आश्वमेधिक पर्व

अध्याय 34: अनुगीता: ब्राह्मण पत्नी की शंका मिटाता है

इति श्रीमन्महाभारते आश्वमेधिकपर्वणि अनुगीतापर्वणि चतुस्त्रिंशोऽध्यायः ॥

8 श्लोक · 34 में से 118

इस अध्याय में क्या होता है

अनुगीता: ब्राह्मण पत्नी की शंका मिटाता है

ब्राह्मण पत्नी से कहता है कि तुम जैसा समझती हो, मैं संसार में वैसे नहीं विचरता। मैं ब्राह्मण हूँ, मुक्त हूँ, वनवासी हूँ और व्रतधारी गृहस्थ भी हूँ। तुम जिसे शुभ-अशुभ देखती हो, मैं वह नहीं; जगत् में जो कुछ है, सब मुझसे व्याप्त है। ब्राह्मणों का मार्ग एक ही है, चाहे वे घर में रहें, वन में, गुरु के पास या भिक्षु बनकर; जिनकी बुद्धि शान्त है, वे एक ही भाव को पाते हैं, जैसे नदियाँ सागर को। यह मार्ग बुद्धि से चला जाता है, शरीर से नहीं। इसलिए मुझे परलोक का भय नहीं, और उस भाव में लगी तुम मेरे ही आत्मा को पाओगी।

ब्राह्मण उवाच

34.1

नाहं तथा भूरु चरामि लोके
यथा त्वं मां तर्जयसे स्वबुद्ध्या ।
विप्रोस्मिं मुक्तोस्मि वनेचरोस्मि
गृहस्थधर्मा व्रतवांस्तथाऽस्मि

nāhaṃ tathā bhūru carāmi loke
yathā tvaṃ māṃ tarjayase svabuddhyā |
viprosmiṃ muktosmi vanecarosmi
gṛhasthadharmā vratavāṃstathā'smi

34.2

नाहमस्मि यता मां त्वं पश्यसे च शुभाशुभे ।
मया व्याप्तमिदं सर्वं यत्किञ्चिज्जगतीगतम्

nāhamasmi yatā māṃ tvaṃ paśyase ca śubhāśubhe |
mayā vyāptamidaṃ sarvaṃ yatkiñcijjagatīgatam

34.3

ये केचिज्जन्तवो लोके जङ्गमाः स्थावराश्च ह ।
तेषां मामन्तकं विद्धि दारुणामिव पावकम्

ye kecijjantavo loke jaṅgamāḥ sthāvarāśca ha |
teṣāṃ māmantakaṃ viddhi dāruṇāmiva pāvakam

34.4

राज्ये पृथिव्यां सर्वस्यामथवापि त्रिविष्टपे ।
तथा बुद्धिरियं वेत्ति बुद्धिरेव धनं मम

rājye pṛthivyāṃ sarvasyāmathavāpi triviṣṭape |
tathā buddhiriyaṃ vetti buddhireva dhanaṃ mama

34.5

एकः पन्था ब्राह्मणानां येन गच्छन्ति तद्विदः ।
गृहेषु वनवासेषु गुरुवासेषु भिक्षुषु

ekaḥ panthā brāhmaṇānāṃ yena gacchanti tadvidaḥ |
gṛheṣu vanavāseṣu guruvāseṣu bhikṣuṣu

34.6

लिङ्गैर्बहुभिरव्यग्रैरेका बुद्धिरुपास्यते ।
नानालिङ्गाश्रमस्थानां येषां बुद्धिः शमात्मिका

liṅgairbahubhiravyagrairekā buddhirupāsyate |
nānāliṅgāśramasthānāṃ yeṣāṃ buddhiḥ śamātmikā

34.7

ते भावमेकमायान्ति सरितः सागरं यथा ।
बुद्ध्याऽयं गम्यते मार्गः शरीरेणि न गम्यते ।
आद्यन्तवन्ति कर्माणि शरीरं कर्मबन्धनम्

te bhāvamekamāyānti saritaḥ sāgaraṃ yathā |
buddhyā'yaṃ gamyate mārgaḥ śarīreṇi na gamyate |
ādyantavanti karmāṇi śarīraṃ karmabandhanam

34.8

तस्मान्मे सुभगे नास्ति परलोककृतं भयम् ।
तद्भावभावनिरता ममैवात्मानमेष्यसि

tasmānme subhage nāsti paralokakṛtaṃ bhayam |
tadbhāvabhāvaniratā mamaivātmānameṣyasi

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)