अध्याय 15: युधिष्ठिर का राज्य, मानो सत्ययुग

स समाश्वास्य पितरं प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम् ।
अन्वशासत धर्मात्मा पृथिवीं भ्रातृभिः सह

sa samāśvāsya pitaraṃ prajñācakṣuṣamīśvaram |
anvaśāsata dharmātmā pṛthivīṃ bhrātṛbhiḥ saha

यथा मनुर्महाराजो रामो दाशरथिर्यथा ।
तथा भरतसिंहोऽपि पालयामास मेदिनीम्

yathā manurmahārājo rāmo dāśarathiryathā |
tathā bharatasiṃho'pi pālayāmāsa medinīm

नाधर्म्यमभवत्तत्र सर्वो धर्मरुचिर्जनः ।
बभूव नरशार्दूल यथा कृतयुगे तथा

nādharmyamabhavattatra sarvo dharmarucirjanaḥ |
babhūva naraśārdūla yathā kṛtayuge tathā

कलिमासन्नमाविष्टं निवार्य नृपनन्दनः ।
भ्रातृभिः सहितो धीमान्बभौ धर्मबलोद्धतः

kalimāsannamāviṣṭaṃ nivārya nṛpanandanaḥ |
bhrātṛbhiḥ sahito dhīmānbabhau dharmabaloddhataḥ

ववर्ष भगवान्देवः काले देशे यथेप्सितम् ।
निरामयं जगदभूत्क्षुत्पिपासे न किञ्चन

vavarṣa bhagavāndevaḥ kāle deśe yathepsitam |
nirāmayaṃ jagadabhūtkṣutpipāse na kiñcana

आधिर्नास्ति मनुष्याणां व्यसने नाभवन्मतिः ।
ब्राह्म्णप्रमुखा वर्णास्ते स्वधर्मोत्तराः शुभाः

ādhirnāsti manuṣyāṇāṃ vyasane nābhavanmatiḥ |
brāhmṇapramukhā varṇāste svadharmottarāḥ śubhāḥ

धर्मसत्यप्रधानाश्च सत्यं सद्विषयान्वितम् ।
धर्मासनस्थः सद्भिः स स्त्रीबालातुरवृद्धकान् ।
वर्णक्रमान्पूर्णभृतान्साकल्याद्रक्षणोद्यतः

dharmasatyapradhānāśca satyaṃ sadviṣayānvitam |
dharmāsanasthaḥ sadbhiḥ sa strībālāturavṛddhakān |
varṇakramānpūrṇabhṛtānsākalyādrakṣaṇodyataḥ

अवृत्तिवृत्तिदानाद्यैर्यज्ञाद्यैर्व्याधितैरपि ।
आमुष्मिकं भयं नास्ति लौकिकं कृतमेव

avṛttivṛttidānādyairyajñādyairvyādhitairapi |
āmuṣmikaṃ bhayaṃ nāsti laukikaṃ kṛtameva

स्वर्गलोकोपमो लोकस्तदा तस्मिन्प्रशासति ।
बभूव सुखमेवाग्रं तद्विशिष्टतरं परम्

svargalokopamo lokastadā tasminpraśāsati |
babhūva sukhamevāgraṃ tadviśiṣṭataraṃ param

नार्यः पतिव्रताः सर्वा रूपवत्यः स्वलंकृताः ।
यथोक्तवृत्ताः स्वगुणैर्बभूवुः प्रीतिहेतवः

nāryaḥ pativratāḥ sarvā rūpavatyaḥ svalaṃkṛtāḥ |
yathoktavṛttāḥ svaguṇairbabhūvuḥ prītihetavaḥ

पुमांसः पुण्यशीलाढ्याः स्वंस्वं धर्ममनुव्रताः ।
सुखिनः सूक्ष्ममप्येनो न कुर्वन्ति कदाचन

pumāṃsaḥ puṇyaśīlāḍhyāḥ svaṃsvaṃ dharmamanuvratāḥ |
sukhinaḥ sūkṣmamapyeno na kurvanti kadācana

सर्वे नरांश्च नार्यश्च सततं प्रियवादिनः ।
अजिह्ममनसः शुक्ला बभूवुः श्रमवर्जिताः

sarve narāṃśca nāryaśca satataṃ priyavādinaḥ |
ajihmamanasaḥ śuklā babhūvuḥ śramavarjitāḥ

भूषिताः कुण्डलैर्हारैः कटकैः कटिसूत्रकैः ।
सुवाससः सुगन्धाढ्याः प्रायशः पृथिवीतले

bhūṣitāḥ kuṇḍalairhāraiḥ kaṭakaiḥ kaṭisūtrakaiḥ |
suvāsasaḥ sugandhāḍhyāḥ prāyaśaḥ pṛthivītale

सर्वे ब्रह्मविदो विप्राः सर्वत्र परिनिष्ठिताः ।
वलीपलितहीनास्तु सुखिनो दीर्घदर्शिनः

sarve brahmavido viprāḥ sarvatra pariniṣṭhitāḥ |
valīpalitahīnāstu sukhino dīrghadarśinaḥ

इच्छा न जायतेऽन्यत्र वर्णेषु न च सङ्करः ।
मनुष्याणां महाराज मर्यादा सुव्यवस्थिता

icchā na jāyate'nyatra varṇeṣu na ca saṅkaraḥ |
manuṣyāṇāṃ mahārāja maryādā suvyavasthitā

