अध्याय 63: पाण्डव मरुत्त के धन के लिए निकलते हैं

श्रुत्वैतद्वचनं ब्रह्मन्व्यासेनोक्तं महात्मना ।
अश्वमेधं प्रति तदा किं भूयः प्रचकार ह

śrutvaitadvacanaṃ brahmanvyāsenoktaṃ mahātmanā |
aśvamedhaṃ prati tadā kiṃ bhūyaḥ pracakāra ha

रत्नं च यन्मरुत्तेनि निहितं वसुधातले ।
तदवाप कथं चेति तन्मे ब्रूहि द्विजोत्तम

ratnaṃ ca yanmarutteni nihitaṃ vasudhātale |
tadavāpa kathaṃ ceti tanme brūhi dvijottama

श्रुत्वा द्वैपायनवचो धर्मिराजो युधिष्ठिरः ।
भ्रातॄन्सर्वान्समानाय्य काले वचनमब्रवीत्

śrutvā dvaipāyanavaco dharmirājo yudhiṣṭhiraḥ |
bhrātṝnsarvānsamānāyya kāle vacanamabravīt

अर्जुनं भीमसेनं च माद्रीपुत्रौ यमावपि ।
श्रुतं वो वचनं वीराः सौहृदाद्यन्महात्मना

arjunaṃ bhīmasenaṃ ca mādrīputrau yamāvapi |
śrutaṃ vo vacanaṃ vīrāḥ sauhṛdādyanmahātmanā

कुरूणां हितकामेन प्रोक्तं कृष्णेन धीमता ।
तपोवृद्धेनि महता सुहृदां भूतिमिच्छता

kurūṇāṃ hitakāmena proktaṃ kṛṣṇena dhīmatā |
tapovṛddheni mahatā suhṛdāṃ bhūtimicchatā

गुरुणा धर्मशीलेन व्यासेनाद्भुतकर्मणा ।
भीष्मेण च महाप्राज्ञ गोविन्देनि च धीमता

guruṇā dharmaśīlena vyāsenādbhutakarmaṇā |
bhīṣmeṇa ca mahāprājña govindeni ca dhīmatā

संस्मृत्य तदहं सम्यक्कर्तुमिच्छामि पाण्डवाः ।
आयत्यां च तदात्वे च सर्वेषां तद्धि नो हितम्

saṃsmṛtya tadahaṃ samyakkartumicchāmi pāṇḍavāḥ |
āyatyāṃ ca tadātve ca sarveṣāṃ taddhi no hitam

अनुबन्धे च कल्याणं यद्वचो ब्रह्मवादिनः ।
इयं हि वसुधा सर्वा क्षीणरत्ना कुरूद्वहाः

anubandhe ca kalyāṇaṃ yadvaco brahmavādinaḥ |
iyaṃ hi vasudhā sarvā kṣīṇaratnā kurūdvahāḥ

तच्चाचष्ट तदा व्यासो मरुत्तस्य धनं नृपाः ।
यद्येतद्वो बहुमतं मन्यध्वं वा क्षमं यदि ।
तदानयामहे सर्वे कतं वा भीम मन्यसे

taccācaṣṭa tadā vyāso maruttasya dhanaṃ nṛpāḥ |
yadyetadvo bahumataṃ manyadhvaṃ vā kṣamaṃ yadi |
tadānayāmahe sarve kataṃ vā bhīma manyase

इत्युक्तवाक्ये नृपतौ तदा कुरुकुलोद्वह ।
भीमसेनो नृपश्रेष्ठं प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्

ityuktavākye nṛpatau tadā kurukulodvaha |
bhīmaseno nṛpaśreṣṭhaṃ prāñjalirvākyamabravīt

रोचते मे महाबाहो यदिदं भाषितं त्वया ।
व्यासाख्यातस्य वित्तस्य समुपानयनं प्रति

rocate me mahābāho yadidaṃ bhāṣitaṃ tvayā |
vyāsākhyātasya vittasya samupānayanaṃ prati

