अध्याय 10: संवर्त मरुत्त के यज्ञ में वज्र रोकते हैं

एवमेतद्ब्रह्मबलं गरीयो
न ब्राह्मणात्किञ्चिदन्यद्ररीयः ।
आविक्षितस्य तु बलं न मृष्ये
वज्रमस्मै प्रहरिष्यामि घोरम्

evametadbrahmabalaṃ garīyo
na brāhmaṇātkiñcidanyadrarīyaḥ |
āvikṣitasya tu balaṃ na mṛṣye
vajramasmai prahariṣyāmi ghoram

धृतराष्ट्र गच्छ प्रहितो मरुत्तं
संवर्तेन सङ्गतं तं वदस्व
बृहस्पतिं त्वमुपशिक्षस्व राज-
न्वज्रं वा ते प्रहरिष्यामि घोरम्

dhṛtarāṣṭra gaccha prahito maruttaṃ
saṃvartena saṅgataṃ taṃ vadasva
bṛhaspatiṃ tvamupaśikṣasva rāja-
nvajraṃ vā te prahariṣyāmi ghoram

ततो गत्वा धृतराष्ट्रो नरेन्द्रं
प्रोवाचेदं वचनं वासवस्य

tato gatvā dhṛtarāṣṭro narendraṃ
provācedaṃ vacanaṃ vāsavasya

गन्धर्वं मां धृतराष्ट्रं निबोध
त्वामागतं वक्तुकामं नरेन्द्र ।
ऐन्द्रं वाक्यं शृणु मे राजसिंह
यत्प्राह लोकाधिपतिर्महात्मा

gandharvaṃ māṃ dhṛtarāṣṭraṃ nibodha
tvāmāgataṃ vaktukāmaṃ narendra |
aindraṃ vākyaṃ śṛṇu me rājasiṃha
yatprāha lokādhipatirmahātmā

बृहस्पतिं याजकं त्वं वृणीष्व
वज्रं वा ते प्रहरिष्यामि घोरम् ।
वचश्चेदेतन्न करिष्यसे मे
प्राहैतदेतावदचिन्त्यकर्मा

bṛhaspatiṃ yājakaṃ tvaṃ vṛṇīṣva
vajraṃ vā te prahariṣyāmi ghoram |
vacaścedetanna kariṣyase me
prāhaitadetāvadacintyakarmā

त्वं चैवैतद्वेत्थ पुरन्दरश्च
विश्वेदेवा वसवश्चाश्विनौ च ।
मित्रद्रोहे निष्कृतिर्नास्ति लोके
महत्पापं ब्रह्महत्यासमं तत्

tvaṃ caivaitadvettha purandaraśca
viśvedevā vasavaścāśvinau ca |
mitradrohe niṣkṛtirnāsti loke
mahatpāpaṃ brahmahatyāsamaṃ tat

बृहस्पतिर्याजयतां महेन्द्रं
देवश्रेष्ठं वज्रभृतां वरिष्ठम् ।
संवर्तो मां याजयिताऽद्य राज-
न्न ते वाक्यं तस्य वा रोचयामि

bṛhaspatiryājayatāṃ mahendraṃ
devaśreṣṭhaṃ vajrabhṛtāṃ variṣṭham |
saṃvarto māṃ yājayitā'dya rāja-
nna te vākyaṃ tasya vā rocayāmi

घोरो नादः श्रूयतां वासवस्य
नभस्तले गर्जतो राजसिंह ।
व्यक्तं वज्रं मोक्ष्यते ते महेन्द्रः
क्षेमं राजंश्चिन्त्यतामेष कालः

ghoro nādaḥ śrūyatāṃ vāsavasya
nabhastale garjato rājasiṃha |
vyaktaṃ vajraṃ mokṣyate te mahendraḥ
kṣemaṃ rājaṃścintyatāmeṣa kālaḥ

इत्येवमुक्तो धृतराष्ट्रेण राज-
ञ्श्रुत्वा नादं नदतो वासवस्य ।
तपोनित्यं धर्मविदां वरिष्ठं
संवर्तं तं ज्ञापयामास कार्यम्

ityevamukto dhṛtarāṣṭreṇa rāja-
ñśrutvā nādaṃ nadato vāsavasya |
taponityaṃ dharmavidāṃ variṣṭhaṃ
saṃvartaṃ taṃ jñāpayāmāsa kāryam

