अध्याय 103: दान, व्रत और उनके फल पर श्रीकृष्ण

वासुदेवेन दानेषु कथितेषु यथाक्रमम् ।
अवितृप्तश्च धर्मेषु केशवं पुनरब्रवीत्

vāsudevena dāneṣu kathiteṣu yathākramam |
avitṛptaśca dharmeṣu keśavaṃ punarabravīt

देव धर्मामृतमिदं शृण्वतोपि परंतप ।
न विद्यते सुरश्रेष्ठ मम तृप्तिर्हि माधव

deva dharmāmṛtamidaṃ śṛṇvatopi paraṃtapa |
na vidyate suraśreṣṭha mama tṛptirhi mādhava

अनडुत्संप्रदानस्य यत्फलं तु विधीयते ।
तत्फलं कथयस्वेह तव भक्तस्य मेऽच्युत

anaḍutsaṃpradānasya yatphalaṃ tu vidhīyate |
tatphalaṃ kathayasveha tava bhaktasya me'cyuta

यानिचान्यानिदानानित्वया नोक्तानि कानिचित् ॥
तान्याचक्ष्व सुरश्रेष्ठ तेषां चानुक्रमात्फलम्

yānicānyānidānānitvayā noktāni kānicit ||
tānyācakṣva suraśreṣṭha teṣāṃ cānukramātphalam

पवित्रत्वात्सुपुण्यत्वात्पावनत्वात्तथैव च ।
शृणु धर्मामृतं श्रेष्ठं दत्तस्यानडुहः फलम्

pavitratvātsupuṇyatvātpāvanatvāttathaiva ca |
śṛṇu dharmāmṛtaṃ śreṣṭhaṃ dattasyānaḍuhaḥ phalam

दशधेनुसमोऽनड्वानेकोपि कुरुपुङ्गव ।
मेदोमांसविपुष्टाङ्गो नीरोगः कोपवर्जितः

daśadhenusamo'naḍvānekopi kurupuṅgava |
medomāṃsavipuṣṭāṅgo nīrogaḥ kopavarjitaḥ

युवा भद्रः सुशीलश्च सर्वदोषविवर्जितः ।
धुरं धारयति क्षिप्रं दत्तो विप्राय पाण्डव

yuvā bhadraḥ suśīlaśca sarvadoṣavivarjitaḥ |
dhuraṃ dhārayati kṣipraṃ datto viprāya pāṇḍava

स तेन पुण्यदानेन वर्षकोटिं युधिष्ठिर ।
यथाकामं महादेजा गवां लोके महीयते

sa tena puṇyadānena varṣakoṭiṃ yudhiṣṭhira |
yathākāmaṃ mahādejā gavāṃ loke mahīyate

यश्च दद्यादनडुहौ द्वौ युक्तौ च धुरंधरौ ।
सुवृत्ताय दरिद्राय श्रोत्रियाय विशेषतः ।
तस्य यत्पुण्यमाख्यातं तच्छृणुष्व युधिष्ठिर

yaśca dadyādanaḍuhau dvau yuktau ca dhuraṃdharau |
suvṛttāya daridrāya śrotriyāya viśeṣataḥ |
tasya yatpuṇyamākhyātaṃ tacchṛṇuṣva yudhiṣṭhira

सहस्रगोप्रदानेन यत्प्रोक्तं फलमुत्तमम् ॥
तत्पुण्यफलमाप्नोति याति लोकान्स मामकान्

sahasragopradānena yatproktaṃ phalamuttamam ||
tatpuṇyaphalamāpnoti yāti lokānsa māmakān

यावन्ति चैव रोमाणि तयोरनुडुहोर्नृप ।
तावद्वर्षसहस्राणि मम लोके महीयते

yāvanti caiva romāṇi tayoranuḍuhornṛpa |
tāvadvarṣasahasrāṇi mama loke mahīyate

दरिद्रायैव दातव्यं न समृद्धाय पाण्डव ।
वर्षाणां हि तटाकेषु फलं नैव पयोधिषु

daridrāyaiva dātavyaṃ na samṛddhāya pāṇḍava |
varṣāṇāṃ hi taṭākeṣu phalaṃ naiva payodhiṣu

यस्तु दद्यादनडुहं दरिद्राय द्विजातये ।
स तेन पुण्यदानेन पुतात्मा कुरुपुङ्गव

yastu dadyādanaḍuhaṃ daridrāya dvijātaye |
sa tena puṇyadānena putātmā kurupuṅgava

विमानं दिव्यमारूढो दिव्यरूपी यथासुखम् ।
मम लोकेषु रमते यावदाभूतसंप्लुवम्

vimānaṃ divyamārūḍho divyarūpī yathāsukham |
mama lokeṣu ramate yāvadābhūtasaṃpluvam

गृहं दीपप्रभायुक्तं शय्यासनविभूषितम् ।
भाजनोपस्करैर्युक्तं धनधान्यैरलङ्कृतम् ।
दासीगोभूमिसंयुक्तमन्यूनं सर्वसाधनैः

gṛhaṃ dīpaprabhāyuktaṃ śayyāsanavibhūṣitam |
bhājanopaskarairyuktaṃ dhanadhānyairalaṅkṛtam |
dāsīgobhūmisaṃyuktamanyūnaṃ sarvasādhanaiḥ

