अध्याय 2: धृतराष्ट्र को पाण्डवों से स्नेह हो जाता है

एवं सम्पूजितो राजा पाण्डवैरंबिकासुतः ।
विजहार यथापूर्वमृषिभिः पर्युपस्थितः

evaṃ sampūjito rājā pāṇḍavairaṃbikāsutaḥ |
vijahāra yathāpūrvamṛṣibhiḥ paryupasthitaḥ

ब्रह्मदेयाग्रहारांश्च प्रददौ स कुरूद्वहः ।
तच्च कुन्तीसुतो राजा सर्वमेवान्वमोदत

brahmadeyāgrahārāṃśca pradadau sa kurūdvahaḥ |
tacca kuntīsuto rājā sarvamevānvamodata

आनृशंस्यपरो राजा प्रीयमाणो युधिष्ठिरः ।
उवाच स तदा भ्रातॄनमात्यांश्च महीपतिः ।
मया चैव भवद्भिश्च मान्य एष नराधिपः

ānṛśaṃsyaparo rājā prīyamāṇo yudhiṣṭhiraḥ |
uvāca sa tadā bhrātṝnamātyāṃśca mahīpatiḥ |
mayā caiva bhavadbhiśca mānya eṣa narādhipaḥ

निदेशे धृतराष्ट्रस्य यस्तिष्ठति स मे सुहृत् ।
विपरीतश्च मे शत्रुर्नियम्यश्च भवेन्नरः

nideśe dhṛtarāṣṭrasya yastiṣṭhati sa me suhṛt |
viparītaśca me śatrurniyamyaśca bhavennaraḥ

परिवृत्तेषु चाहःसु पुत्राणां श्राद्धकर्मणि ।
ददौ च राजा वित्तानि यावदस्य चिकीर्षितम्

parivṛtteṣu cāhaḥsu putrāṇāṃ śrāddhakarmaṇi |
dadau ca rājā vittāni yāvadasya cikīrṣitam

ततः स राजा कौरव्यो धृतराष्ट्रो महामनाः ।
ब्राह्मणेभ्यो यथार्हेभ्यो ददौ वित्तान्यनेकशः

tataḥ sa rājā kauravyo dhṛtarāṣṭro mahāmanāḥ |
brāhmaṇebhyo yathārhebhyo dadau vittānyanekaśaḥ

धर्मिराजश्च भीमश्च सव्यसाची यमावपि ।
तत्सर्वमन्ववर्तन्त धृतराष्ट्रव्यपेक्षया

dharmirājaśca bhīmaśca savyasācī yamāvapi |
tatsarvamanvavartanta dhṛtarāṣṭravyapekṣayā

कथं नु राजा वृद्धः स पुत्रपौत्रवधार्दितः ।
शोकमस्मत्कृतं प्राप्यि न म्रियेतेति चिन्त्य ते

kathaṃ nu rājā vṛddhaḥ sa putrapautravadhārditaḥ |
śokamasmatkṛtaṃ prāpyi na mriyeteti cintya te

यावद्धि कुरुवीरस्य जीवत्पुत्रस्य वै सुखम् ।
तावत्सुखमवाप्नोति भोगांश्चैव व्यवस्थितान्

yāvaddhi kuruvīrasya jīvatputrasya vai sukham |
tāvatsukhamavāpnoti bhogāṃścaiva vyavasthitān

ततस्ते सहिताः पञ्च भ्रातरः पाण्डुनन्दनाः ।
तथाशीलाः समातस्थुर्धृतराष्ट्रस्य शासने

tataste sahitāḥ pañca bhrātaraḥ pāṇḍunandanāḥ |
tathāśīlāḥ samātasthurdhṛtarāṣṭrasya śāsane

धृतराष्ट्रश्च तान्सर्वान्विनीतान्नियमे स्थितान् ।
शिष्यवृत्तिं समापन्नान्गुरुवत्प्रत्यपद्यत

dhṛtarāṣṭraśca tānsarvānvinītānniyame sthitān |
śiṣyavṛttiṃ samāpannānguruvatpratyapadyata

गान्धारी चैव पुत्राणां विविधैः श्राद्धकर्मभिः ।
आनृण्यमगमत्कामान्विप्रेभ्यः प्रतिपाद्य सा

gāndhārī caiva putrāṇāṃ vividhaiḥ śrāddhakarmabhiḥ |
ānṛṇyamagamatkāmānviprebhyaḥ pratipādya sā

एवं धर्मभृतांश्रेष्ठो धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
भ्रातृभिः सहितो धीमान्पूजयामासं तं नृपम्

evaṃ dharmabhṛtāṃśreṣṭho dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |
bhrātṛbhiḥ sahito dhīmānpūjayāmāsaṃ taṃ nṛpam

स राजा सुमहातेजा वृद्धः कुरुकुलोद्वहः ।
न ददर्श तदा किञ्चिदप्रियं पाण्डुनन्दने

sa rājā sumahātejā vṛddhaḥ kurukulodvahaḥ |
na dadarśa tadā kiñcidapriyaṃ pāṇḍunandane

वर्तमानेषु सद्वृत्तिं पाण्डवेषु महात्मसु ।
प्रीतिमानभवद्राजा धृतराष्ट्रोंऽबिकासुतिः

vartamāneṣu sadvṛttiṃ pāṇḍaveṣu mahātmasu |
prītimānabhavadrājā dhṛtarāṣṭroṃ'bikāsutiḥ