तत्प्राप्नुयामहे धर्माद्यद्धनं काङ्क्षितं प्रभो ।
कृतमेव महाराज भवेदिति मतिर्मम

tatprāpnuyāmahe dharmādyaddhanaṃ kāṅkṣitaṃ prabho |
kṛtameva mahārāja bhavediti matirmama

ते वयं प्रणिपातेन गिरीशस्य महात्मनः ।
तदानयामि भद्रं ते समभ्यर्च्य कपर्दिनम्

te vayaṃ praṇipātena girīśasya mahātmanaḥ |
tadānayāmi bhadraṃ te samabhyarcya kapardinam

तं विभुं देवदेवेशं शूलपाणिं त्रिलोचनम् ।
अनादिनिधनं शंभुं नमस्यामि महेश्वरम्

taṃ vibhuṃ devadeveśaṃ śūlapāṇiṃ trilocanam |
anādinidhanaṃ śaṃbhuṃ namasyāmi maheśvaram

लोकनाथं गणाध्यक्षं तस्यैवानुचरांश्चि तान् ।
प्रसाद्यार्थमवाप्स्यामो नूनं वाग्बुद्धिकर्मभिः

lokanāthaṃ gaṇādhyakṣaṃ tasyaivānucarāṃści tān |
prasādyārthamavāpsyāmo nūnaṃ vāgbuddhikarmabhiḥ

रक्षन्ते ये च तद्द्रव्यं किन्नरा रौद्रदर्शनाः ।
ते च वश्या भविष्यन्ति प्रसन्ने वृषभध्वजे

rakṣante ye ca taddravyaṃ kinnarā raudradarśanāḥ |
te ca vaśyā bhaviṣyanti prasanne vṛṣabhadhvaje

स हि देवः प्रसन्नात्मा भक्तानां परमेश्वरः ।
ददात्यमरतां चापि किं पुनः काञ्चनं प्रभुः

sa hi devaḥ prasannātmā bhaktānāṃ parameśvaraḥ |
dadātyamaratāṃ cāpi kiṃ punaḥ kāñcanaṃ prabhuḥ

वनस्थास्य पुरा जिष्णोरस्त्रं पाशुपतं महत् ।
रौद्रं ब्रह्मसिरश्चादात्प्रसन्नः किं पुनर्धनम्

vanasthāsya purā jiṣṇorastraṃ pāśupataṃ mahat |
raudraṃ brahmasiraścādātprasannaḥ kiṃ punardhanam

वयं सर्वे हि तद्भक्ताः स चास्माकं प्रसीदति ।
तत्प्रसादादिदं राज्यं प्राप्तं कौरवनन्दन

vayaṃ sarve hi tadbhaktāḥ sa cāsmākaṃ prasīdati |
tatprasādādidaṃ rājyaṃ prāptaṃ kauravanandana

अभिमन्योर्वधे वृत्ते प्रतिज्ञाते धनञ्जये ।
जयद्रथवधार्थाय स्वप्ने लोकगुरुर्निशि ।
प्रसाद्य लब्धवानस्त्रमर्जुनः सहकेशवः

abhimanyorvadhe vṛtte pratijñāte dhanañjaye |
jayadrathavadhārthāya svapne lokagururniśi |
prasādya labdhavānastramarjunaḥ sahakeśavaḥ

तत्र प्रभातां रजनीं फल्गुनस्याग्रतः प्रभुः ।
जघान सैन्यं शूलेन प्रत्यक्षं सव्यसाचिनः

tatra prabhātāṃ rajanīṃ phalgunasyāgrataḥ prabhuḥ |
jaghāna sainyaṃ śūlena pratyakṣaṃ savyasācinaḥ

