अध्याय 35: अनुगीता: मन ब्राह्मण, बुद्धि ब्राह्मणी

नेदमल्पात्मना शक्यं वेदितुं वाऽकृतात्मना ।
बहु चाल्पं च संक्षिप्तं विस्तृतं च मतं मम

nedamalpātmanā śakyaṃ vedituṃ vā'kṛtātmanā |
bahu cālpaṃ ca saṃkṣiptaṃ vistṛtaṃ ca mataṃ mama

उपायं तं मम ब्रूहि येनैषा लभ्यते मतिः ।
तन्मन्ये कारणं कर्म यत एषा प्रवर्तते

upāyaṃ taṃ mama brūhi yenaiṣā labhyate matiḥ |
tanmanye kāraṇaṃ karma yata eṣā pravartate

अरणीं ब्राह्मणीं विद्धि गुरुरस्योत्तरारणिः ।
तपःश्रुतेभिमथिनी ज्ञानाग्निर्जायते ततः

araṇīṃ brāhmaṇīṃ viddhi gururasyottarāraṇiḥ |
tapaḥśrutebhimathinī jñānāgnirjāyate tataḥ

यदिदं ब्रह्मणो लिङ्गं क्षेत्रज्ञ इति संज्ञितम् ।
ग्रहीतुं येन यच्छक्यं लक्षणं तस्य तद्वद

yadidaṃ brahmaṇo liṅgaṃ kṣetrajña iti saṃjñitam |
grahītuṃ yena yacchakyaṃ lakṣaṇaṃ tasya tadvada

अलिङ्गो निर्गुणश्चैव कारणं नास्य विग्रहे ।
उपायमेव वक्ष्यामि येन गृह्येत भावना

aliṅgo nirguṇaścaiva kāraṇaṃ nāsya vigrahe |
upāyameva vakṣyāmi yena gṛhyeta bhāvanā

सम्यगप्युपदिष्टस्य ह्यमृतस्येव तृप्यसे ।
कर्मबुद्धिरबुद्धित्वाज्ज्ञानलिङ्गान्निपातितः ।

samyagapyupadiṣṭasya hyamṛtasyeva tṛpyase |
karmabuddhirabuddhitvājjñānaliṅgānnipātitaḥ |

इदं कार्यमिदं नेति न मोक्षेषूपदिश्यते ।
पश्यतः शृण्वतो बुद्धिरात्मनैवोपजायते

idaṃ kāryamidaṃ neti na mokṣeṣūpadiśyate |
paśyataḥ śṛṇvato buddhirātmanaivopajāyate

यावन्त इह शक्येरंस्तावतोंऽसान्प्रकल्पयेत् ।
अव्यक्तान्व्यक्तरूपांश्च शतशोऽथ सहस्रशः

yāvanta iha śakyeraṃstāvatoṃ'sānprakalpayet |
avyaktānvyaktarūpāṃśca śataśo'tha sahasraśaḥ

सर्वानुमानयुक्तांश्च सर्वान्प्रत्यक्षहेतुकान् ।
यतः परं न विद्येत ततोऽभ्यासे भविष्यति

sarvānumānayuktāṃśca sarvānpratyakṣahetukān |
yataḥ paraṃ na vidyeta tato'bhyāse bhaviṣyati

ततस्तु तस्या ब्राह्मण्या मतिः क्षेत्रज्ञसंशये ।
क्षेत्रज्ञानेन परतः क्षेत्रज्ञोऽन्यः प्रवर्तते

tatastu tasyā brāhmaṇyā matiḥ kṣetrajñasaṃśaye |
kṣetrajñānena parataḥ kṣetrajño'nyaḥ pravartate

क्व नु सा ब्राह्मणि कृष्ण क्व चासौ ब्राह्मणर्षभः ।
याभ्यां सिद्धिरियं प्राप्ता तावुभौ वद मेऽच्युत

kva nu sā brāhmaṇi kṛṣṇa kva cāsau brāhmaṇarṣabhaḥ |
yābhyāṃ siddhiriyaṃ prāptā tāvubhau vada me'cyuta

मनो मे ब्राह्मणं विद्धि बुद्धिं मे विद्धि ब्राह्मणीम् ।
क्षेत्रज्ञ इति यश्चोक्तः सोऽहमेव धनंजय

mano me brāhmaṇaṃ viddhi buddhiṃ me viddhi brāhmaṇīm |
kṣetrajña iti yaścoktaḥ so'hameva dhanaṃjaya