयन्निव तं जनम्

evamuktastu rājendra keśihā duḥkhamurcchitaḥ |
tatheti vyājahāroccairhlādayanniva taṃ janam

वाक्येनैतेन हि तदा तं जनं पुरुषर्षभः ।
ह्लादयामास स विभुर्घर्मार्तं सलिलैरिव

vākyenaitena hi tadā taṃ janaṃ puruṣarṣabhaḥ |
hlādayāmāsa sa vibhurgharmārtaṃ salilairiva

ततः स प्राविशत्तूर्णं जन्मवेश्म पितुस्तव ।
अर्चितं पुरुषव्याघ्र सितैर्माल्यैर्यथाविधि

tataḥ sa prāviśattūrṇaṃ janmaveśma pitustava |
arcitaṃ puruṣavyāghra sitairmālyairyathāvidhi

अपां कुम्भैः सुपूर्णैश्च विन्यस्तैः सर्वतोदिशम् ।
घृतेन तिन्दुकालातैः सर्षपैश्च महाभुज

apāṃ kumbhaiḥ supūrṇaiśca vinyastaiḥ sarvatodiśam |
ghṛtena tindukālātaiḥ sarṣapaiśca mahābhuja

अस्त्रैश्च विमलैर्न्यस्तैः पावकैश्च समन्ततः ।
वृद्धाभिश्चापि रामाभिः परिवारार्थमावृतः ।
दक्षैश्च परितो धीर भिषग्भिः कुशलैस्तथा

astraiśca vimalairnyastaiḥ pāvakaiśca samantataḥ |
vṛddhābhiścāpi rāmābhiḥ parivārārthamāvṛtaḥ |
dakṣaiśca parito dhīra bhiṣagbhiḥ kuśalaistathā

ददर्श च स तेजस्वी रक्षोघ्रान्यपि सर्वशः ।
द्रव्याणि स्थापितानि स्म विधिवत्कुशलैर्जनैः

dadarśa ca sa tejasvī rakṣoghrānyapi sarvaśaḥ |
dravyāṇi sthāpitāni sma vidhivatkuśalairjanaiḥ

तथायुक्तं च तद्दृष्ट्वा जन्मवेश्म पितुस्तव ।
हृष्टोऽभवद्धृषीकेशः साधुसाध्विति चाब्रवीत्

tathāyuktaṃ ca taddṛṣṭvā janmaveśma pitustava |
hṛṣṭo'bhavaddhṛṣīkeśaḥ sādhusādhviti cābravīt

तथा ब्रुवति वार्ष्णेये प्रहृष्टवदने तदा ।
द्रौपदी त्वरिता गत्वा वैराटीं वाक्यमब्रवीत्

tathā bruvati vārṣṇeye prahṛṣṭavadane tadā |
draupadī tvaritā gatvā vairāṭīṃ vākyamabravīt

अयमायाति ते भर्तुर्मातुलो मधुसूदनः ।
पुराणर्षिरचिन्त्यात्मा समीपमपराजितः

ayamāyāti te bharturmātulo madhusūdanaḥ |
purāṇarṣiracintyātmā samīpamaparājitaḥ

साऽपि बाष्पकलां वाचं निगृह्याश्रूपि चैव ह ।
असंवीताऽभवद्देवी देववत्कृष्णमीयुषी

sā'pi bāṣpakalāṃ vācaṃ nigṛhyāśrūpi caiva ha |
asaṃvītā'bhavaddevī devavatkṛṣṇamīyuṣī

सा तथा दूयमानेन हृदयेन तपस्विनी ।
दृष्ट्वा गोविन्दमायान्तं कृपणं पर्यदेवयत्

sā tathā dūyamānena hṛdayena tapasvinī |
dṛṣṭvā govindamāyāntaṃ kṛpaṇaṃ paryadevayat

पुण्डरीकाक्ष पश्यावां बालेन हि विनाकृतौ ।
अभिमन्युं च मां चैव हठात्तुल्यं जनार्दन

puṇḍarīkākṣa paśyāvāṃ bālena hi vinākṛtau |
abhimanyuṃ ca māṃ caiva haṭhāttulyaṃ janārdana