पश्यात्मानं प्लवमानं त्वमारा-
दध्वा दूरं तेन न दृश्यतेऽद्य ।
प्रपद्येऽहं शर्म विप्रेन्द्र त्वत्तः
प्रयच्छ तस्मादभयं विप्रमुख्य

paśyātmānaṃ plavamānaṃ tvamārā-
dadhvā dūraṃ tena na dṛśyate'dya |
prapadye'haṃ śarma viprendra tvattaḥ
prayaccha tasmādabhayaṃ vipramukhya

अयमायाति वे वज्री दिशो विद्योतयन्दस ।
अमानुषेण घोरेणि सदस्यास्त्रासिता हि नः

ayamāyāti ve vajrī diśo vidyotayandasa |
amānuṣeṇa ghoreṇi sadasyāstrāsitā hi naḥ

भयं शक्राद्व्येतु ते राजसिंह
प्रणोत्स्येऽहं भयमेतत्सुघोरम् ।
संस्तम्भिन्या विद्यया क्षिप्रमेव
मा भैस्त्वमस्याभिभवात्प्रतीतः

bhayaṃ śakrādvyetu te rājasiṃha
praṇotsye'haṃ bhayametatsughoram |
saṃstambhinyā vidyayā kṣiprameva
mā bhaistvamasyābhibhavātpratītaḥ

अहं संस्तम्भयिष्यामि मा भैस्त्वं शक्रतो नृप ।
यर्वेषामेव देवानां क्षयितान्यायुधानि मे

ahaṃ saṃstambhayiṣyāmi mā bhaistvaṃ śakrato nṛpa |
yarveṣāmeva devānāṃ kṣayitānyāyudhāni me

दिशो वज्रं व्रजतां वायुरेतु
वर्षं भूत्वा वर्षतां काननेषु ।
आपः प्लवन्त्वन्तरिक्षे वृथा च
सौदामनी दृश्यते माऽपि भैस्त्वम्

diśo vajraṃ vrajatāṃ vāyuretu
varṣaṃ bhūtvā varṣatāṃ kānaneṣu |
āpaḥ plavantvantarikṣe vṛthā ca
saudāmanī dṛśyate mā'pi bhaistvam

वह्निर्देवस्त्रातु वा सर्वतस्ते
कामान्सर्वान्वर्षतु वासवो वा ।
वज्रं तथा स्थापयतां वधाय
महाघोरं पुवमानं जलौघैः

vahnirdevastrātu vā sarvataste
kāmānsarvānvarṣatu vāsavo vā |
vajraṃ tathā sthāpayatāṃ vadhāya
mahāghoraṃ puvamānaṃ jalaughaiḥ

घोरः शब्दः श्रूयते वै महास्वनो
वज्रस्यैष सहितो मारुतेन ।
आत्मा हि मे प्रव्यथते मुहुर्मुहु-
र्न मे स्वास्थ्यं जायते चाद्य विप्र

ghoraḥ śabdaḥ śrūyate vai mahāsvano
vajrasyaiṣa sahito mārutena |
ātmā hi me pravyathate muhurmuhu-
rna me svāsthyaṃ jāyate cādya vipra

वज्रादुग्राद्व्येतु भयं तवाद्य
वातो भूत्वा व्रजतु नरेन्द्र वज्रम् ।
भयं त्वक्त्वा वरमन्यं वृणीष्व
कं ते कामं तपसा साधयामि

vajrādugrādvyetu bhayaṃ tavādya
vāto bhūtvā vrajatu narendra vajram |
bhayaṃ tvaktvā varamanyaṃ vṛṇīṣva
kaṃ te kāmaṃ tapasā sādhayāmi

इन्द्रः साक्षात्सहसाऽभ्येतु विप्र
हविर्यज्ञे प्रतिगृह्णातु चैव ।
स्वंस्वं हविश्चैव जुषन्तु देवा
हुतं सोमं प्रतिगृह्णन्तु चैव

indraḥ sākṣātsahasā'bhyetu vipra
haviryajñe pratigṛhṇātu caiva |
svaṃsvaṃ haviścaiva juṣantu devā
hutaṃ somaṃ pratigṛhṇantu caiva

अयमिन्द्रो हरिभिरायाति राज-
न्देवैः सर्वैस्त्वरितैः स्तूयमानः ।
मन्त्राहूतो यज्ञमिमं मयाऽद्य
पश्यश्वैनं मन्त्रविस्रस्तकायम्

ayamindro haribhirāyāti rāja-
ndevaiḥ sarvaistvaritaiḥ stūyamānaḥ |
mantrāhūto yajñamimaṃ mayā'dya
paśyaśvainaṃ mantravisrastakāyam

