आश्रमवासिक पर्व

अध्याय 22: नारद राजा की शेष आयु बताते हैं

इति श्रीमन्महाभारते आश्रमवासिकपर्वणि आश्रमवासपर्वणि द्वाविंशोऽध्यायः ॥

16 श्लोक · 22 में से 41

इस अध्याय में क्या होता है

नारद राजा की शेष आयु बताते हैं

शतयूप कहते हैं कि नारद ने सबकी श्रद्धा बढ़ाई, पर एक बात और पूछनी है: उन्होंने दूसरे राजाओं के लोक बताए, इन राजा के नहीं। धृतराष्ट्र कहाँ और कब जाएँगे? दिव्यदृष्टि वाले नारद सभा में उत्तर देते हैं। संयोग से इन्द्रसभा जाने पर उन्होंने वहाँ पाण्डु को देखा, और स्वयं इन्द्र को धृतराष्ट्र के कठिन तप की चर्चा करते सुना: राजा की आयु के तीन वर्ष शेष हैं। फिर वे गान्धारी सहित कुबेर के भवन जाएँगे इच्छानुसार चलने वाले विमान में देवों, गन्धर्वों और राक्षसों के लोकों में घूमेंगे; व्यास के तपोबल से और तप से पाप जल जाने पर। नारद स्नेह से यह देवताओं का रहस्य बताते हैं। सब प्रसन्न होते हैं, और मुनि इच्छानुसार चले जाते हैं।

वैशम्पायन उवाच

22.1

नारदस्य तु तद्वाक्यं शशंसुर्द्विजसत्तमाः ।
शतयूपस्तु राजर्षिर्नारदं वाक्यमब्रवीत्

nāradasya tu tadvākyaṃ śaśaṃsurdvijasattamāḥ |
śatayūpastu rājarṣirnāradaṃ vākyamabravīt

22.2

अहो भगवता श्रद्धा कुरुराजस्य वर्धिता ।
सर्वस्य च जनस्यास्य मम चैव महाद्युते

aho bhagavatā śraddhā kururājasya vardhitā |
sarvasya ca janasyāsya mama caiva mahādyute

22.3

अस्ति काचिद्विवक्षा तु तां मे निगदतः शृणु ।
धृतराष्ट्रं प्रति नृपं देवर्षे लोकपूजित

asti kācidvivakṣā tu tāṃ me nigadataḥ śṛṇu |
dhṛtarāṣṭraṃ prati nṛpaṃ devarṣe lokapūjita

22.4

सर्ववृत्तान्ततत्त्वज्ञो भवान्दिव्येन चक्षुषा ।
युक्तः पश्यसि विप्रर्षे गतयो विविधा नृणाम्

sarvavṛttāntatattvajño bhavāndivyena cakṣuṣā |
yuktaḥ paśyasi viprarṣe gatayo vividhā nṛṇām

22.5

उक्तवान्नृपतीनां त्वं महेन्द्रस्य सलोकताम् ।
न त्वस्य नृपतेर्लोकाः कथितास्ते महामुने

uktavānnṛpatīnāṃ tvaṃ mahendrasya salokatām |
na tvasya nṛpaterlokāḥ kathitāste mahāmune

22.6

स्थानमप्यस्य नृपतेः श्रोतुमिच्छाम्यहं विभो ।
त्वत्तः कीदृक्कदा चेति तन्ममाख्याहि तत्त्वतः

sthānamapyasya nṛpateḥ śrotumicchāmyahaṃ vibho |
tvattaḥ kīdṛkkadā ceti tanmamākhyāhi tattvataḥ

22.7

इत्युक्तो नारदस्तेन वाक्यं सर्वमनोनुगम् ।
व्याजहार सभामध्ये दिव्यदर्शी महातपाः

ityukto nāradastena vākyaṃ sarvamanonugam |
vyājahāra sabhāmadhye divyadarśī mahātapāḥ

नारद उवाच

22.8

यदृच्छया शक्रसदो गत्वा शक्रं शचीपतिम् ।
दृष्टवानस्मि राजर्षे तत्र पाण्डुं नराधिपम्

yadṛcchayā śakrasado gatvā śakraṃ śacīpatim |
dṛṣṭavānasmi rājarṣe tatra pāṇḍuṃ narādhipam

22.9

तत्रेयं धृतराष्ट्रस्य कथा समभवन्नप ।
तपसो दुष्करस्यास्य यदयं तपते नृपः

tatreyaṃ dhṛtarāṣṭrasya kathā samabhavannapa |
tapaso duṣkarasyāsya yadayaṃ tapate nṛpaḥ

22.10

तत्राहमिदमश्रौषं शक्रस्य वदतः स्वयम् ।
वर्षाणि त्रीणि शिष्टानि राज्ञोस्य परमायुषः

tatrāhamidamaśrauṣaṃ śakrasya vadataḥ svayam |
varṣāṇi trīṇi śiṣṭāni rājñosya paramāyuṣaḥ

22.11

ततः कुबेरभवनं गान्धारीसहितो नृपः ।
प्रयाता धृतराष्ट्रोऽयं राजराजाभिसत्कृतः

tataḥ kuberabhavanaṃ gāndhārīsahito nṛpaḥ |
prayātā dhṛtarāṣṭro'yaṃ rājarājābhisatkṛtaḥ

22.12

कामगेन विमानेन दिव्याभरणभूषितः ।
ऋषिपुत्रो महाभागस्तपसा दग्धकिल्बिषः

kāmagena vimānena divyābharaṇabhūṣitaḥ |
ṛṣiputro mahābhāgastapasā dagdhakilbiṣaḥ

22.13

सञ्चरिष्यति लोकांश्च देवगन्धर्वरक्षसाम् ।
स्वच्छन्देनेति धर्मात्मा व्यासस्य तु तपोबलात्

sañcariṣyati lokāṃśca devagandharvarakṣasām |
svacchandeneti dharmātmā vyāsasya tu tapobalāt

22.14

देवगुह्यमिदं प्रीत्या मया वः कथितं महत् ।
भवन्तो हि श्रुतधनास्तपसा दग्धकिल्बिषाः

devaguhyamidaṃ prītyā mayā vaḥ kathitaṃ mahat |
bhavanto hi śrutadhanāstapasā dagdhakilbiṣāḥ

वैशम्पायन उवाच

22.15

इति ते तस्य तच्छ्रुत्वा देवर्षेर्मधुरं वचः ।
सर्वे सुमनसः प्रीता बभूवुः स च पार्थिवः

iti te tasya tacchrutvā devarṣermadhuraṃ vacaḥ |
sarve sumanasaḥ prītā babhūvuḥ sa ca pārthivaḥ

22.16

एवं कथाभिरन्वास्य धृतराष्ट्रं मनीषिणः ।
विप्रजग्मुर्यथाकामं ते सिद्धगतिमास्थिताः

evaṃ kathābhiranvāsya dhṛtarāṣṭraṃ manīṣiṇaḥ |
viprajagmuryathākāmaṃ te siddhagatimāsthitāḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)