अध्याय 66: परीक्षित मृत जन्मे, कुन्ती की श्रीकृष्ण से याचना

एतस्मिन्नेव काले तु वासुदेवोऽपि वीर्यवान् ।
उपायाद्वृष्णिभिः सार्दं पुरं वारणसाह्वयम्

etasminneva kāle tu vāsudevo'pi vīryavān |
upāyādvṛṣṇibhiḥ sārdaṃ puraṃ vāraṇasāhvayam

समयं वाजिमेधस्य विदित्वा पुरुषर्षभः ।
यथोक्तो धर्मपुत्रेण प्रव्रजन्स्वपुरीं प्रति

samayaṃ vājimedhasya viditvā puruṣarṣabhaḥ |
yathokto dharmaputreṇa pravrajansvapurīṃ prati

रौक्मिणेयेन सहितो युयुधानेन चैव ह ।
चारुदेष्णेन सांबेनि गदेन कृतवर्मणा

raukmiṇeyena sahito yuyudhānena caiva ha |
cārudeṣṇena sāṃbeni gadena kṛtavarmaṇā

सारणेन च वीरेण निशठेनोन्मुखेन च ।
बलदेवं पुरस्कृत्य सुभद्रासहितस्तदा

sāraṇena ca vīreṇa niśaṭhenonmukhena ca |
baladevaṃ puraskṛtya subhadrāsahitastadā

द्रौपदीमुत्तरां चैव पृथां चाप्यवलोककः ।
समाश्वासयितुं चापि क्षत्रिया निहतेश्वराः

draupadīmuttarāṃ caiva pṛthāṃ cāpyavalokakaḥ |
samāśvāsayituṃ cāpi kṣatriyā nihateśvarāḥ

तानागतान्समीक्ष्यैव धृतराष्ट्रो महीपतिः ।
प्रत्यगृह्णाद्यथान्यायं विदुरश्च महामनाः

tānāgatānsamīkṣyaiva dhṛtarāṣṭro mahīpatiḥ |
pratyagṛhṇādyathānyāyaṃ viduraśca mahāmanāḥ

तत्रैव न्यवसत्कृष्णः स्वर्चितः पुरुषोत्तमः ।
विदुरेणि महातेजास्तथैव च युयुत्सुना

tatraiva nyavasatkṛṣṇaḥ svarcitaḥ puruṣottamaḥ |
vidureṇi mahātejāstathaiva ca yuyutsunā

वसत्सु वृष्णिवीरेषु तत्राथ जनमेजय ।
जज्ञे तव पिता राजन्परिक्षित्परवीरहा

vasatsu vṛṣṇivīreṣu tatrātha janamejaya |
jajñe tava pitā rājanparikṣitparavīrahā

स तु राजा महाराज ब्रह्मास्त्रेणावपीडितः ।
शवो बभूव निश्चेष्टो हर्षशोकविवर्धनः

sa tu rājā mahārāja brahmāstreṇāvapīḍitaḥ |
śavo babhūva niśceṣṭo harṣaśokavivardhanaḥ

हृष्टानां सिंहनादेन जनानां तत्र निःस्वनः ।
आविवश दिशःसर्वाः पुनरेवाभ्युपागमत्

hṛṣṭānāṃ siṃhanādena janānāṃ tatra niḥsvanaḥ |
āvivaśa diśaḥsarvāḥ punarevābhyupāgamat

ततः सोतित्वरः कृष्णो विवेशान्तःपुरं तदा ।
युयुधानद्वितीयो वै व्यथितेन्द्रियमानसः

tataḥ sotitvaraḥ kṛṣṇo viveśāntaḥpuraṃ tadā |
yuyudhānadvitīyo vai vyathitendriyamānasaḥ

ततस्त्वरितमायान्तीं ददर्शं स्वां पितृष्वसाम् ।
क्रोशन्तीमभिधावेति वासुदेवं पुनःपुनः

tatastvaritamāyāntīṃ dadarśaṃ svāṃ pitṛṣvasām |
krośantīmabhidhāveti vāsudevaṃ punaḥpunaḥ

पृष्ठतो द्रौपदीं चैव सुभद्रां च यशस्विनीम् ।
विक्रोशन्त्यश्च करुणं पाण्डवानां स्त्रियो नृप

pṛṣṭhato draupadīṃ caiva subhadrāṃ ca yaśasvinīm |
vikrośantyaśca karuṇaṃ pāṇḍavānāṃ striyo nṛpa

ततः कृष्णं समासाद्य कुन्ती भोजसुता तदा ।
प्रोवाच राजशार्दूल बाष्पगद्गदया गिरा

tataḥ kṛṣṇaṃ samāsādya kuntī bhojasutā tadā |
provāca rājaśārdūla bāṣpagadgadayā girā

