अध्याय 30: कार्तवीर्य, समुद्र और परशुराम

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
कार्तवीर्यस्य संवादं समुद्रस्य च भामिनि

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam |
kārtavīryasya saṃvādaṃ samudrasya ca bhāmini

कार्तवीर्यार्जुनो नाम राजा बाहुसहस्रवान् ।
येन सागरपर्यन्ता धनुषा निर्जिता मही

kārtavīryārjuno nāma rājā bāhusahasravān |
yena sāgaraparyantā dhanuṣā nirjitā mahī

स कदाचित्समुद्रान्ते विचरन्बलदर्पितः ।
अवीकिरच्छरशतैः समुद्रमिति नः श्रुतम्

sa kadācitsamudrānte vicaranbaladarpitaḥ |
avīkiraccharaśataiḥ samudramiti naḥ śrutam

तं समुद्रो नमस्कृत्य कृताञ्जलिरुवाचह ।
मा मुञ्च वीर नाराचान्ब्रूहि किं करवाणि ते

taṃ samudro namaskṛtya kṛtāñjaliruvācaha |
mā muñca vīra nārācānbrūhi kiṃ karavāṇi te

मदाश्रयाणि भूतानि त्वद्विसृष्टैर्महेषुभिः ।
वध्यन्ते राजशार्दूल तेभ्यो देह्यभयं विभो

madāśrayāṇi bhūtāni tvadvisṛṣṭairmaheṣubhiḥ |
vadhyante rājaśārdūla tebhyo dehyabhayaṃ vibho

मत्समो यदि संग्रामे शरासनधरः क्वचित् ।
विद्यते तं समाचक्ष्व यः समो मे महामृधे

matsamo yadi saṃgrāme śarāsanadharaḥ kvacit |
vidyate taṃ samācakṣva yaḥ samo me mahāmṛdhe

महर्षिर्जमदग्निस्ते यदि राजन्पुरा श्रुतः ।
तस्य पुत्रस्तवातिथ्यं यथावत्कर्तुमर्हति

maharṣirjamadagniste yadi rājanpurā śrutaḥ |
tasya putrastavātithyaṃ yathāvatkartumarhati

ततः स राजा प्रययौ क्रोधेन महता वृतः ।
स तमाश्रममागम्य राममेवान्वपद्यत

tataḥ sa rājā prayayau krodhena mahatā vṛtaḥ |
sa tamāśramamāgamya rāmamevānvapadyata

स रामप्रतिकूलानि चकार सह बन्धुभिः ।
आयासं जनयामास रामस्य च महात्मनः

sa rāmapratikūlāni cakāra saha bandhubhiḥ |
āyāsaṃ janayāmāsa rāmasya ca mahātmanaḥ

ततस्तेजः प्रजज्वाल रामस्यामिततेजसः ।
प्रदहन्रिपुसैन्यानि तदा कमललोचने

tatastejaḥ prajajvāla rāmasyāmitatejasaḥ |
pradahanripusainyāni tadā kamalalocane

ततः परशुमादाय स तं बाहुसहस्रिणम् ।
चिन्छेद सहसा रामो बहुशाखमिव द्रुमम्

tataḥ paraśumādāya sa taṃ bāhusahasriṇam |
cincheda sahasā rāmo bahuśākhamiva drumam

तं हतं पतितं दृष्ट्वा समेताः सर्वबान्धवाः ।
असीनादाय शक्तीर्श्च भार्गवं पर्यधावयन्

taṃ hataṃ patitaṃ dṛṣṭvā sametāḥ sarvabāndhavāḥ |
asīnādāya śaktīrśca bhārgavaṃ paryadhāvayan

रामोऽपि धनुरादाय रथमारुह्य सत्वरः ।
विसृजञ्शरवर्षाणि व्यधमत्पार्थिवं बलम्

rāmo'pi dhanurādāya rathamāruhya satvaraḥ |
visṛjañśaravarṣāṇi vyadhamatpārthivaṃ balam

ततस्तु क्षत्रियाः केचिज्जमदग्निं निहत्य च ।
विविशुर्गिरिदुर्गाणि मृगाः सिंहार्दिता इव

tatastu kṣatriyāḥ kecijjamadagniṃ nihatya ca |
viviśurgiridurgāṇi mṛgāḥ siṃhārditā iva

तेषां स्वविहितं कर्म तद्भयान्नानुतिष्ठताम् ।
प्रजा वृषलतां प्राप्ता ब्राह्मणानामदर्शनात्

teṣāṃ svavihitaṃ karma tadbhayānnānutiṣṭhatām |
prajā vṛṣalatāṃ prāptā brāhmaṇānāmadarśanāt

एवं ते द्रविडाऽभीराः पुण्ड्राश्च शबरैः सह ।
वृषलत्वं परिगता व्युत्थानात्क्षत्रधर्मतः

evaṃ te draviḍā'bhīrāḥ puṇḍrāśca śabaraiḥ saha |
vṛṣalatvaṃ parigatā vyutthānātkṣatradharmataḥ

ततश्च हतवीरासु क्षत्रियासु पुनः पुनः ।
द्विजैरुत्पादितं क्षत्रं जामदग्न्यो न्यकृन्तत

tataśca hatavīrāsu kṣatriyāsu punaḥ punaḥ |
dvijairutpāditaṃ kṣatraṃ jāmadagnyo nyakṛntata

एकविंशतिमे याते रामं वागशरीरिणी ।
दिव्या प्रोवाच मधुरा सर्वलोकपरिश्रुता

ekaviṃśatime yāte rāmaṃ vāgaśarīriṇī |
divyā provāca madhurā sarvalokapariśrutā

रामराम निवर्तस्व कं गुणं तात पश्यसि ।
क्षत्रबन्धूनिमान्प्राणैर्विप्रयोज्य पुनः पुनः

rāmarāma nivartasva kaṃ guṇaṃ tāta paśyasi |
kṣatrabandhūnimānprāṇairviprayojya punaḥ punaḥ

तथैव तं महात्मानमृचीकप्रमुखास्तदा ।
पितामहा महाभाग निवर्तस्वेत्यथाब्रुवन्

tathaiva taṃ mahātmānamṛcīkapramukhāstadā |
pitāmahā mahābhāga nivartasvetyathābruvan

पितुर्वधममृष्यंस्तु रामः प्रोवाच तानृषीन् ।
नार्हन्तीह भवन्तो मां निवारयितुमित्युत

piturvadhamamṛṣyaṃstu rāmaḥ provāca tānṛṣīn |
nārhantīha bhavanto māṃ nivārayitumityuta

नार्हसे क्षत्रबन्धूंस्त्वं निहन्तुं जयतांवर ।
नेह युक्तं त्वया हन्तुं ब्राह्मणेन सता नृपान्

nārhase kṣatrabandhūṃstvaṃ nihantuṃ jayatāṃvara |
neha yuktaṃ tvayā hantuṃ brāhmaṇena satā nṛpān