ब्राह्मणाय दरिद्राय श्रोत्रियाय युधिष्ठिर ।
दद्यात्सदक्षिणं यस्तु तस्य पुण्यफलं शृणु

brāhmaṇāya daridrāya śrotriyāya yudhiṣṭhira |
dadyātsadakṣiṇaṃ yastu tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu

देवाः पितृगणाश्चैव ह्यग्नयो ऋषयस्तथा ।
प्रयच्छन्ति प्रहृष्टा वै यानमादित्यसन्निभम्

devāḥ pitṛgaṇāścaiva hyagnayo ṛṣayastathā |
prayacchanti prahṛṣṭā vai yānamādityasannibham

तेन गच्छेच्छ्रिया युक्तो ब्रह्मलोकमनुत्तमम् ।
स्त्रीसहस्रावृते रम्ये भवने तत्र काञ्चने ।
मोदते ब्रह्मलोकस्थो यावदाभूतसप्लवम्

tena gacchecchriyā yukto brahmalokamanuttamam |
strīsahasrāvṛte ramye bhavane tatra kāñcane |
modate brahmalokastho yāvadābhūtasaplavam

शय्यं प्रस्तरणोपेतां यः प्रयच्छति पाण्डव ।
अर्चयित्वा द्विजं भक्त्या वस्त्रमाल्यानुलेपनैः ।
भोजयित्वा विचित्रान्नं तस्य पुण्यफलं शृणु

śayyaṃ prastaraṇopetāṃ yaḥ prayacchati pāṇḍava |
arcayitvā dvijaṃ bhaktyā vastramālyānulepanaiḥ |
bhojayitvā vicitrānnaṃ tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu

धेनुदानस्य यत्पुण्यं विधिदत्तस्य पाण्डव ।
तत्पुण्यं तमनुप्राप्य पितृलोके महीयते

dhenudānasya yatpuṇyaṃ vidhidattasya pāṇḍava |
tatpuṇyaṃ tamanuprāpya pitṛloke mahīyate

शिल्पमध्ययनं वाऽपि विद्यां मन्त्रौषधानि च ।
यः प्रयच्छति विप्राय तस्य पुण्यफलं शृणु

śilpamadhyayanaṃ vā'pi vidyāṃ mantrauṣadhāni ca |
yaḥ prayacchati viprāya tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu

आहिताग्निसहस्रस्य पूजितस्यैव यत्फलम् ।
तत्पुण्यफलमाप्नोति यस्तु शय्यां प्रयच्चति

āhitāgnisahasrasya pūjitasyaiva yatphalam |
tatpuṇyaphalamāpnoti yastu śayyāṃ prayaccati

छन्दोभिः संप्रयुक्तेन विमानेन विराजता ।
सप्तर्षिलोकान्व्रजति पूज्यते ब्रह्मवादिभिः

chandobhiḥ saṃprayuktena vimānena virājatā |
saptarṣilokānvrajati pūjyate brahmavādibhiḥ

चतुर्युगानि वै त्रिंशत्क्रीडित्वा तत्र देववत् ।
इह मानुष्यके लोके विप्रो भवति वेदवित्

caturyugāni vai triṃśatkrīḍitvā tatra devavat |
iha mānuṣyake loke vipro bhavati vedavit

विश्रामयति यो विप्रं श्रान्तमध्वनि कर्शितम् ।
कविनश्यति तदा पापं तस्य वर्षकृतं नृप

viśrāmayati yo vipraṃ śrāntamadhvani karśitam |
kavinaśyati tadā pāpaṃ tasya varṣakṛtaṃ nṛpa

अथ प्रक्षालयेत्पादौ तस्य तोयेन भक्तिमान् ।
दशवर्षकृतं पापं व्यपोहति न संशयः

atha prakṣālayetpādau tasya toyena bhaktimān |
daśavarṣakṛtaṃ pāpaṃ vyapohati na saṃśayaḥ

घृतेन वाऽथ तैलेन पादौ तस्य तु पूजयेत् ।
तद्द्वादसमारूढं पापमाशु व्यपोहति

ghṛtena vā'tha tailena pādau tasya tu pūjayet |
taddvādasamārūḍhaṃ pāpamāśu vyapohati

धेनुकाञ्चनदत्तस्य यत्पुण्यं समुदाहृतम् ।
तत्पुण्यफलमाप्नोति यस्त्वेनं विप्रमर्चयेत्

dhenukāñcanadattasya yatpuṇyaṃ samudāhṛtam |
tatpuṇyaphalamāpnoti yastvenaṃ vipramarcayet

स्वागतेन तु यो विप्रं पूजयेदासनेन च ।
प्रत्युत्थानेन वा राजन्स देवानां प्रियो भवेत्

svāgatena tu yo vipraṃ pūjayedāsanena ca |
pratyutthānena vā rājansa devānāṃ priyo bhavet

स्वागतेनाग्नयो राजन्नासनेन शतक्रतुः ।
प्रत्युत्थानेन पितरः प्रीति यान्त्यतिथिप्रियाः

svāgatenāgnayo rājannāsanena śatakratuḥ |
pratyutthānena pitaraḥ prīti yāntyatithipriyāḥ