वार्ष्णेयमधुहन्वीर शिरसा त्वां प्रसादये ।
द्रोणपुत्रास्त्रनिर्दग्धं जीवयैनं ममात्मजम्

vārṣṇeyamadhuhanvīra śirasā tvāṃ prasādaye |
droṇaputrāstranirdagdhaṃ jīvayainaṃ mamātmajam

यदि स्म धर्मराज्ञा वा भीमसेनेन वा पुनः ।
त्वया वा पुण्डरीकाक्ष वाक्यमुक्तमिदं भवेत्

yadi sma dharmarājñā vā bhīmasenena vā punaḥ |
tvayā vā puṇḍarīkākṣa vākyamuktamidaṃ bhavet

अजानतीमिषीकेयं जनित्रीं हन्त्विति प्रभो ।
अहमेव विनष्टा स्यां नायमेवं गतो भवेत्

ajānatīmiṣīkeyaṃ janitrīṃ hantviti prabho |
ahameva vinaṣṭā syāṃ nāyamevaṃ gato bhavet

गर्भस्थस्यास्य बालस्य ब्रह्मास्त्रेण निपातनम् ।
कृत्वा नृशंसं दुर्बुद्धिर्द्रौणिः किं फलमश्नुते

garbhasthasyāsya bālasya brahmāstreṇa nipātanam |
kṛtvā nṛśaṃsaṃ durbuddhirdrauṇiḥ kiṃ phalamaśnute

सा त्वां प्रसाद्य शिरसा याचे शत्रुनिबर्हण ।
प्राणांस्त्यक्ष्यामि गोविन्द नायं संजीवते यदि

sā tvāṃ prasādya śirasā yāce śatrunibarhaṇa |
prāṇāṃstyakṣyāmi govinda nāyaṃ saṃjīvate yadi

अस्मिन्हि बहवः साधो ये ममासन्मनोरथाः ।
ते द्रोणपुत्रेण हताः किंनु जीवामि केशव

asminhi bahavaḥ sādho ye mamāsanmanorathāḥ |
te droṇaputreṇa hatāḥ kiṃnu jīvāmi keśava

आसीन्मम मतिः कृष्ण पूर्णोत्सङ्गा जनार्दन ।
अभिवादयिष्ये हृष्टेति तदिदं वितथीकृतम्

āsīnmama matiḥ kṛṣṇa pūrṇotsaṅgā janārdana |
abhivādayiṣye hṛṣṭeti tadidaṃ vitathīkṛtam

चपलाक्षस्य दायादे मृतेऽस्मिन्पुरुषर्षभ ।
विफला मे कृताः कृष्ण हृदि सर्वे मनोरथाः

capalākṣasya dāyāde mṛte'sminpuruṣarṣabha |
viphalā me kṛtāḥ kṛṣṇa hṛdi sarve manorathāḥ

चपलाक्षः किलातीव प्रियस्ते मधुसूदन ।
सुतं पश्य त्वमस्यैनं ब्रह्मास्त्रेण निपातितम्

capalākṣaḥ kilātīva priyaste madhusūdana |
sutaṃ paśya tvamasyainaṃ brahmāstreṇa nipātitam

कृतघ्नोऽयं नृशंसोऽयं यथाऽस्य जनकस्तथा ।
यः पाण्डवीं श्रियं त्यक्त्वा गतोऽद्य यमसादनं

kṛtaghno'yaṃ nṛśaṃso'yaṃ yathā'sya janakastathā |
yaḥ pāṇḍavīṃ śriyaṃ tyaktvā gato'dya yamasādanaṃ

मया चैतत्प्रतिज्ञातं रणमूर्धनि केशव ।
अभिमन्यौ हते वीर त्वामेष्याम्यचिरादिति

mayā caitatpratijñātaṃ raṇamūrdhani keśava |
abhimanyau hate vīra tvāmeṣyāmyacirāditi

तच्च नाकरवं कृष्ण नृशंसा जीवितप्रिया ।
इदानीं मां गतां तत्र किंनु वक्ष्यति फाल्गुनिः

tacca nākaravaṃ kṛṣṇa nṛśaṃsā jīvitapriyā |
idānīṃ māṃ gatāṃ tatra kiṃnu vakṣyati phālguniḥ