आश्रमवासिक पर्व

अध्याय 25: राजकीय यात्रा कुरुक्षेत्र पहुँचती है

इति श्रीमन्महाभारते आश्रमिवासिकपर्वणि आश्रमिवासपर्वणि पञ्चविंशोऽध्यायः ॥

18 श्लोक · 25 में से 41

इस अध्याय में क्या होता है

राजकीय यात्रा कुरुक्षेत्र पहुँचती है

युधिष्ठिर सेना को निकलने की आज्ञा देते हैं, जिसकी रक्षा अर्जुन और लोकपालों जैसे वीर करते हैं; जोतो, जोतो की पुकार उठती है। लोग वाहनों, घोड़ों, सुनहरे रथों, हाथियों, ऊँटों पर और पैदल चलते हैं; नगरवासी धृतराष्ट्र के दर्शन को उत्सुक पीछे चलते हैं। कृप सेना का नेतृत्व करते हैं। युधिष्ठिर श्वेत छत्र के नीचे सूत-मागधों की स्तुति के बीच निकलते हैं; भीम पर्वत जैसे हाथियों पर, नकुल-सहदेव घोड़ों पर, अर्जुन श्वेत घोड़ों वाले रथ में, और द्रौपदी आदि स्त्रियाँ पालकियों में मार्ग में धन बाँटती चलती हैं। युयुत्सु और धौम्य नगर की रक्षा को रुकते हैं। नदियों और सरोवरों के किनारे ठहरते हुए वे पवित्र यमुना पार कर कुरुक्षेत्र पहुँचते हैं, दूर से शतयूप और धृतराष्ट्र का आश्रम देखते हैं और हर्षनाद करते हुए वन में प्रवेश करते हैं।

वैशम्पायन उवाच

25.1

आज्ञापयामास ततः सेनां भरतसत्तमः ।
अर्जुनप्रमुखैर्गुप्तां लोकपालोपमैर्नरैः

ājñāpayāmāsa tataḥ senāṃ bharatasattamaḥ |
arjunapramukhairguptāṃ lokapālopamairnaraiḥ

25.2

योगोयोग इति प्रीत्या ततः शब्दो महानभूत् ।
क्रोशतां सादिनां तत्र युज्यतां युज्यतामिति

yogoyoga iti prītyā tataḥ śabdo mahānabhūt |
krośatāṃ sādināṃ tatra yujyatāṃ yujyatāmiti

25.3

केचिद्यानैर्नरा जग्मुः केचिदश्वैर्महाजवैः ।
काञ्चनैश्च रथैः केचिज्ज्वलितज्वलनोपमैः

kecidyānairnarā jagmuḥ kecidaśvairmahājavaiḥ |
kāñcanaiśca rathaiḥ kecijjvalitajvalanopamaiḥ

25.4

गजेन्द्रैश्च तथैवान्ये केचिदुष्ट्रैर्नराधिप ।
पदातयस्तथैवान्ये नखरप्रासयोधिनः

gajendraiśca tathaivānye keciduṣṭrairnarādhipa |
padātayastathaivānye nakharaprāsayodhinaḥ

25.5

पौरजानपदाश्चैव यानैर्बहुविधैस्तथा ।
अन्वयुः कुरुराजानं धृतराष्ट्रं दिदक्षवः

paurajānapadāścaiva yānairbahuvidhaistathā |
anvayuḥ kururājānaṃ dhṛtarāṣṭraṃ didakṣavaḥ

25.6

स चापि राजवचनादाचार्यो गौतमः कृपः ।
सेनामादाय सेनानीः प्रययावाश्रमं प्रति

sa cāpi rājavacanādācāryo gautamaḥ kṛpaḥ |
senāmādāya senānīḥ prayayāvāśramaṃ prati