वासुदेव महाबाहो सुप्रजा देवकी त्वया ।
त्वं नो गतिः प्रतिष्ठा च त्वदायत्तमिदं कुलम्

vāsudeva mahābāho suprajā devakī tvayā |
tvaṃ no gatiḥ pratiṣṭhā ca tvadāyattamidaṃ kulam

यदुप्रवीर योऽयं ते स्वस्त्रीयस्यात्मजः प्रभो ।
अश्वत्थाम्ना हतो जातस्तमुज्जीवय केशव

yadupravīra yo'yaṃ te svastrīyasyātmajaḥ prabho |
aśvatthāmnā hato jātastamujjīvaya keśava

त्वया ह्येतत्प्रतिज्ञातमैषीके यदुनन्दन ।
अहं संजीवयिष्यामि मृतं जातमिति प्रभो

tvayā hyetatpratijñātamaiṣīke yadunandana |
ahaṃ saṃjīvayiṣyāmi mṛtaṃ jātamiti prabho

सोयं जातो मृतस्तात पश्यैनं पुरुषर्षभ ।
उत्तरां च सुभद्रां च द्रौपदीं मां च माधव

soyaṃ jāto mṛtastāta paśyainaṃ puruṣarṣabha |
uttarāṃ ca subhadrāṃ ca draupadīṃ māṃ ca mādhava

धर्मपुत्रं च भीमं च फल्गुनं नकुलं तथा ।
सहदेवं च दुर्धर्षं सर्वान्नस्त्रातुमर्हसि

dharmaputraṃ ca bhīmaṃ ca phalgunaṃ nakulaṃ tathā |
sahadevaṃ ca durdharṣaṃ sarvānnastrātumarhasi

अस्मिन्प्राणाः समायत्ताः पाण्डवानां ममैव च ।
पाण्डोश्च पिण्डो दाशार्ह तथैव श्वशुरस्य मे

asminprāṇāḥ samāyattāḥ pāṇḍavānāṃ mamaiva ca |
pāṇḍośca piṇḍo dāśārha tathaiva śvaśurasya me

अभिमन्योश्च भद्रं ते प्रियस्य सदृशस्य च ।
प्रियमुत्पादयाद्य त्वं प्रेतस्यापि जनार्दन

abhimanyośca bhadraṃ te priyasya sadṛśasya ca |
priyamutpādayādya tvaṃ pretasyāpi janārdana

उत्तरा हि पुरोक्तं वै कथयत्यरिसूदन ।
अभिमन्योर्वचः कृष्ण प्रियत्वात्तन्न संशयः

uttarā hi puroktaṃ vai kathayatyarisūdana |
abhimanyorvacaḥ kṛṣṇa priyatvāttanna saṃśayaḥ

अब्रवीत्किल दाशार्ह वैराटीमार्जुनिस्तदा ।
मातुलस्य कुलं भद्रे तव पुत्रो गमिष्यति

abravītkila dāśārha vairāṭīmārjunistadā |
mātulasya kulaṃ bhadre tava putro gamiṣyati

गत्वा वृष्णयन्धककुलं धनुर्वेदं ग्रहीष्यति ।
अस्त्राणि च विचित्राणि नितीशास्त्रं च केवलं

gatvā vṛṣṇayandhakakulaṃ dhanurvedaṃ grahīṣyati |
astrāṇi ca vicitrāṇi nitīśāstraṃ ca kevalaṃ

इत्येतत्प्रणयात्तात सौभद्रः परवीरहा ।
कथयामास दुर्धर्षस्तथा चैतन्न संशयः

ityetatpraṇayāttāta saubhadraḥ paravīrahā |
kathayāmāsa durdharṣastathā caitanna saṃśayaḥ

तास्त्वां वयं प्रणम्येह याचामो मधुसूदन ।
कुलस्यास्य हितार्तं च कुरु कल्याणमुत्तमम्

tāstvāṃ vayaṃ praṇamyeha yācāmo madhusūdana |
kulasyāsya hitārtaṃ ca kuru kalyāṇamuttamam

एवमुक्त्वा तु वार्ष्णेयं पृथा पृथुललोचना ।
उद्धृत्य बाहू दुःखार्ता ताश्चान्याः प्रापतन्भुवि

evamuktvā tu vārṣṇeyaṃ pṛthā pṛthulalocanā |
uddhṛtya bāhū duḥkhārtā tāścānyāḥ prāpatanbhuvi

अब्रुवंश्च महाराज सर्वाः सास्राविलेक्षणाः ।
स्वस्त्रीयो वासुदेवस्य मृतो जात इति प्रभो

abruvaṃśca mahārāja sarvāḥ sāsrāvilekṣaṇāḥ |
svastrīyo vāsudevasya mṛto jāta iti prabho

एवं गते ततः कुन्तीं पर्यगृह्णाज्जनार्दनः ।
भूमौ निपतितां चैनां सान्त्वयामास भारत

evaṃ gate tataḥ kuntīṃ paryagṛhṇājjanārdanaḥ |
bhūmau nipatitāṃ caināṃ sāntvayāmāsa bhārata