तस्मिञ्शासति राजेन्द्रे मृगव्यालसरीसृपाः ।
अन्योन्यमपि चान्येषु न बाधन्ते कदाचन

tasmiñśāsati rājendre mṛgavyālasarīsṛpāḥ |
anyonyamapi cānyeṣu na bādhante kadācana

गावः सुक्षीरभूयिष्ठाः सुस्ववालमुखोदराः ।
अपीडिताः कर्षकाद्यैर्हृतव्याधिकवत्सकाः

gāvaḥ sukṣīrabhūyiṣṭhāḥ susvavālamukhodarāḥ |
apīḍitāḥ karṣakādyairhṛtavyādhikavatsakāḥ

अवन्ध्यकाला मनुजाः पुरुषार्थेषु च क्रमात् ।
विषयेष्वनिषिद्धेषु वेदशास्त्रेषु चोद्यताः

avandhyakālā manujāḥ puruṣārtheṣu ca kramāt |
viṣayeṣvaniṣiddheṣu vedaśāstreṣu codyatāḥ

सुवृत्ता वृषभाः पुष्टा रसनाभाः सुखोदयाः

suvṛttā vṛṣabhāḥ puṣṭā rasanābhāḥ sukhodayāḥ

अतीव मधुरः शब्दः स्पर्शश्चातिसुखं रसम् ।
करूपं दृष्टिक्षमं रम्यं मनोज्ञं गन्धवद्बभौ

atīva madhuraḥ śabdaḥ sparśaścātisukhaṃ rasam |
karūpaṃ dṛṣṭikṣamaṃ ramyaṃ manojñaṃ gandhavadbabhau

धर्मार्थकामसंयुक्तं मोक्षाभ्युदयसाधनम् ।
प्रह्लादजननं पुण्यं सम्बभूवाथ मानसम्

dharmārthakāmasaṃyuktaṃ mokṣābhyudayasādhanam |
prahlādajananaṃ puṇyaṃ sambabhūvātha mānasam

स्थावरा बहुपुष्पाढ्याः फलच्छायावहास्तथा ।
सुस्पर्शा विषहीनाश्च सुपत्रत्वक्प्ररोहिणः

sthāvarā bahupuṣpāḍhyāḥ phalacchāyāvahāstathā |
susparśā viṣahīnāśca supatratvakprarohiṇaḥ

मनोनुकूलाः सर्वेषां चेष्टाभूतापवर्जिताः ।
तथा बभूव राजर्षिस्तद्वृत्तमभवद्भुवि

manonukūlāḥ sarveṣāṃ ceṣṭābhūtāpavarjitāḥ |
tathā babhūva rājarṣistadvṛttamabhavadbhuvi

सर्वलक्षणसम्पन्नाः पाण्डवा धर्मचारिणः ।
ज्येष्ठानुवर्तिनः सर्वे बभूवुः प्रियदर्शनाः

sarvalakṣaṇasampannāḥ pāṇḍavā dharmacāriṇaḥ |
jyeṣṭhānuvartinaḥ sarve babhūvuḥ priyadarśanāḥ

सिंहोरस्का जितक्रोधास्तेजोबलसमन्विताः ।
आजानुबाहवः सर्वे दानशीला जितेन्द्रियाः

siṃhoraskā jitakrodhāstejobalasamanvitāḥ |
ājānubāhavaḥ sarve dānaśīlā jitendriyāḥ

तेषु शासत्सु धरणीमृतवः स्वगुणैर्बभुः ।
सुखोदयाय वर्तन्ते ग्रहास्तारागणैः सह

teṣu śāsatsu dharaṇīmṛtavaḥ svaguṇairbabhuḥ |
sukhodayāya vartante grahāstārāgaṇaiḥ saha

मही च सस्यबहुला सर्वरत्नगुणोदया ।
कामधुग्धेनुवद्भोगान्फलन्ति स्म सहस्रधा

mahī ca sasyabahulā sarvaratnaguṇodayā |
kāmadhugdhenuvadbhogānphalanti sma sahasradhā

मन्वादिभिः कृताः पूर्वं मर्यादा मानवेषु याः ।
अनतिक्रम्य ताः सर्वाः कुलेषु समयानि च ।
अन्वशासत राजानो धर्मपुत्रप्रियंकराः

manvādibhiḥ kṛtāḥ pūrvaṃ maryādā mānaveṣu yāḥ |
anatikramya tāḥ sarvāḥ kuleṣu samayāni ca |
anvaśāsata rājāno dharmaputrapriyaṃkarāḥ

महाकुलानि धर्मिष्ठा वर्धयन्तो विशेषतः ।
मनुप्रणीतया वृत्त्या तेऽन्वशासनसुन्धराम्

mahākulāni dharmiṣṭhā vardhayanto viśeṣataḥ |
manupraṇītayā vṛttyā te'nvaśāsanasundharām

राजवृत्तिर्हि सा शश्वद्धर्मिष्ठाऽभून्महीतले ।
प्रायो लोकमतिस्तान राजवृत्तानुगामिनी

rājavṛttirhi sā śaśvaddharmiṣṭhā'bhūnmahītale |
prāyo lokamatistāna rājavṛttānugāminī

एवं भारतवर्षं स्वं राजा स्वर्गं सुरेन्द्रवत् ।
शशास जिष्णुना सार्धं गोत्रां गाण्डीवधन्वन

evaṃ bhāratavarṣaṃ svaṃ rājā svargaṃ surendravat |
śaśāsa jiṣṇunā sārdhaṃ gotrāṃ gāṇḍīvadhanvana