अग्निशक्रपितॄणां च तेषां प्रीत्या नराधिप ।
संवत्सरकृतं पापं तस्य सद्यो विनश्यति

agniśakrapitṝṇāṃ ca teṣāṃ prītyā narādhipa |
saṃvatsarakṛtaṃ pāpaṃ tasya sadyo vinaśyati

यः प्रयच्छति विप्राय आसनं माल्यभूषितम् ।
स याति मणिचित्रेण रथेनेन्द्रनिकेतनम्

yaḥ prayacchati viprāya āsanaṃ mālyabhūṣitam |
sa yāti maṇicitreṇa rathenendraniketanam

पुरन्दरासने तत्र दिव्यनारीविभूषितः ।
षष्टिं वर्षसहस्राणि क्रीडत्यप्सरसां गणैः

purandarāsane tatra divyanārīvibhūṣitaḥ |
ṣaṣṭiṃ varṣasahasrāṇi krīḍatyapsarasāṃ gaṇaiḥ

वाहनं यः प्रयच्छेत ब्राह्मणाय युधिष्ठिर ।
स याति रत्नचित्रेण वाहनेन सुरालयम्

vāhanaṃ yaḥ prayaccheta brāhmaṇāya yudhiṣṭhira |
sa yāti ratnacitreṇa vāhanena surālayam

स तत्र कामं क्रीडित्वा सेव्यमानोप्सरोगणैः ।
इह राजा भवेद्राजन्नात्र कार्या विचारणा

sa tatra kāmaṃ krīḍitvā sevyamānopsarogaṇaiḥ |
iha rājā bhavedrājannātra kāryā vicāraṇā

पादपं पल्लवाकीर्णं पुष्पतिं फलितं तथा ।
गन्धमाल्यैरथाभ्यर्च्य वस्त्राभरणभूषितम्

pādapaṃ pallavākīrṇaṃ puṣpatiṃ phalitaṃ tathā |
gandhamālyairathābhyarcya vastrābharaṇabhūṣitam

यः प्रयच्छति विप्राय श्रोत्रियाय सदक्षिणम् ।
भोजयित्वा यथाकामं तस्य पुण्यफलं शृणु

yaḥ prayacchati viprāya śrotriyāya sadakṣiṇam |
bhojayitvā yathākāmaṃ tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu

जांबूनदविचित्रेण विमानेन विराजता ।
पुरन्दरपुरं याति जयशब्दरवैर्युतः

jāṃbūnadavicitreṇa vimānena virājatā |
purandarapuraṃ yāti jayaśabdaravairyutaḥ

ततः शक्रपुरे रम्ये तस्य कल्पकपादपः ।
ददाति चेप्सितं सर्वं मनसा यद्यदिच्छति

tataḥ śakrapure ramye tasya kalpakapādapaḥ |
dadāti cepsitaṃ sarvaṃ manasā yadyadicchati

यावन्ति तस्य पत्राणि पुष्पाणि च फलानि च ।
तावद्वर्षसहस्राणि शक्रलोके महीयते

yāvanti tasya patrāṇi puṣpāṇi ca phalāni ca |
tāvadvarṣasahasrāṇi śakraloke mahīyate

शक्रलोकावतीर्णश्च मानुष्यं लोकमागतः ।
रथाश्वगजसंपूर्णं पुरं राज्यं च वक्ष्यति

śakralokāvatīrṇaśca mānuṣyaṃ lokamāgataḥ |
rathāśvagajasaṃpūrṇaṃ puraṃ rājyaṃ ca vakṣyati

स्थापयित्वा तु मद्भक्त्या यो मत्प्रतिकृति नरः ।
आलयं विधिवत्कृत्वा पूजाकर्म च कारयेत् ।
स्वयं वा पूजयेद्भक्त्या तस्य पुण्यफलं शृणु

sthāpayitvā tu madbhaktyā yo matpratikṛti naraḥ |
ālayaṃ vidhivatkṛtvā pūjākarma ca kārayet |
svayaṃ vā pūjayedbhaktyā tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu

अश्वमेधसहस्रस्य यत्पुण्यं समुदाहृतम् ।
तत्फलं समवाप्नोति मत्सालोक्यं प्रपद्यते ।
न जाने निर्गमं तस्य मम लोकाद्युधिष्ठिर

aśvamedhasahasrasya yatpuṇyaṃ samudāhṛtam |
tatphalaṃ samavāpnoti matsālokyaṃ prapadyate |
na jāne nirgamaṃ tasya mama lokādyudhiṣṭhira

देवालये विप्रगृहे गोवाटे चत्वरेऽपि वा ।
प्रज्वालयति यो दीपं तस्य पुण्यफलं शृणु

devālaye vipragṛhe govāṭe catvare'pi vā |
prajvālayati yo dīpaṃ tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu

आरुद्य काञ्चनं यानं द्योतयन्सर्वतो दिशम् ।
गच्छेदादित्यलोकं स सेव्यमानः सुरोत्तमैः ॥छ

ārudya kāñcanaṃ yānaṃ dyotayansarvato diśam |
gacchedādityalokaṃ sa sevyamānaḥ surottamaiḥ ||cha

