अध्याय 99: वज्र के लिए दधीच का अस्थिदान

भूय एवाहमिच्छामि महर्षेस्तस्य धीमतः ।
कर्मणां विस्तरं श्रोतुमगस्त्यस्य द्विजात्तम

bhūya evāhamicchāmi maharṣestasya dhīmataḥ |
karmaṇāṃ vistaraṃ śrotumagastyasya dvijāttama

शृणु राजन्कथां दिव्यामद्भुतामतिमानुषीम् ।
अगस्त्यस्य महाराज प्रभावममितौजसः

śṛṇu rājankathāṃ divyāmadbhutāmatimānuṣīm |
agastyasya mahārāja prabhāvamamitaujasaḥ

आसन्कृतयुगे घोरा दानवा युद्धदुर्मदाः ।
कालकेया इतिख्याता गणाः परमदारुणाः

āsankṛtayuge ghorā dānavā yuddhadurmadāḥ |
kālakeyā itikhyātā gaṇāḥ paramadāruṇāḥ

ते तु वृत्रं समाश्रित्य नानाप्रहरणोद्यताः ।
समन्तात्पर्यधावन्त महेन्द्रप्रमुखान्सुरान्

te tu vṛtraṃ samāśritya nānāpraharaṇodyatāḥ |
samantātparyadhāvanta mahendrapramukhānsurān

ततो वृत्रवधे यत्नमकुर्वंस्त्रिदशाः पुरा ।
पुरंदरं पुरस्कृत्य ब्रह्माणमुपतस्थिरे

tato vṛtravadhe yatnamakurvaṃstridaśāḥ purā |
puraṃdaraṃ puraskṛtya brahmāṇamupatasthire

कृताञ्जलींस्तु तान्सर्वान्परमेष्ठीत्युवाच ह ।
विदितं मे सुराः सर्वं यद्वः कार्यं चिकीर्षितम्

kṛtāñjalīṃstu tānsarvānparameṣṭhītyuvāca ha |
viditaṃ me surāḥ sarvaṃ yadvaḥ kāryaṃ cikīrṣitam

तमुपायं प्रवक्ष्यामि यथा वृत्रं वधिष्यथ ।
दधीच इतिविख्यातो महानृषिरुदारधीः

tamupāyaṃ pravakṣyāmi yathā vṛtraṃ vadhiṣyatha |
dadhīca itivikhyāto mahānṛṣirudāradhīḥ

तं गत्वा सहिताः सर्वेवरं वै संप्रयाचत ।
स वो दास्यति धर्मात्मा सुप्रीतेनान्तरात्मना

taṃ gatvā sahitāḥ sarvevaraṃ vai saṃprayācata |
sa vo dāsyati dharmātmā suprītenāntarātmanā

स वाच्यः सहितैः सर्वैर्भवद्भिर्जयकाङ्क्षिभिः ।
स्वान्यस्थीनि प्रयच्छेति त्रैलोक्यस् हिताय वै

sa vācyaḥ sahitaiḥ sarvairbhavadbhirjayakāṅkṣibhiḥ |
svānyasthīni prayaccheti trailokyas hitāya vai

स शरीरं समुत्सृज्य स्वान्यस्थीनि प्रदास्यति ।
तस्यास्थिभिर्महाघोरं वज्रं संस्क्रियतां दृढम्

sa śarīraṃ samutsṛjya svānyasthīni pradāsyati |
tasyāsthibhirmahāghoraṃ vajraṃ saṃskriyatāṃ dṛḍham

महच्छत्रुहणं घोरं ष़डश्चं भीमनिःस्वनम् ।
तेन वज्रेण वै वृत्रं वधिष्यति शतक्रतुः

mahacchatruhaṇaṃ ghoraṃ ṣa़ḍaścaṃ bhīmaniḥsvanam |
tena vajreṇa vai vṛtraṃ vadhiṣyati śatakratuḥ

एतद्वः सर्वमाख्यातं तस्माच्छीघ्रं विधीयताम् ।
एवमुक्तास्ततो देवा अनुज्ञाप्य पितामहम्

etadvaḥ sarvamākhyātaṃ tasmācchīghraṃ vidhīyatām |
evamuktāstato devā anujñāpya pitāmaham

नारायणं पुरस्कृत्य दधीचस्याश्रमं ययुः ।
सरस्वत्याः परे पारे नानाद्रुमलतावृतम्

nārāyaṇaṃ puraskṛtya dadhīcasyāśramaṃ yayuḥ |
sarasvatyāḥ pare pāre nānādrumalatāvṛtam