ततो देवैः सहितो देवराजो
रथे युङ्क्त्वा तान्हरीन्वाजिमुख्यान् ।
आयाद्यज्ञमथ राज्ञः पिपासु-
राविक्षितस्याप्रमेयस्य सोमम्

tato devaiḥ sahito devarājo
rathe yuṅktvā tānharīnvājimukhyān |
āyādyajñamatha rājñaḥ pipāsu-
rāvikṣitasyāprameyasya somam

तमायान्तं सहितं देवसङ्घैः
प्रत्युद्ययौ सपुरोधा मरुत्तः ।
चक्रे पूजां देवराजाय चाग्र्यां
यथाशास्त्रं विधिवत्प्रीयमाणः

tamāyāntaṃ sahitaṃ devasaṅghaiḥ
pratyudyayau sapurodhā maruttaḥ |
cakre pūjāṃ devarājāya cāgryāṃ
yathāśāstraṃ vidhivatprīyamāṇaḥ

सुस्वागतं ते पुरुहूतेह विद्व-
न्यज्ञोऽप्ययं सन्निहिते त्वयीन्द्र ।
शोशुभ्यते बलवृत्रघ्न भूयः
पिबस्व सोमं सुतमुद्यतं मया

susvāgataṃ te puruhūteha vidva-
nyajño'pyayaṃ sannihite tvayīndra |
śośubhyate balavṛtraghna bhūyaḥ
pibasva somaṃ sutamudyataṃ mayā

शिवेन मां पश्य नमश्च तेऽस्तु
प्राप्तो यज्ञः सफलं जीवितं मे ।
अयं यज्ञं कुरुते मे सुरेन्द्र
बृहस्पतेरवरो जन्मना च ।

śivena māṃ paśya namaśca te'stu
prāpto yajñaḥ saphalaṃ jīvitaṃ me |
ayaṃ yajñaṃ kurute me surendra
bṛhaspateravaro janmanā ca |

जानामि ते गुरुमेनं तपोधनं
बृहस्पतेरनुजं तिग्मतेजसम्
यस्याह्वानादागतोऽहं नरेन्द्र
प्रीतिर्मेऽद्य त्वयि मन्युः प्रनष्टः

jānāmi te gurumenaṃ tapodhanaṃ
bṛhaspateranujaṃ tigmatejasam
yasyāhvānādāgato'haṃ narendra
prītirme'dya tvayi manyuḥ pranaṣṭaḥ

यदि प्रीतस्त्वमसि वै देवराज
तस्मात्स्वयं शाधि यज्ञे विधानम् ।
स्वयं सर्वान्कुरु भागान्सुरेन्द्र
जानात्वयं सर्वलोकश्च देव

yadi prītastvamasi vai devarāja
tasmātsvayaṃ śādhi yajñe vidhānam |
svayaṃ sarvānkuru bhāgānsurendra
jānātvayaṃ sarvalokaśca deva

एवमुक्तस्त्वाङ्गिरसेन शक्रः
समादिदेश स्वयमेव देवान् ।
सभाः क्रियन्तामावसथाश्च मुख्याः
सहस्रशश्चित्रभूताः समृद्धाः

evamuktastvāṅgirasena śakraḥ
samādideśa svayameva devān |
sabhāḥ kriyantāmāvasathāśca mukhyāḥ
sahasraśaścitrabhūtāḥ samṛddhāḥ

क्लृप्ताः स्थूणाः कुरुतारोहणानि
गन्धर्वाणामप्सरसां च शीघ्रम् ।
यत्र नृत्येरन्नप्सरसः समस्ताः
स्वर्गोपमः क्रियतां यज्ञवाटः

klṛptāḥ sthūṇāḥ kurutārohaṇāni
gandharvāṇāmapsarasāṃ ca śīghram |
yatra nṛtyerannapsarasaḥ samastāḥ
svargopamaḥ kriyatāṃ yajñavāṭaḥ

इत्युक्तास्ते चक्रुराशु प्रतीता
दिवौकसः शक्रवाक्यान्नरेन्द्र ।
ततो वाक्यं प्राह राजानमिन्द्रः
प्रीतो राजन्पूज्यमानो मरुत्तम्

ityuktāste cakrurāśu pratītā
divaukasaḥ śakravākyānnarendra |
tato vākyaṃ prāha rājānamindraḥ
prīto rājanpūjyamāno maruttam