सौबलेयी च गान्धारी पुत्रशोकमपास्य तम् ।
सदैव प्रीतिमत्यासीत्तनयेषु निजेष्विव

saubaleyī ca gāndhārī putraśokamapāsya tam |
sadaiva prītimatyāsīttanayeṣu nijeṣviva

प्रियाण्येव तु कौरव्यो नाप्रियाणि कुरूद्वहः ।
वैचित्रवीर्य नृपतौ समाचरत सर्वदा

priyāṇyeva tu kauravyo nāpriyāṇi kurūdvahaḥ |
vaicitravīrya nṛpatau samācarata sarvadā

यद्यद्ब्रूते च किञ्चित्स धृतराष्ट्रो जनाधिपः ।
गुरु वा लघु वा कार्यं गान्धारी च तपस्विनी

yadyadbrūte ca kiñcitsa dhṛtarāṣṭro janādhipaḥ |
guru vā laghu vā kāryaṃ gāndhārī ca tapasvinī

तं स राजा महाराज पाण्डवानां धुरंधरः ।
पूजयित्वा वचस्तत्तदकार्षीत्परवीरहा

taṃ sa rājā mahārāja pāṇḍavānāṃ dhuraṃdharaḥ |
pūjayitvā vacastattadakārṣītparavīrahā

तेन तस्याभवत्प्रीतो वृत्तेन स नराधिपः ।
अन्वतप्यत संस्मृत्य पुत्रं तं मन्दचेतसम्

tena tasyābhavatprīto vṛttena sa narādhipaḥ |
anvatapyata saṃsmṛtya putraṃ taṃ mandacetasam

सदा च प्रातरुत्थाय कृतजप्यः शुचिर्नृपः ।
आशास्ते पाण्डुपुत्राणां समरेष्वपराजयम्

sadā ca prātarutthāya kṛtajapyaḥ śucirnṛpaḥ |
āśāste pāṇḍuputrāṇāṃ samareṣvaparājayam

ब्राह्मणान्स्वस्तिवाच्याथ हुत्वा चैव हुताशनम् ।
आयूंषि पाण्डुपुत्राणामाशंसत नराधिपः

brāhmaṇānsvastivācyātha hutvā caiva hutāśanam |
āyūṃṣi pāṇḍuputrāṇāmāśaṃsata narādhipaḥ

न तां प्रीतिं परामाप पुत्रेभ्यः स तदा पुरा ।
यां प्रीतिं पाण्डुपुत्रेभ्यः सदाऽवाप नराधिपः ।

na tāṃ prītiṃ parāmāpa putrebhyaḥ sa tadā purā |
yāṃ prītiṃ pāṇḍuputrebhyaḥ sadā'vāpa narādhipaḥ |

ब्राह्मणानां यथा वृत्तः क्षत्रियाणां यथाविधः ।
तथा विट्शूद्रसङ्घानामभवत्स प्रियस्तदा

brāhmaṇānāṃ yathā vṛttaḥ kṣatriyāṇāṃ yathāvidhaḥ |
tathā viṭśūdrasaṅghānāmabhavatsa priyastadā

यच्च किञ्चित्तदा पापं धृतराष्ट्रसुतैः कृतम् ।
अकृत्वा हृदि तत्पापं तं नृपं सोन्ववर्तत

yacca kiñcittadā pāpaṃ dhṛtarāṣṭrasutaiḥ kṛtam |
akṛtvā hṛdi tatpāpaṃ taṃ nṛpaṃ sonvavartata

यः कश्चिदपि यत्किञ्चित्प्रमादादंबिकासुते ।
कुरुते द्वेष्यतामेति स कौन्तेयस्य धीमतः

yaḥ kaścidapi yatkiñcitpramādādaṃbikāsute |
kurute dveṣyatāmeti sa kaunteyasya dhīmataḥ

न राज्ञो धृतराष्ट्रस्य न च दुर्योधनस्य वै ।
उवाच दुष्कृतं कश्चिद्युधिष्ठिरभयान्नरः

na rājño dhṛtarāṣṭrasya na ca duryodhanasya vai |
uvāca duṣkṛtaṃ kaścidyudhiṣṭhirabhayānnaraḥ

धृत्या तुष्टो नरेन्द्रः स गान्धारी विदुरस्तथा ।
अजातशत्रोर्वृत्तेन न तु भीमस्य पार्थिवः

dhṛtyā tuṣṭo narendraḥ sa gāndhārī vidurastathā |
ajātaśatrorvṛttena na tu bhīmasya pārthivaḥ

अन्ववर्तत भीमोपि निश्चितो धर्मजं नृपम् ।
धृतराष्ट्रं च सम्प्रेक्ष्य सदा भवति दुर्मनाः

anvavartata bhīmopi niścito dharmajaṃ nṛpam |
dhṛtarāṣṭraṃ ca samprekṣya sadā bhavati durmanāḥ

राजानमनुवर्तन्त धर्मपुत्रममित्रहा ।
अन्ववर्तत संक्रुद्धो हृदयेन पराङ्मुखः

rājānamanuvartanta dharmaputramamitrahā |
anvavartata saṃkruddho hṛdayena parāṅmukhaḥ