25.7

ततो द्विजैः परिवृतः कुरुराजो युधिष्ठिरः ।
संस्तूयमानो बहुभिः सूतमागधबन्दिभिः

tato dvijaiḥ parivṛtaḥ kururājo yudhiṣṭhiraḥ |
saṃstūyamāno bahubhiḥ sūtamāgadhabandibhiḥ

25.8

पाण्डुरेणातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि ।
रतानीकेन महता निर्जगाम कुरूद्वहः

pāṇḍureṇātapatreṇa dhriyamāṇena mūrdhani |
ratānīkena mahatā nirjagāma kurūdvahaḥ

25.9

गजैश्चाचलसंकाशैर्भीमकर्मा वृकोदरः ।
सज्जयन्त्रायुधोपेतैः प्रययौ पवनात्मजः

gajaiścācalasaṃkāśairbhīmakarmā vṛkodaraḥ |
sajjayantrāyudhopetaiḥ prayayau pavanātmajaḥ

25.10

माद्रीपुत्रावपि तथा हयारोहौ सुसंवृतौ ।
जग्मतुः शीघ्रगमनौ सन्नद्धकवचध्वजौ

mādrīputrāvapi tathā hayārohau susaṃvṛtau |
jagmatuḥ śīghragamanau sannaddhakavacadhvajau

25.11

अर्जुनश्च महातेजा रथेनादित्यवर्चसा ।
वशी श्वेतैर्हयैर्युक्तैर्दिव्येनान्वगमन्नृपम्

arjunaśca mahātejā rathenādityavarcasā |
vaśī śvetairhayairyuktairdivyenānvagamannṛpam

25.12

द्रौपदीप्रमुखाश्चापि स्त्रीसङ्घाः शिबिकागताः ।
स्त्र्यध्यक्षगुप्ताः प्रययुर्विसृजन्तोऽमितं वसु

draupadīpramukhāścāpi strīsaṅghāḥ śibikāgatāḥ |
stryadhyakṣaguptāḥ prayayurvisṛjanto'mitaṃ vasu

25.13

समृद्धरथहस्त्यश्वं वेणुवीणानुनादितम् ।
शुशुभे पाण्डवं सैन्यं तत्तदा भरतर्षभ

samṛddharathahastyaśvaṃ veṇuvīṇānunāditam |
śuśubhe pāṇḍavaṃ sainyaṃ tattadā bharatarṣabha

25.14

नदीतीरेषु रम्येषु सरःसु च विशाम्पते ।
वासान्कृत्वा क्रमेणाथ जग्मुस्ते कुरुपुङ्गवाः

nadītīreṣu ramyeṣu saraḥsu ca viśāmpate |
vāsānkṛtvā krameṇātha jagmuste kurupuṅgavāḥ

25.15

युयुत्सुश्च महातेजा धौम्यश्चैवि पुरोहितः ।
युधिष्ठिरस्य वचनात्पुरगुप्तिं प्रचक्रतुः

yuyutsuśca mahātejā dhaumyaścaivi purohitaḥ |
yudhiṣṭhirasya vacanātpuraguptiṃ pracakratuḥ

25.16

ततो युधिष्ठिरो राजा कुरुक्षेत्रमवातरत् ।
क्रमोणोत्तीर्य यमुनां नदीं परमपाविनीम्

tato yudhiṣṭhiro rājā kurukṣetramavātarat |
kramoṇottīrya yamunāṃ nadīṃ paramapāvinīm

25.17

स ददर्शाश्रमं दूराद्राजर्षेस्तस्य धीमतः ।
शतयूपस्य कौरव्य धृतराष्ट्रस्य चैव ह

sa dadarśāśramaṃ dūrādrājarṣestasya dhīmataḥ |
śatayūpasya kauravya dhṛtarāṣṭrasya caiva ha

25.18

ततः प्रमुदितः सर्वो जनस्तद्वनमञ्जसा ।
विवेश सुमहानादैरापूर्य भरतर्षभ

tataḥ pramuditaḥ sarvo janastadvanamañjasā |
viveśa sumahānādairāpūrya bharatarṣabha

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)