अध्याय 59: रैवतक उत्सव के समय श्रीकृष्ण द्वारका लौटे

उदङ्कस्य वरं दत्त्वा गोविन्दो द्विजत्तम ।
अत ऊर्ध्वं महाबाहुः किं चकार महायशाः

udaṅkasya varaṃ dattvā govindo dvijattama |
ata ūrdhvaṃ mahābāhuḥ kiṃ cakāra mahāyaśāḥ

उदङ्काय वरं दत्त्वा प्रायात्सात्यकिना सह ।
द्वारकामेव गोविन्दः शीघ्रवेगैर्महाहयैः

udaṅkāya varaṃ dattvā prāyātsātyakinā saha |
dvārakāmeva govindaḥ śīghravegairmahāhayaiḥ

सरांसि सरितश्चैव वनानि च गिरींस्तथा ।
अतिक्रम्याससादाथ रम्यां द्वारवतीं पुरीम्

sarāṃsi saritaścaiva vanāni ca girīṃstathā |
atikramyāsasādātha ramyāṃ dvāravatīṃ purīm

वर्तमाने महाराज महे रैवतकस्य च ।
उपायात्पुण्डरीकाक्षो युयुधानानुगस्तदा

vartamāne mahārāja mahe raivatakasya ca |
upāyātpuṇḍarīkākṣo yuyudhānānugastadā

अलङ्कृतस्तु स गिरिर्नानारूपैर्विचित्रितैः ।
बभौ रत्नमयैः कोशैः संवृतः पुरुर्षर्षभ

alaṅkṛtastu sa girirnānārūpairvicitritaiḥ |
babhau ratnamayaiḥ kośaiḥ saṃvṛtaḥ pururṣarṣabha

काञ्चनस्रग्भिरग्र्याभिः सुमनोभिस्तथैव च ।
वासोभिश्च महाशैलः कल्पवृक्षैस्तथैव च

kāñcanasragbhiragryābhiḥ sumanobhistathaiva ca |
vāsobhiśca mahāśailaḥ kalpavṛkṣaistathaiva ca

दीपवृक्षैश्च सौवर्णैरभीक्ष्णमुपशोभितः ।
गुहानिर्झरदेशेषु दिवाभूतो बभूव ह

dīpavṛkṣaiśca sauvarṇairabhīkṣṇamupaśobhitaḥ |
guhānirjharadeśeṣu divābhūto babhūva ha

एताकाभिर्विचित्राभिः सघण्टाभिः समन्ततः ।
पुंभिः स्त्रीभिश्च संघुष्टः प्रगीत इव चाभवत् ।
अतीव प्रेक्षणीयोऽभून्मेरुर्मुनिगणैरिव

etākābhirvicitrābhiḥ saghaṇṭābhiḥ samantataḥ |
puṃbhiḥ strībhiśca saṃghuṣṭaḥ pragīta iva cābhavat |
atīva prekṣaṇīyo'bhūnmerurmunigaṇairiva

मत्तानां हृष्टरूपाणां स्त्रीणां पुंसां च भारत ।
गायतां पर्वतेन्द्रस्य दिविस्पृगिव निःस्वनः

mattānāṃ hṛṣṭarūpāṇāṃ strīṇāṃ puṃsāṃ ca bhārata |
gāyatāṃ parvatendrasya divispṛgiva niḥsvanaḥ

प्रमत्तमत्तसम्मत्तक्ष्वेडितोद्धुष्टसंकुलः ।
तथा किलकिलाशब्दैर्भूधरोऽभून्मनोहरः

pramattamattasammattakṣveḍitoddhuṣṭasaṃkulaḥ |
tathā kilakilāśabdairbhūdharo'bhūnmanoharaḥ

विपणापणवान्रम्यो भक्ष्यभोज्यविहारवान् ।
वस्त्रमाल्योत्करयुतो वीणावेणुमृदङ्गवान्

vipaṇāpaṇavānramyo bhakṣyabhojyavihāravān |
vastramālyotkarayuto vīṇāveṇumṛdaṅgavān

सुरामैरेयमिश्रेण भक्ष्यभोज्येन चैव ह ।
दीनान्धकृपणादिभ्यो दीयमानेन चानिशम् ।
बभौ परमकल्याणो महस्तस्य महागिरेः

surāmaireyamiśreṇa bhakṣyabhojyena caiva ha |
dīnāndhakṛpaṇādibhyo dīyamānena cāniśam |
babhau paramakalyāṇo mahastasya mahāgireḥ