एष त्वयाऽहमिह राजन्समेत्य
ये चाप्यन्ते तव पूर्वे नरेन्द्र ।
सर्वाश्चान्या देवताः प्रीयमाणा
हविस्तुभ्यं प्रतिगृह्णन्तु राजन्

eṣa tvayā'hamiha rājansametya
ye cāpyante tava pūrve narendra |
sarvāścānyā devatāḥ prīyamāṇā
havistubhyaṃ pratigṛhṇantu rājan

आग्नेयं वै लोहितमालभन्तां
वैश्वदेवं बहुरूपं हि राजन् ।
निलं चोक्षाणं मेद्यमप्यालभन्तां
चलच्छिश्नं सम्प्रदिष्टं द्विजाग्र्याः

āgneyaṃ vai lohitamālabhantāṃ
vaiśvadevaṃ bahurūpaṃ hi rājan |
nilaṃ cokṣāṇaṃ medyamapyālabhantāṃ
calacchiśnaṃ sampradiṣṭaṃ dvijāgryāḥ

ततो यज्ञो ववृधे तस्य राज-
न्यत्र देवाः स्वयमन्नानि जह्रुः ।
यस्मिञ्शक्रो ब्राह्मणैः पूज्यमानः
सदस्योऽभूद्धरिमान्देवराजः

tato yajño vavṛdhe tasya rāja-
nyatra devāḥ svayamannāni jahruḥ |
yasmiñśakro brāhmaṇaiḥ pūjyamānaḥ
sadasyo'bhūddharimāndevarājaḥ

ततः संवर्तश्चैत्यगतो माहात्मा
यथा वह्निः प्रज्वलितो द्वितीयः ।
हवींष्युच्चैराह्वयन्देवसङ्घा-
ञ्जुहावाग्नौ मन्त्रवत्सुप्रतीतः

tataḥ saṃvartaścaityagato māhātmā
yathā vahniḥ prajvalito dvitīyaḥ |
havīṃṣyuccairāhvayandevasaṅghā-
ñjuhāvāgnau mantravatsupratītaḥ

ततः पीत्वा बलभित्सोममग्र्यं
ये चाप्यन्ते सोमपा देवसङ्घाः ।
सर्वेऽनुज्ञाताः प्रययुः पार्थिवेन
यथाजोषं तर्पिताः प्रीतिमन्तः

tataḥ pītvā balabhitsomamagryaṃ
ye cāpyante somapā devasaṅghāḥ |
sarve'nujñātāḥ prayayuḥ pārthivena
yathājoṣaṃ tarpitāḥ prītimantaḥ

ततो राजा जातरूपस्य राशी-
न्पदेपदे कारयामास हृष्टः ।
द्विजातिभ्यो विसृजन्भूरि वित्तं
रराज वित्तेश इवारिहन्ता

tato rājā jātarūpasya rāśī-
npadepade kārayāmāsa hṛṣṭaḥ |
dvijātibhyo visṛjanbhūri vittaṃ
rarāja vitteśa ivārihantā

ततो वित्तं विविधं सन्निधाय
यथोत्साहं कारयित्वा च कोशम् ।
अनुज्ञातो गुरुणां संनिवृत्त्य
शशास गामखिलां सागरान्ताम्

tato vittaṃ vividhaṃ sannidhāya
yathotsāhaṃ kārayitvā ca kośam |
anujñāto guruṇāṃ saṃnivṛttya
śaśāsa gāmakhilāṃ sāgarāntām

एवंगुणः सम्बभूवेह राजा
यस्य क्रतौ तत्सुवर्णं प्रभूतम् ।
तत्त्वं समादाय नरेन्द्र वित्तं
यजस्व देवांस्तपनीयैर्विधानैः

evaṃguṇaḥ sambabhūveha rājā
yasya kratau tatsuvarṇaṃ prabhūtam |
tattvaṃ samādāya narendra vittaṃ
yajasva devāṃstapanīyairvidhānaiḥ

ततो राजा पाण्डवो हृष्टरूपः
श्रुत्वा वाक्यं सत्यवत्याः सुतस्य ।
मनश्चक्रे तेन वित्तेन यष्टुं
ततोऽमात्यैर्मन्त्रयामास भूयः

tato rājā pāṇḍavo hṛṣṭarūpaḥ
śrutvā vākyaṃ satyavatyāḥ sutasya |
manaścakre tena vittena yaṣṭuṃ
tato'mātyairmantrayāmāsa bhūyaḥ