षट्पदोद्गीतनिनदैर्विघुष्टं सामगैरिव ।
पुंस्कोकिलरवोन्मिश्रं जीवंजीवकनादितम्

ṣaṭpadodgītaninadairvighuṣṭaṃ sāmagairiva |
puṃskokilaravonmiśraṃ jīvaṃjīvakanāditam

महिषैश्च वराहैश्च सृमरैश्चमरैरपि ।
तत्र तत्रानुचरितं शार्दूलभयवर्जितैः

mahiṣaiśca varāhaiśca sṛmaraiścamarairapi |
tatra tatrānucaritaṃ śārdūlabhayavarjitaiḥ

करेणुभिर्वारणैश्च प्रभिन्नकरटामुखैः ।
सरोवगाढैः क्रीडद्भिः समन्तादनुनादितम्

kareṇubhirvāraṇaiśca prabhinnakaraṭāmukhaiḥ |
sarovagāḍhaiḥ krīḍadbhiḥ samantādanunāditam

सिंहव्याघ्रैर्महानादान्नदद्भिरनुनादितम् ।
अपरैश्चापि संलीनैर्गुहाकन्दरशायिभिः

siṃhavyāghrairmahānādānnadadbhiranunāditam |
aparaiścāpi saṃlīnairguhākandaraśāyibhiḥ

तेषु तेष्ववकाशेषु शोभितं सुमनोरमम् ।
त्रिविष्टपसमप्रख्यं दधीचाश्रममागमन्

teṣu teṣvavakāśeṣu śobhitaṃ sumanoramam |
triviṣṭapasamaprakhyaṃ dadhīcāśramamāgaman

तत्रापश्यन्दधीचं ते दिवाकरसमद्युतिम् ।
जाज्वल्यमानं वपुषा यथा साक्षात्पितामहम्

tatrāpaśyandadhīcaṃ te divākarasamadyutim |
jājvalyamānaṃ vapuṣā yathā sākṣātpitāmaham

तस्य पादौ सुरा राजन्नभिवाद्य प्रणम्य च ।
अयाचन्त वरं सर्वे यथोक्तं परमेष्ठिना

tasya pādau surā rājannabhivādya praṇamya ca |
ayācanta varaṃ sarve yathoktaṃ parameṣṭhinā

ततो दधीचः परमप्रतीतः
सुरोत्तमांस्तानिदमभ्युवाच ।
करोमि यद्वो हितमद्य देवाः
स्वं चापि देहंस्वयमुत्सृजामि

tato dadhīcaḥ paramapratītaḥ
surottamāṃstānidamabhyuvāca |
karomi yadvo hitamadya devāḥ
svaṃ cāpi dehaṃsvayamutsṛjāmi

स एवमुक्त्वा द्विपदांवरिष्ठः
प्राणान्वशी स्वान्सहसोत्ससर्ज ।
ततः सुरास्ते जगृहुः परासो-
रस्थीनि तस्याथ यथोपदेशम्

sa evamuktvā dvipadāṃvariṣṭhaḥ
prāṇānvaśī svānsahasotsasarja |
tataḥ surāste jagṛhuḥ parāso-
rasthīni tasyātha yathopadeśam

प्रहृष्टरूपाश्च जयाय देवा-
स्त्वष्टारमागम् तमर्थमूचुः ।
त्वष्टा तु तेषां वचनं निशम्य
प्रहृष्टरूपः प्रयतः प्रयत्नात्

prahṛṣṭarūpāśca jayāya devā-
stvaṣṭāramāgam tamarthamūcuḥ |
tvaṣṭā tu teṣāṃ vacanaṃ niśamya
prahṛṣṭarūpaḥ prayataḥ prayatnāt

चकार वज्रं भृशमुग्ररूपं
कृत्वा च शक्रं स उवाच हृष्टः ।
अनेन वज्रप्रवरेण देव
भस्मीकुरुष्वाद्य सुरारिमुग्रम्

cakāra vajraṃ bhṛśamugrarūpaṃ
kṛtvā ca śakraṃ sa uvāca hṛṣṭaḥ |
anena vajrapravareṇa deva
bhasmīkuruṣvādya surārimugram

ततो हतारिः सगणः सुखं वै
प्रशाधिकृत्स्नं त्रिदिवं दिविष्ठः ।
त्वष्ट्रा तथोक्तस्तु पुरंदरस्त-
द्वज्रं प्रहृष्टः प्रयतो ह्यगृह्नात्

tato hatāriḥ sagaṇaḥ sukhaṃ vai
praśādhikṛtsnaṃ tridivaṃ diviṣṭhaḥ |
tvaṣṭrā tathoktastu puraṃdarasta-
dvajraṃ prahṛṣṭaḥ prayato hyagṛhnāt