अध्याय 100: इन्द्र द्वारा वृत्रवध और कालकेयों का षड्यन्त्र

ततः स वज्री बलभिद्दैवतैरभिरक्षितः ।
आससाद ततो वृत्रं स्थितमावृत्य रोदसी

tataḥ sa vajrī balabhiddaivatairabhirakṣitaḥ |
āsasāda tato vṛtraṃ sthitamāvṛtya rodasī

कालकेयैर्महाकायै समन्तादभिरक्षितम् ।
समुद्यतप्रहरणैः सशृङ्गैरिव पर्वतैः

kālakeyairmahākāyai samantādabhirakṣitam |
samudyatapraharaṇaiḥ saśṛṅgairiva parvataiḥ

ततो युद्धं समभवद्देवानां दानवैः सह ।
मुहूर्तं भरतश्रेष्ठ लोकत्रासकरं महत्

tato yuddhaṃ samabhavaddevānāṃ dānavaiḥ saha |
muhūrtaṃ bharataśreṣṭha lokatrāsakaraṃ mahat

उद्यतप्रतिविद्धानां स्वङ्गानां वीरबाहुभिः ।
आसीत्सुतुमुः शब्दः शरीरेष्वभिपात्यताम्

udyatapratividdhānāṃ svaṅgānāṃ vīrabāhubhiḥ |
āsītsutumuḥ śabdaḥ śarīreṣvabhipātyatām

शिरोभिः प्रपतद्भिश्चाप्यन्तरिक्षान्महीतलम् ।
तालैरिव महाराज वृन्ताद्भ्रष्टैरदृश्यत

śirobhiḥ prapatadbhiścāpyantarikṣānmahītalam |
tālairiva mahārāja vṛntādbhraṣṭairadṛśyata

ते हेमकवचा भूत्वा कालेयाः परिघायुधाः ।
त्रिदशानभ्यवर्तन्त दावदग्धा इवाद्रयः

te hemakavacā bhūtvā kāleyāḥ parighāyudhāḥ |
tridaśānabhyavartanta dāvadagdhā ivādrayaḥ

तेषां वेगवतां वेगं सहितानां प्रधावताम् ।
न शेकुस्त्रिदशाः सोढुं ते भग्नाः प्राद्रवन्भयात्

teṣāṃ vegavatāṃ vegaṃ sahitānāṃ pradhāvatām |
na śekustridaśāḥ soḍhuṃ te bhagnāḥ prādravanbhayāt

तान्दृष्ट्वा द्रवतो भीतान्सहस्राक्षः पुरंदरः ।
वृत्रे विवर्धमाने च कश्मलं महदाविशत्

tāndṛṣṭvā dravato bhītānsahasrākṣaḥ puraṃdaraḥ |
vṛtre vivardhamāne ca kaśmalaṃ mahadāviśat

तं शक्तं कश्मलाविष्टं दृष्ट्वा विष्णुः सनातनः ।
जगाम शरणं शीघ्रं तं तु नारायणं प्रभुम्

taṃ śaktaṃ kaśmalāviṣṭaṃ dṛṣṭvā viṣṇuḥ sanātanaḥ |
jagāma śaraṇaṃ śīghraṃ taṃ tu nārāyaṇaṃ prabhum

तं शक्रं कश्मलाविष्टं दृष्ट्वा विष्णुः सनातनः ।
स्वतेजो व्यदधच्छक्रे बलमस्य विवर्धयन्

taṃ śakraṃ kaśmalāviṣṭaṃ dṛṣṭvā viṣṇuḥ sanātanaḥ |
svatejo vyadadhacchakre balamasya vivardhayan

विष्णुना गोपितं शक्रं दृष्ट्वादेवगणास्ततः ।
स्वं स्वंतेजः समादध्युस्तथा ब्रह्मर्षयोऽमलाः

viṣṇunā gopitaṃ śakraṃ dṛṣṭvādevagaṇāstataḥ |
svaṃ svaṃtejaḥ samādadhyustathā brahmarṣayo'malāḥ

स समाप्यायितः शक्रो विष्णुना दैवतैः सह ।
ऋषिभिश्च महाभागैर्बलवान्समपद्यत

sa samāpyāyitaḥ śakro viṣṇunā daivataiḥ saha |
ṛṣibhiśca mahābhāgairbalavānsamapadyata

ज्ञात्वा बलस्थं त्रिदशाधिपं तु
ननाद वृत्रो महतो निनादान् ।
तस् प्रणादेन धरा दिशश्च
खं द्यौर्नगाश्चापि चचाल सर्वम्

jñātvā balasthaṃ tridaśādhipaṃ tu
nanāda vṛtro mahato ninādān |
tas praṇādena dharā diśaśca
khaṃ dyaurnagāścāpi cacāla sarvam

