अध्याय 56: कलि का नल में प्रवेश और द्यूत का आरम्भ

एवं स समयं कृत्वा द्वापरेण कलिः सह ।
आजगाम ततस्तत्र यत्रराजा स नैषधः

evaṃ sa samayaṃ kṛtvā dvāpareṇa kaliḥ saha |
ājagāma tatastatra yatrarājā sa naiṣadhaḥ

स नित्यमन्तरप्रेक्षी निषधेष्ववसच्चिरम् ।
अथास्य द्वादशे वर्षे ददर्श कलिरन्तरम्

sa nityamantaraprekṣī niṣadheṣvavasacciram |
athāsya dvādaśe varṣe dadarśa kalirantaram

कृत्वा मूत्रमुपस्पृश्य संध्यामन्वास्त नैषधः ।
अकृत्वा पादयोः शौचं तत्रैनं कलिराविशत्

kṛtvā mūtramupaspṛśya saṃdhyāmanvāsta naiṣadhaḥ |
akṛtvā pādayoḥ śaucaṃ tatrainaṃ kalirāviśat

स समाविश्य च नलं समीपं पुष्करस्य च ।
गत्वा पुष्करमाहेदमेहि दीव्य नलेन वै

sa samāviśya ca nalaṃ samīpaṃ puṣkarasya ca |
gatvā puṣkaramāhedamehi dīvya nalena vai

अक्षद्यूते नलं जेता भवान्हि सहितो मया ।
निषधान्प्रतिपद्यस्व जित्वा राज्यं नलं नृपम्

akṣadyūte nalaṃ jetā bhavānhi sahito mayā |
niṣadhānpratipadyasva jitvā rājyaṃ nalaṃ nṛpam

एवमुक्तस्तु कलिना पुष्करो नलमभ्ययात् ।
कलिश्चैव वृषो भूत्वा तं वै पुष्करमन्वयात्

evamuktastu kalinā puṣkaro nalamabhyayāt |
kaliścaiva vṛṣo bhūtvā taṃ vai puṣkaramanvayāt

आसाद्य तु नलं वीरं पुष्करः परवीरहा ।
दीव्यावेत्यब्रवीद्धाता वृषेणेति मुहुर्मुहुः

āsādya tu nalaṃ vīraṃ puṣkaraḥ paravīrahā |
dīvyāvetyabravīddhātā vṛṣeṇeti muhurmuhuḥ

न चक्षमे ततो राजा समाह्वानं महामनाः ।
वैदर्भ्याः प्रेक्षमाणायाः प्राप्तकालममन्यत

na cakṣame tato rājā samāhvānaṃ mahāmanāḥ |
vaidarbhyāḥ prekṣamāṇāyāḥ prāptakālamamanyata

ततः स राज्ञा सहसा देवितुं संप्रचक्रमे

tataḥ sa rājñā sahasā devituṃ saṃpracakrame

भ्रात्रा देवाभिभूतेन दैवाविष्टो जनाधिपः ।
हिरण्यस्य सुवर्णस्य यानयुग्यस् वाससाम् ।
आविष्टः कलिना द्यूते जीयते स्म नलस्तदा

bhrātrā devābhibhūtena daivāviṣṭo janādhipaḥ |
hiraṇyasya suvarṇasya yānayugyas vāsasām |
āviṣṭaḥ kalinā dyūte jīyate sma nalastadā

तमक्षमदसंमत्तं सुहृदां न तु कश्चन ।
निवारणेऽभवच्छक्तो दीव्यमानमरिंदमम्

tamakṣamadasaṃmattaṃ suhṛdāṃ na tu kaścana |
nivāraṇe'bhavacchakto dīvyamānamariṃdamam

ततः पौरजनाः सर्वे मन्त्रिभिः सह भारत ।
राजानं द्रष्टुमागच्छन्निवारयितुमातुरम्

tataḥ paurajanāḥ sarve mantribhiḥ saha bhārata |
rājānaṃ draṣṭumāgacchannivārayitumāturam

ततः सूत उपागम्य दमयन्त्यै न्यवेदयत् ।
एष पौरजनो देवि द्वारि तिष्ठति कार्यवान्

tataḥ sūta upāgamya damayantyai nyavedayat |
eṣa paurajano devi dvāri tiṣṭhati kāryavān

निवेद्यतां नैषधाय सर्वाः प्रकृतयः स्थिताः ।
अमृष्यमाणा व्यसनं राज्ञो धर्मार्थदर्शिनः

nivedyatāṃ naiṣadhāya sarvāḥ prakṛtayaḥ sthitāḥ |
amṛṣyamāṇā vyasanaṃ rājño dharmārthadarśinaḥ

ततः सा बाष्पकलया वाचा दुःखेन कर्शिता ।
उवाच नैषधं भैमी शोकोपहतचेतना

tataḥ sā bāṣpakalayā vācā duḥkhena karśitā |
uvāca naiṣadhaṃ bhaimī śokopahatacetanā

राजन्पौरजनो द्वारि त्वां दिदृक्षुरवस्थितः ।
वृद्धैर्ब्राह्मणमुख्यैश्च वणिग्भिश्च समन्वितः

rājanpaurajano dvāri tvāṃ didṛkṣuravasthitaḥ |
vṛddhairbrāhmaṇamukhyaiśca vaṇigbhiśca samanvitaḥ

आगतं सहितं राजंस्त्वत्प्रसादावलम्बनम् ।
तं द्रष्टुमर्हसीत्येवं पुनः पुनरभाषत

āgataṃ sahitaṃ rājaṃstvatprasādāvalambanam |
taṃ draṣṭumarhasītyevaṃ punaḥ punarabhāṣata

तां तथा रुचिरापाङ्गीं विलपन्तीं तथाविधाम् ।
आविष्टः कलिना राजा नाभ्यभाषत किंचन

tāṃ tathā rucirāpāṅgīṃ vilapantīṃ tathāvidhām |
āviṣṭaḥ kalinā rājā nābhyabhāṣata kiṃcana

ततस्ते मन्त्रिणः सर्वे ते चैव पुरवासिनः ।
नायमस्तीति दुःखार्ता व्रीडिता जग्मुरालयान्

tataste mantriṇaḥ sarve te caiva puravāsinaḥ |
nāyamastīti duḥkhārtā vrīḍitā jagmurālayān

तथा तदभवद्द्यूतं पुष्करस्य नलस्य च ।
युधिष्ठिर बहून्मासान्पुण्यश्लोकस्त्वजीयत

tathā tadabhavaddyūtaṃ puṣkarasya nalasya ca |
yudhiṣṭhira bahūnmāsānpuṇyaślokastvajīyata