कस्तां सेनां महाराज मनसाऽपि प्रधर्षयेत् ।
द्रोणिकर्णबलैर्युक्तां महेष्वासैः प्रहारिभिः ।
ऋते देवान्महेष्वासाद्बहुरूपान्महेश्वरात्

kastāṃ senāṃ mahārāja manasā'pi pradharṣayet |
droṇikarṇabalairyuktāṃ maheṣvāsaiḥ prahāribhiḥ |
ṛte devānmaheṣvāsādbahurūpānmaheśvarāt

तस्यैव च प्रसादेव निहतास्तव शत्रवः ।
अश्वमेधस्य संसिद्धिं तव सम्पादयिष्यति ।

tasyaiva ca prasādeva nihatāstava śatravaḥ |
aśvamedhasya saṃsiddhiṃ tava sampādayiṣyati |

श्रुत्वैवं वदतस्तस्य वाक्यं भीमस्य भारत ।
प्रीतो धर्मात्मजो राजा बभूवातीव भारत ।
अर्जुनप्रमुखाश्चापि तथेत्येवाब्रुवन्वचः

śrutvaivaṃ vadatastasya vākyaṃ bhīmasya bhārata |
prīto dharmātmajo rājā babhūvātīva bhārata |
arjunapramukhāścāpi tathetyevābruvanvacaḥ

कृत्वा तु पाण्डवाः सर्वे रत्नाहरणनिश्चयम् ।
सेनामाज्ञापयामासुर्नक्षत्रेऽहनि च ध्रुवे

kṛtvā tu pāṇḍavāḥ sarve ratnāharaṇaniścayam |
senāmājñāpayāmāsurnakṣatre'hani ca dhruve

ततो ययुः पाण्डुसुता ब्राह्मणान्स्वस्ति वाच्य च ।
अर्चयित्वा सुरश्रेष्ठं पूर्वमेव महेश्वरम्

tato yayuḥ pāṇḍusutā brāhmaṇānsvasti vācya ca |
arcayitvā suraśreṣṭhaṃ pūrvameva maheśvaram

मोदकैः पायसेनाथ मांसापूपैस्तथैव च ।
आशास्य च महात्मानं प्रययुर्मुदिता भृशम्

modakaiḥ pāyasenātha māṃsāpūpaistathaiva ca |
āśāsya ca mahātmānaṃ prayayurmuditā bhṛśam

तेषां प्रयास्यतां तत्र मङ्गलानि शुभान्यथ ।
प्राहुः प्रहृष्टमनसो द्विजाग्र्या नागराश्च ते

teṣāṃ prayāsyatāṃ tatra maṅgalāni śubhānyatha |
prāhuḥ prahṛṣṭamanaso dvijāgryā nāgarāśca te

ततः प्रदक्षिणीकृत्य शिरोभिः प्रणिपत्य च ।
ब्राह्मणानग्निसहितान्प्रययुः पाण्डुनन्दनाः

tataḥ pradakṣiṇīkṛtya śirobhiḥ praṇipatya ca |
brāhmaṇānagnisahitānprayayuḥ pāṇḍunandanāḥ

समनुज्ञाप्य राजानं पुत्रशोकसमाहतम् ।
धृतराष्ट्रं सभार्यं वै पृथां च पृथुलोचनाम्

samanujñāpya rājānaṃ putraśokasamāhatam |
dhṛtarāṣṭraṃ sabhāryaṃ vai pṛthāṃ ca pṛthulocanām

मूले निक्षिप्य कौरव्यं युयुत्सुं धृतराष्ट्रजम् ।
सम्पूज्यमानाः पौरैश्च ब्राह्मणैश्च मनीषिभिः ।
प्रययुः पाण्डवा वीरा नियमस्थाः शुचिव्रताः

mūle nikṣipya kauravyaṃ yuyutsuṃ dhṛtarāṣṭrajam |
sampūjyamānāḥ pauraiśca brāhmaṇaiśca manīṣibhiḥ |
prayayuḥ pāṇḍavā vīrā niyamasthāḥ śucivratāḥ