ततो महेन्द्रः परमाभितप्तः
श्रुत्वा रवं घोररूपं महान्तम् ।
भये निमग्नस्त्वरितो मुमोच
वज्रं महत्तस्य वधाय राजन्

tato mahendraḥ paramābhitaptaḥ
śrutvā ravaṃ ghorarūpaṃ mahāntam |
bhaye nimagnastvarito mumoca
vajraṃ mahattasya vadhāya rājan

स चक्रवज्राभिहतः पपात
महासुरः काञ्चनमाल्यधारी ।
यथा महाशैलवरः पुरस्ता-
त्स मन्दरो विष्णुकराद्विमुक्तः

sa cakravajrābhihataḥ papāta
mahāsuraḥ kāñcanamālyadhārī |
yathā mahāśailavaraḥ purastā-
tsa mandaro viṣṇukarādvimuktaḥ

तस्मिन्हते दैत्यवरे भयार्तः
शक्रः प्रदुद्राव सरः प्रवेष्टुम् ।
वज्रं न मेने स्वकराद्विमुक्तं
वृत्रं भयाच्चापि हतं न मेने

tasminhate daityavare bhayārtaḥ
śakraḥ pradudrāva saraḥ praveṣṭum |
vajraṃ na mene svakarādvimuktaṃ
vṛtraṃ bhayāccāpi hataṃ na mene

सर्वे च देवा मुदिताः प्रहृष्टा
महर्षयश्चन्द्रमभिष्टुवन्तः ।
वृत्रं हतं संददृशुः पृथिव्यां
वज्राहतं शैलमिवावदीर्णम्

sarve ca devā muditāḥ prahṛṣṭā
maharṣayaścandramabhiṣṭuvantaḥ |
vṛtraṃ hataṃ saṃdadṛśuḥ pṛthivyāṃ
vajrāhataṃ śailamivāvadīrṇam

सर्वांश्च दैत्यांस्त्वरिताः समेत्य
जघ्नुः सुरा वृत्रवधाभितप्तान् ।
ते वध्यमानास्त्रिदशैः समेतैः
समुद्रमेवाविविशुर्भयार्ताः

sarvāṃśca daityāṃstvaritāḥ sametya
jaghnuḥ surā vṛtravadhābhitaptān |
te vadhyamānāstridaśaiḥ sametaiḥ
samudramevāviviśurbhayārtāḥ

प्रविश्य चैवोदधिमप्रमेयं
झषाकुलं नक्रसमाकुलं च ।
तदा स्म मन्त्रं सहिताः प्रचक्रु-
स्त्रैलोक्यनाशार्थमभिप्रयत्नात्

praviśya caivodadhimaprameyaṃ
jhaṣākulaṃ nakrasamākulaṃ ca |
tadā sma mantraṃ sahitāḥ pracakru-
strailokyanāśārthamabhiprayatnāt

तत्रस्म केचिन्मतिनिश्चयज्ञा-
स्तांस्तानुपयानुपवर्णयन्ति ।
तेषां तु तत्रक्रमकालयोगा-
द्धोरा मतिश्चिन्तयतां बभूव

tatrasma kecinmatiniścayajñā-
stāṃstānupayānupavarṇayanti |
teṣāṃ tu tatrakramakālayogā-
ddhorā matiścintayatāṃ babhūva

ये सन्ति विद्यातपसोपपन्ना-
स्तेषां विनाशः प्रथमं तु कार्यः ।
लोका हि सर्वे तपसा ध्रियन्ते
तस्मात्त्वरध्वं तपसः क्षयाय

ye santi vidyātapasopapannā-
steṣāṃ vināśaḥ prathamaṃ tu kāryaḥ |
lokā hi sarve tapasā dhriyante
tasmāttvaradhvaṃ tapasaḥ kṣayāya

येसन्ति केचिच्च वसुंधरायां
तपस्विनो धर्मविदश् तज्ज्ञाः ।
तेषां वधः क्रियतां क्षिप्रमेव
तेषु प्रनष्टेषु जगत्प्रनष्टम्

yesanti kecicca vasuṃdharāyāṃ
tapasvino dharmavidaś tajjñāḥ |
teṣāṃ vadhaḥ kriyatāṃ kṣiprameva
teṣu pranaṣṭeṣu jagatpranaṣṭam

एवं हि सर्वे गतबुद्धिभावा
जगद्विनाशे परमप्रहृष्टाः ।
दुर्गं समाश्रित्य महोर्मिमन्तं
रत्नाकरं वरुणस्यालयं स्म

evaṃ hi sarve gatabuddhibhāvā
jagadvināśe paramaprahṛṣṭāḥ |
durgaṃ samāśritya mahormimantaṃ
ratnākaraṃ varuṇasyālayaṃ sma