तत्र प्रकामं क्रीडित्वा वर्षकोटिं महातपाः ।
इह लोके भवेद्विप्रो वेदवेदाङ्गपारगः

tatra prakāmaṃ krīḍitvā varṣakoṭiṃ mahātapāḥ |
iha loke bhavedvipro vedavedāṅgapāragaḥ

देवालयेषु वा राजन्ब्राह्मणावसथेषु वा ।
चत्वरे वा चतुष्के वा रात्रौ वा यदि वा दिवा

devālayeṣu vā rājanbrāhmaṇāvasatheṣu vā |
catvare vā catuṣke vā rātrau vā yadi vā divā

नानागन्धर्ववाद्यानि धर्मश्रावणिकानि च ।
यस्तु कारयते भक्त्या मद्गतेनान्तरात्मना

nānāgandharvavādyāni dharmaśrāvaṇikāni ca |
yastu kārayate bhaktyā madgatenāntarātmanā

तस्य देवा नरश्रेष्ठ पितरश्चापि हर्षिताः ।
सुप्रीताः संप्रयच्चन्ति विमानं कामगं सुखम्

tasya devā naraśreṣṭha pitaraścāpi harṣitāḥ |
suprītāḥ saṃprayaccanti vimānaṃ kāmagaṃ sukham

स च तेन पिमानेन याति देवपुरं नरः ।
तत्र दिव्याप्सरोभिस्तु सेव्यमानः प्रमोदते

sa ca tena pimānena yāti devapuraṃ naraḥ |
tatra divyāpsarobhistu sevyamānaḥ pramodate

देवलोकावतीर्णस्तु सोस्मिँल्लोके नराधिप ।
वेदवेदाङ्गतत्वज्ञो भोगवान्ब्राह्मणो भवेत्

devalokāvatīrṇastu sosmim̐lloke narādhipa |
vedavedāṅgatatvajño bhogavānbrāhmaṇo bhavet

चत्वरे वा सभायां वा विस्तीर्णि वा सभाङ्गणे ।
कृत्वाऽग्निकुण्डं विपुलं स्थण्डिलं वा युधिष्ठिर

catvare vā sabhāyāṃ vā vistīrṇi vā sabhāṅgaṇe |
kṛtvā'gnikuṇḍaṃ vipulaṃ sthaṇḍilaṃ vā yudhiṣṭhira

तत्राग्निं चतुरो मासाञ्ज्वालयेद्यस्तु भक्तिमाम् ।
समाप्तेषु च मासेषु पौष्यादिषु ततो द्विजान्

tatrāgniṃ caturo māsāñjvālayedyastu bhaktimām |
samāpteṣu ca māseṣu pauṣyādiṣu tato dvijān

भोजयेत्पायसं मृष्टं मद्गतेनान्तरात्मना ।
दक्षिणां च यथाशक्ति ब्राह्म्णेभ्यो निवेदयत्

bhojayetpāyasaṃ mṛṣṭaṃ madgatenāntarātmanā |
dakṣiṇāṃ ca yathāśakti brāhmṇebhyo nivedayat

एवमग्निं तु यः कुर्यान्नित्यमेवार्चयेत्तु माम् ।
तस्य पुण्यफलं यद्वै तन्निबोध युधिष्ठिर

evamagniṃ tu yaḥ kuryānnityamevārcayettu mām |
tasya puṇyaphalaṃ yadvai tannibodha yudhiṣṭhira

तेनाहं शङ्करश्चैव पितरो ह्यग्नयस्तथा ।
यास्यामः परमां प्रीतिं नात्र कार्याविचारणा

tenāhaṃ śaṅkaraścaiva pitaro hyagnayastathā |
yāsyāmaḥ paramāṃ prītiṃ nātra kāryāvicāraṇā

षष्टिं वर्षसहस्राणि षष्टिं वर्षशतानि च ।
सोस्मत्प्रीतिकरः श्रीमान्मम लोके महीयते

ṣaṣṭiṃ varṣasahasrāṇi ṣaṣṭiṃ varṣaśatāni ca |
sosmatprītikaraḥ śrīmānmama loke mahīyate

मम लोकावतीर्णश्च अस्मिँल्लोके महायशाः ।
वेदवेदाङ्गविद्विप्रो जायते राजपूजितः

mama lokāvatīrṇaśca asmim̐lloke mahāyaśāḥ |
vedavedāṅgavidvipro jāyate rājapūjitaḥ

यः करोति नरश्रेष्ठ भरणं ब्राह्मणस्य तु ।
श्रोत्रियस्याभिजातस्य दरिद्रस्य विशेषतः ।
तस्य पुण्यफलं यद्वै तन्निबोध युधिष्ठिर

yaḥ karoti naraśreṣṭha bharaṇaṃ brāhmaṇasya tu |
śrotriyasyābhijātasya daridrasya viśeṣataḥ |
tasya puṇyaphalaṃ yadvai tannibodha yudhiṣṭhira

गवां कोटिप्रदानेन यत्पुण्यं समुदाहृतम् ।
तत्सर्वफलमाप्नोति वर्षेणैकेन पाण्डव

gavāṃ koṭipradānena yatpuṇyaṃ samudāhṛtam |
tatsarvaphalamāpnoti varṣeṇaikena pāṇḍava