पुण्यावसथवान्वीरैः पुण्यकृद्भिर्निषेवितः ।
विहारो वृष्णिवीराणां महे रैवतस्य ह

puṇyāvasathavānvīraiḥ puṇyakṛdbhirniṣevitaḥ |
vihāro vṛṣṇivīrāṇāṃ mahe raivatasya ha

स नानावेश्मसंकीर्णो देवलोक इवाबभौ ।
तदा च कृष्णसान्निध्यान्मुदा देवगणैर्युतः

sa nānāveśmasaṃkīrṇo devaloka ivābabhau |
tadā ca kṛṣṇasānnidhyānmudā devagaṇairyutaḥ

स्तुवन्त्यन्तर्हिता देवा गन्धर्वाश्च सहर्षिभिः ।
साधकः सर्वधर्माणामसुराणां विनाशकः

stuvantyantarhitā devā gandharvāśca saharṣibhiḥ |
sādhakaḥ sarvadharmāṇāmasurāṇāṃ vināśakaḥ

त्वं स्रष्टा सृज्यमाधारं कारणं धर्मवेदवित् ।
त्वया सत्क्रियते देव ज जानीमोऽत्र मायया

tvaṃ sraṣṭā sṛjyamādhāraṃ kāraṇaṃ dharmavedavit |
tvayā satkriyate deva ja jānīmo'tra māyayā

केवलं त्वाऽभिजानीमः शरणं परमेश्वरम् ।
ब्रह्मादीनां च गोविन्द सान्निध्वं शरणं नमः

kevalaṃ tvā'bhijānīmaḥ śaraṇaṃ parameśvaram |
brahmādīnāṃ ca govinda sānnidhvaṃ śaraṇaṃ namaḥ

इति स्तुते मानुषैश्च पूजिते देवकीसुते ।
शक्रसद्मप्रतीकाशो बभूव स हि शैलराट्

iti stute mānuṣaiśca pūjite devakīsute |
śakrasadmapratīkāśo babhūva sa hi śailarāṭ

ततः सम्पूज्यमानः स विवेश भवनं शुभम् ।
गोविन्दः सात्यकिश्चैव जग्मतुर्भवनं स्वकम्

tataḥ sampūjyamānaḥ sa viveśa bhavanaṃ śubham |
govindaḥ sātyakiścaiva jagmaturbhavanaṃ svakam

विवेश च प्रहृष्टात्मा चिरकालप्रवासतः ।
कृत्वा नसुकरं कर्म दानवेष्विव वासवः

viveśa ca prahṛṣṭātmā cirakālapravāsataḥ |
kṛtvā nasukaraṃ karma dānaveṣviva vāsavaḥ

उपायान्तं तु वार्ष्णेयं भोजवृष्ण्यन्धकास्तथा ।
अभ्यगच्चन्महात्मानं देवा इव शतक्रतुम्

upāyāntaṃ tu vārṣṇeyaṃ bhojavṛṣṇyandhakāstathā |
abhyagaccanmahātmānaṃ devā iva śatakratum

स तानभ्यर्च्य मेधावी पृष्ट्वा च कुशलं तदा ।
अभ्यवादयत प्रीतः पितरं मातरं तदा

sa tānabhyarcya medhāvī pṛṣṭvā ca kuśalaṃ tadā |
abhyavādayata prītaḥ pitaraṃ mātaraṃ tadā

ताभ्यां स सम्परिष्वक्तः सान्त्वितश्च महाभुजः ।
उपोपविष्टैः सर्वैस्तैर्वृष्णिभिः परिवारितः

tābhyāṃ sa sampariṣvaktaḥ sāntvitaśca mahābhujaḥ |
upopaviṣṭaiḥ sarvaistairvṛṣṇibhiḥ parivāritaḥ

स विश्रान्तो महातेजाः कृतपादावनेजनः ।
कथयामास तत्सर्वं पृष्टः पित्रा महाहवम्

sa viśrānto mahātejāḥ kṛtapādāvanejanaḥ |
kathayāmāsa tatsarvaṃ pṛṣṭaḥ pitrā mahāhavam