काञ्चनेन विचित्रेण विमानेनार्कशोभिना ।
स याति मामकं लोकं दिव्यस्त्रीगणसेवितः

kāñcanena vicitreṇa vimānenārkaśobhinā |
sa yāti māmakaṃ lokaṃ divyastrīgaṇasevitaḥ

गीयमानो वरस्त्रीभिर्वर्षाणां कोटिविंशतिम् ।
क्रीडित्वा मामके तत्र सर्वदेवैरभिष्टुतः ।
मानुष्यमवतीर्णस्तु वेदविद्ब्राह्मणो भवेत्

gīyamāno varastrībhirvarṣāṇāṃ koṭiviṃśatim |
krīḍitvā māmake tatra sarvadevairabhiṣṭutaḥ |
mānuṣyamavatīrṇastu vedavidbrāhmaṇo bhavet

करकां कर्णिकां वाऽपि महद्वा जलभाजनम् ।
यः प्रयच्छति विप्राय तस्य पुण्यफलं शृणु

karakāṃ karṇikāṃ vā'pi mahadvā jalabhājanam |
yaḥ prayacchati viprāya tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu

ब्रह्मकूर्चे तु यत्पीते फलं प्रोक्तं नरादिप ।
तत्पुण्यफलमाप्नोति जलभाजनदो नरः ।
सुतृप्तः सर्वसौगन्धः प्रहृष्टेन्द्रियमानसः

brahmakūrce tu yatpīte phalaṃ proktaṃ narādipa |
tatpuṇyaphalamāpnoti jalabhājanado naraḥ |
sutṛptaḥ sarvasaugandhaḥ prahṛṣṭendriyamānasaḥ

हंससारसयुक्तेन विमानेन विराजता ।
स याति वारुणं लोकं दिव्यगन्धर्वसेवितम्

haṃsasārasayuktena vimānena virājatā |
sa yāti vāruṇaṃ lokaṃ divyagandharvasevitam

पानीयं यः प्रयच्छेद्वै जीवानां जीवनं परम् ।
ग्रीष्मे च त्रिषु मासेषु तस्य पुण्यफलं शृणु

pānīyaṃ yaḥ prayacchedvai jīvānāṃ jīvanaṃ param |
grīṣme ca triṣu māseṣu tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu

कपिलाकोटिनानस्य यत्पुण्यं तु विधीयते ।
तत्पुण्यफलमाप्नोति पानीयं यः प्रयच्छति

kapilākoṭinānasya yatpuṇyaṃ tu vidhīyate |
tatpuṇyaphalamāpnoti pānīyaṃ yaḥ prayacchati

पूर्णचन्द्रप्रकासेन विमानेन विराजता ।
स गच्छेच्चन्द्रभवनं सेव्यमानोप्सरोगणैः

pūrṇacandraprakāsena vimānena virājatā |
sa gaccheccandrabhavanaṃ sevyamānopsarogaṇaiḥ

त्रिंशत्कोटियुगं तत्र दिव्यगन्धर्वसेवितः ।
क्रीडित्वा मानुषे लोके चतुर्वेदी द्विजो भवेत्

triṃśatkoṭiyugaṃ tatra divyagandharvasevitaḥ |
krīḍitvā mānuṣe loke caturvedī dvijo bhavet

शिरोभ्यङ्गप्रदानेन तेजस्वी प्रियदर्शनः ।
सुभगो रूपवाञ्शूरः पण्डितश्च भवेद्द्विजः

śirobhyaṅgapradānena tejasvī priyadarśanaḥ |
subhago rūpavāñśūraḥ paṇḍitaśca bhaveddvijaḥ

वस्त्रदायी तु तेजस्वी सर्वत्र प्रियदर्शनः ।
सुभगो भवति श्रीमान्स्त्रीणां नित्यं मनोरमः

vastradāyī tu tejasvī sarvatra priyadarśanaḥ |
subhago bhavati śrīmānstrīṇāṃ nityaṃ manoramaḥ

उपानहौ च च्छत्रं च यो ददाति नरोत्तमः ।
स याति रथमुख्येन काञ्चनेन विराजता ।
शक्रलोकं महातेजाः सेव्यमानोप्सरोगणैः

upānahau ca cchatraṃ ca yo dadāti narottamaḥ |
sa yāti rathamukhyena kāñcanena virājatā |
śakralokaṃ mahātejāḥ sevyamānopsarogaṇaiḥ

काष्ठपादुकदा यान्ति विमानैर्वृक्षनिर्मितैः ।
धर्मराजपुरं रम्यं सेव्यमानाः सुरोत्तमैः

kāṣṭhapādukadā yānti vimānairvṛkṣanirmitaiḥ |
dharmarājapuraṃ ramyaṃ sevyamānāḥ surottamaiḥ

दन्तकाष्ठप्रादनेन प्रियवाक्यो भवेन्नरः ।
सुगन्धवदनः श्रीमान्मेदासौभाग्यसंयुतः

dantakāṣṭhaprādanena priyavākyo bhavennaraḥ |
sugandhavadanaḥ śrīmānmedāsaubhāgyasaṃyutaḥ

क्षीरं दधि घृतं वाऽपि गुडं मधुरसं तथा ।
ये प्रयच्छन्ति विप्रेभ्यः परां भक्तिमुपागताः

kṣīraṃ dadhi ghṛtaṃ vā'pi guḍaṃ madhurasaṃ tathā |
ye prayacchanti viprebhyaḥ parāṃ bhaktimupāgatāḥ

ते वृषैरश्वयानैश्च श्वेतस्रग्दामभूषिताः ।
उपगीयमाना गन्धर्वैर्यान्तीश्वरपुरं नराः

te vṛṣairaśvayānaiśca śvetasragdāmabhūṣitāḥ |
upagīyamānā gandharvairyāntīśvarapuraṃ narāḥ

तत्र दिव्याप्सरोभिस्तु सेव्यमाना यथासुखम् ।
षष्टिवर्षसहस्राणि मोदन्ते देवसन्निभाः

tatra divyāpsarobhistu sevyamānā yathāsukham |
ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi modante devasannibhāḥ

ततः कालावतीर्णाश्च जायन्ते त्विह मानवाः ॥
प्रभूतधनधान्याश्च भोगवन्तो नरोत्तमाः

tataḥ kālāvatīrṇāśca jāyante tviha mānavāḥ ||
prabhūtadhanadhānyāśca bhogavanto narottamāḥ

वैशाखे मासि वैशाखे दिवसे पाण्डुनन्दन ।
वैवस्वतं समुद्दिश्य परां भक्तिमुपागताः

vaiśākhe māsi vaiśākhe divase pāṇḍunandana |
vaivasvataṃ samuddiśya parāṃ bhaktimupāgatāḥ

अभ्यर्च्य विधिवद्विप्रांस्तिलान्गुडसमन्वितान् ।
ये प्रयच्छन्ति विप्रेभ्यस्तेषां पुण्यफलं शृणु

abhyarcya vidhivadviprāṃstilānguḍasamanvitān |
ye prayacchanti viprebhyasteṣāṃ puṇyaphalaṃ śṛṇu

गोप्रदानेन यत्पुण्यं विधिवत्पाण्डुनन्दन ।
तत्पुण्यं समनुप्राप्तो यमलोके महीयते ।
ततश्चापि च्युतः कालादिह राजा भविष्यति

gopradānena yatpuṇyaṃ vidhivatpāṇḍunandana |
tatpuṇyaṃ samanuprāpto yamaloke mahīyate |
tataścāpi cyutaḥ kālādiha rājā bhaviṣyati

तस्मिन्नेव दिने विप्रान्भोजयित्वा सुदक्षिणम् ।
तोयपूर्णानि दिव्यानि भाजनानि दिशन्ति ये

tasminneva dine viprānbhojayitvā sudakṣiṇam |
toyapūrṇāni divyāni bhājanāni diśanti ye

ते यान्त्यादित्यवर्णाभैर्विमानैर्वरुणालयम् ।
तत्र दिव्याङ्गनाभिस्तु रमन्ते कामकामिनः

te yāntyādityavarṇābhairvimānairvaruṇālayam |
tatra divyāṅganābhistu ramante kāmakāminaḥ

ततोऽवतीर्णाः कालेन ते चास्मिन्मानुषे पुनः ।
भोगवन्तो द्विजश्रेष्ठ भविष्यन्ति न संशयः

tato'vatīrṇāḥ kālena te cāsminmānuṣe punaḥ |
bhogavanto dvijaśreṣṭha bhaviṣyanti na saṃśayaḥ

अनन्तराशी यश्चापि वर्तते व्रतवत्सदा ।
सत्यवाक्क्रोधरहितः शुचिः स्नानरतः सदा ।
स विमानेन दिव्येन याति शक्रपुरं नरः

anantarāśī yaścāpi vartate vratavatsadā |
satyavākkrodharahitaḥ śuciḥ snānarataḥ sadā |
sa vimānena divyena yāti śakrapuraṃ naraḥ

तत्र दिव्याप्सरोभिस्तु वर्षकोटिं महातपाः ।
क्रीडित्वा मानुषे लोके जायते वेदविद्द्विजः

tatra divyāpsarobhistu varṣakoṭiṃ mahātapāḥ |
krīḍitvā mānuṣe loke jāyate vedaviddvijaḥ

एकभुक्तेन यश्चापि वर्षमेकं तु वर्तते ।
ब्रह्मचारी जितक्रोधः सत्यशौचसमन्वितः ।
स विमानेन दिव्येन याति शक्रपुरं नरः

ekabhuktena yaścāpi varṣamekaṃ tu vartate |
brahmacārī jitakrodhaḥ satyaśaucasamanvitaḥ |
sa vimānena divyena yāti śakrapuraṃ naraḥ

दशकोटिसहस्राणि क्रीडित्वाऽप्सरसां गणैः ।
इह मानुष्यके लोके वेदविद्ब्राह्मणो भवेत्

daśakoṭisahasrāṇi krīḍitvā'psarasāṃ gaṇaiḥ |
iha mānuṣyake loke vedavidbrāhmaṇo bhavet

चतुर्थकाले यो भुङ्क्ते ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः ।
वर्तते चैकवर्षं तु तस्य पुण्यफलं शृणु

caturthakāle yo bhuṅkte brahmacārī jitendriyaḥ |
vartate caikavarṣaṃ tu tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu

चित्रबर्हिणयुक्तेन विचित्रध्वजशोभिना ।
याति यानेन दिव्येन स महेन्द्रपुरं नरः

citrabarhiṇayuktena vicitradhvajaśobhinā |
yāti yānena divyena sa mahendrapuraṃ naraḥ

अकृशाभिर्वरस्त्रीभिः सेव्यमानो यथासुखम् ।
ततो द्वादशकोटिं स समाः सम्यक्प्रमोदते

akṛśābhirvarastrībhiḥ sevyamāno yathāsukham |
tato dvādaśakoṭiṃ sa samāḥ samyakpramodate

शक्रलोकावतीर्णस्तु लोके चास्मिन्नराधिप ।
भवेद्वै ब्राह्मणो विद्वान्क्षमावान्वेदपारगः

śakralokāvatīrṇastu loke cāsminnarādhipa |
bhavedvai brāhmaṇo vidvānkṣamāvānvedapāragaḥ

षष्ठकाले तु योऽश्नाति वर्षमेकमकल्मषः ।
ब्रह्मचर्यव्रतैर्युक्तः शुचि क्रोधविवर्जितः ।
तपोयुक्तस्य तस्याथ शृणुष्व फलमुत्तमम्

ṣaṣṭhakāle tu yo'śnāti varṣamekamakalmaṣaḥ |
brahmacaryavratairyuktaḥ śuci krodhavivarjitaḥ |
tapoyuktasya tasyātha śṛṇuṣva phalamuttamam

अत्यादित्यप्रकाशेन विमानेनार्कसंनिभः ।
स याति मम लोकान्वै दिव्यनारीनिषेवितः

atyādityaprakāśena vimānenārkasaṃnibhaḥ |
sa yāti mama lokānvai divyanārīniṣevitaḥ

तत्र साध्यैर्मरुद्भिस्तु पूज्यमानो यथासुखम् ।
पश्यन्नेव सदा मां तु क्रीडत्यप्सरसां गणैः

tatra sādhyairmarudbhistu pūjyamāno yathāsukham |
paśyanneva sadā māṃ tu krīḍatyapsarasāṃ gaṇaiḥ

पक्षोपवासं यश्चापि कुरुते मद्गतात्मना ।
समाप्ते तु व्रते तस्मिंस्तर्पयेच्छ्रोत्रियान्द्विजान्

pakṣopavāsaṃ yaścāpi kurute madgatātmanā |
samāpte tu vrate tasmiṃstarpayecchrotriyāndvijān

सोपि गच्छति दिव्येन विमानेन महातपाः ।
द्योतयनप्रभया व्योम मम लोकं प्रपद्यते ।
स तत्र मोदते कामं कामरूपी यथासुखम्

sopi gacchati divyena vimānena mahātapāḥ |
dyotayanaprabhayā vyoma mama lokaṃ prapadyate |
sa tatra modate kāmaṃ kāmarūpī yathāsukham

त्रिंशत्कोटिसमा राजन्क्रीडित्वा तत्र देववत् ।
इह मानुष्यके लोके पूजनीयो द्विजो भवेत् ।
त्रयाणामपि वेदानां साङ्गानां पारगे भवेत्

triṃśatkoṭisamā rājankrīḍitvā tatra devavat |
iha mānuṣyake loke pūjanīyo dvijo bhavet |
trayāṇāmapi vedānāṃ sāṅgānāṃ pārage bhavet

यश्च मासोपवासं वै कुरुते मद्गतात्मना ।
जितेन्द्रियो जितक्रोधोजितधीः स्नानतत्परः

yaśca māsopavāsaṃ vai kurute madgatātmanā |
jitendriyo jitakrodhojitadhīḥ snānatatparaḥ

समाप्ते नियमे तत्र भोजयित्वा द्विजोत्तमान् ।
दक्षिणां च ततो दद्यात्प्रहृष्टेनान्तरात्मना

samāpte niyame tatra bhojayitvā dvijottamān |
dakṣiṇāṃ ca tato dadyātprahṛṣṭenāntarātmanā

स गच्छति महातेजा ब्रह्मलोकमनु****म् ।
सिंहयुक्तेन यानेन दिव्यस्त्रीगणसेवितः

sa gacchati mahātejā brahmalokamanu****m |
siṃhayuktena yānena divyastrīgaṇasevitaḥ

स तत्र ब्रह्मणो लोके दिव्यर्षिगणसेवितः ।
शतकोटिसमा राजन्यथाकामं प्रमोदते

sa tatra brahmaṇo loke divyarṣigaṇasevitaḥ |
śatakoṭisamā rājanyathākāmaṃ pramodate

ततः कालावतीर्णश्च सोस्मिँल्लोके द्विजो भवेत् ।
षडङ्गविच्चतुर्वेदी त्रिंशज्जन्मान्यरोगवान्

tataḥ kālāvatīrṇaśca sosmim̐lloke dvijo bhavet |
ṣaḍaṅgaviccaturvedī triṃśajjanmānyarogavān

यस्त्यक्त्वा सर्वकर्माणि शुचिः क्रोधविवर्जितः ।
महाप्रस्तानमेकाग्नो याति मद्गतमानसः

yastyaktvā sarvakarmāṇi śuciḥ krodhavivarjitaḥ |
mahāprastānamekāgno yāti madgatamānasaḥ

स गच्छेदिन्द्रसदनं विमानेन महातपाः ।
महामणिविचित्रेण सौवर्णन विराजता

sa gacchedindrasadanaṃ vimānena mahātapāḥ |
mahāmaṇivicitreṇa sauvarṇana virājatā

शतकोटिसमास्तत्र सुराधिपतिपूजितः ।
नाकपृष्ठे निवसति दिव्यस्त्रीगणसेवितः

śatakoṭisamāstatra surādhipatipūjitaḥ |
nākapṛṣṭhe nivasati divyastrīgaṇasevitaḥ

शक्रलोकावतीर्णश्च मानुषेषूपजायते ।
राज्ञां राजा महातेजाः सर्वलोकार्चितः प्रभुः

śakralokāvatīrṇaśca mānuṣeṣūpajāyate |
rājñāṃ rājā mahātejāḥ sarvalokārcitaḥ prabhuḥ

प्रायोपवेशं यश्चापि कुरुते मद्गतात्मना ।
नमो ब्रह्मण्यदेवायेत्युक्त्वा मन्त्रं समाहितः ।
अन्तःस्वस्थो जितक्रोधस्तस्य पुण्यफलं शृणु

prāyopaveśaṃ yaścāpi kurute madgatātmanā |
namo brahmaṇyadevāyetyuktvā mantraṃ samāhitaḥ |
antaḥsvastho jitakrodhastasya puṇyaphalaṃ śṛṇu

कामगः कामरूपी च बालसूर्यसमप्रभः ।
स विमानेन दिव्येन याति लोकाननामयान्

kāmagaḥ kāmarūpī ca bālasūryasamaprabhaḥ |
sa vimānena divyena yāti lokānanāmayān

स्वर्गत्स्वर्गं महातेजा गत्वा चैव यथासुखम् ।
मम लोकेषु रमते यावदाभूतसंप्लवम्

svargatsvargaṃ mahātejā gatvā caiva yathāsukham |
mama lokeṣu ramate yāvadābhūtasaṃplavam

अग्निप्रवेशं यश्चापि कुरुते मद्गतात्मना ।
सोपि यानेन दिव्येन मम लोकं प्रपद्यते

agnipraveśaṃ yaścāpi kurute madgatātmanā |
sopi yānena divyena mama lokaṃ prapadyate

तत्र सर्वगुणोपेतः पश्यन्नेव स मां सदा ।
त्रिंशत्कोटिसमा राजन्मोदते मम संनिधौ ।
ततोऽवतीर्णः कालेन वेदविद्ब्राह्मणो भवेत्

tatra sarvaguṇopetaḥ paśyanneva sa māṃ sadā |
triṃśatkoṭisamā rājanmodate mama saṃnidhau |
tato'vatīrṇaḥ kālena vedavidbrāhmaṇo bhavet

कर्षणं साधयन्यस्तु मां प्रपन्नः शुचिव्रतः ।
नमो ब्रह्मण्यदेवायेत्येतन्मन्त्रमुदाहरन्

karṣaṇaṃ sādhayanyastu māṃ prapannaḥ śucivrataḥ |
namo brahmaṇyadevāyetyetanmantramudāharan

बालसूर्यप्रकाशेन विमानेन विराजता ।
मम लोकं समासाद्य वर्षकोटिं प्रमोदते ।
मम लोकावतीर्णश्च सोस्मिँल्लोके नृपो भवेत्

bālasūryaprakāśena vimānena virājatā |
mama lokaṃ samāsādya varṣakoṭiṃ pramodate |
mama lokāvatīrṇaśca sosmim̐lloke nṛpo bhavet

निवेशयति मन्मूर्त्यामात्मानं मद्गतः शुचिः ।
रुद्रदक्षिणमूर्त्यां वा चतुर्दश्यां विशेषतः

niveśayati manmūrtyāmātmānaṃ madgataḥ śuciḥ |
rudradakṣiṇamūrtyāṃ vā caturdaśyāṃ viśeṣataḥ

सिद्धैर्ब्रह्मर्षिभिश्चैव देवलोकैश्च पूजितः ।
गन्धर्वैर्भूतसङ्घैश्च गीयमानो महातपाः

siddhairbrahmarṣibhiścaiva devalokaiśca pūjitaḥ |
gandharvairbhūtasaṅghaiśca gīyamāno mahātapāḥ

प्रविशेत्स महातेजा मां वा शङ्करमेव वा ।
न स्यात्पुनर्भवो राजन्नात्र कार्या विचारणा

praviśetsa mahātejā māṃ vā śaṅkarameva vā |
na syātpunarbhavo rājannātra kāryā vicāraṇā

गोकृते स्त्रीकृते चैव गुरुविप्रकृतेऽपि वा ।
हन्यन्ते ये तु राजेन्द्र शक्रलोकं व्रजन्ति ते

gokṛte strīkṛte caiva guruviprakṛte'pi vā |
hanyante ye tu rājendra śakralokaṃ vrajanti te

तत्र जांबूनदमये विमाने कामगामिनि ।
मन्वन्तरं प्रमोदन्ते दिव्यनारीनिषेविताः

tatra jāṃbūnadamaye vimāne kāmagāmini |
manvantaraṃ pramodante divyanārīniṣevitāḥ