अध्याय 52: देवदूत बनकर नल का दमयन्ती के महल में प्रवेश

तेभ्यः प्रतिज्ञाय नलः करिष्य इति भारत ।
अथैतान्परिपप्रच्छ कृताञ्जलिरुपस्थितः

tebhyaḥ pratijñāya nalaḥ kariṣya iti bhārata |
athaitānparipapraccha kṛtāñjalirupasthitaḥ

के वै भवन्तः कश्चासौ यस्याहं दूत ईप्सितः ।
किंच तत्रमया कार्यं कथयध्वं यथातथम्

ke vai bhavantaḥ kaścāsau yasyāhaṃ dūta īpsitaḥ |
kiṃca tatramayā kāryaṃ kathayadhvaṃ yathātatham

एवमुक्ते नैषधेन मघवानभ्यभाषत ।
अमरान्वै निबोधास्मान्दमयन्त्यर्थमागतान्

evamukte naiṣadhena maghavānabhyabhāṣata |
amarānvai nibodhāsmāndamayantyarthamāgatān

अहमिन्द्रोऽयमग्निश्च तथैवायमपांपतिः ।
शरीरान्तकरो नॄणां यमोऽयमपि पार्थिव

ahamindro'yamagniśca tathaivāyamapāṃpatiḥ |
śarīrāntakaro nṝṇāṃ yamo'yamapi pārthiva

त्वं वै समागतानस्मान्दमयन्त्यै निवेदय ।
लोकपाला महेन्द्राद्याः समायान्ति दिदृक्षवः

tvaṃ vai samāgatānasmāndamayantyai nivedaya |
lokapālā mahendrādyāḥ samāyānti didṛkṣavaḥ

प्राप्तुमिच्छन्ति देवास्त्वां शक्रोऽग्निर्वरुणो यमः ।
तेषामन्यतमं देवं पतित्वे वरयस्व ह

prāptumicchanti devāstvāṃ śakro'gnirvaruṇo yamaḥ |
teṣāmanyatamaṃ devaṃ patitve varayasva ha

एवमुक्तः स शक्रेण नलः प्राञ्जलिरब्रवीत् ।
एकार्थसमवेतं मां न प्रेषयितुमर्हथ

evamuktaḥ sa śakreṇa nalaḥ prāñjalirabravīt |
ekārthasamavetaṃ māṃ na preṣayitumarhatha

कथ हि जातसंकल्पः स्त्रियमुत्सृजते पुमान् ।
परार्थमीदृशं वक्तं तद्वै पश्यामरेश्वर

katha hi jātasaṃkalpaḥ striyamutsṛjate pumān |
parārthamīdṛśaṃ vaktaṃ tadvai paśyāmareśvara

एवमुक्तो नैषधेन मघवान्पुनरब्रवीत् ।
करिष्य इतिसंश्रुत्य पूर्वमस्मासु नैषध ।
न करिष्यसि कस्मात्त्वं व्रज नैषध माचिरम्

evamukto naiṣadhena maghavānpunarabravīt |
kariṣya itisaṃśrutya pūrvamasmāsu naiṣadha |
na kariṣyasi kasmāttvaṃ vraja naiṣadha māciram

स वै त्वमागतानस्मान्दमयन्त्यै निवेदय ।
श्रेयसा योक्ष्यसे हि त्वं कुर्वन्नमरशासनम्

sa vai tvamāgatānasmāndamayantyai nivedaya |
śreyasā yokṣyase hi tvaṃ kurvannamaraśāsanam

एवमुक्तः स देवैस्तैर्नैषधः पुनरब्रवीत् ।
सुरक्षितानि वेश्मानि प्रवेष्टुं कथमुत्सहे

evamuktaḥ sa devaistairnaiṣadhaḥ punarabravīt |
surakṣitāni veśmāni praveṣṭuṃ kathamutsahe

प्रवेक्ष्यसीति तं शक्रः पुनरेवाभ्यभाषत ।
जगाम स तथेत्युक्त्वा दमयन्त्या निवेशनम्

pravekṣyasīti taṃ śakraḥ punarevābhyabhāṣata |
jagāma sa tathetyuktvā damayantyā niveśanam

ददर्श तत्र वैदर्भीं सखीगणसमावृताम् ।
देदीप्यमानां वपुषा श्रिया च वरवर्णिनीम्

dadarśa tatra vaidarbhīṃ sakhīgaṇasamāvṛtām |
dedīpyamānāṃ vapuṣā śriyā ca varavarṇinīm

अतीव सुकुमाराङ्गीं तनुमध्यां सुलोचनाम् ।
आक्षिपन्तीमिव च तां शशिनं स्वेन तेजसा

atīva sukumārāṅgīṃ tanumadhyāṃ sulocanām |
ākṣipantīmiva ca tāṃ śaśinaṃ svena tejasā

तस्य दृष्ट्वैव ववृधे कामस्तां चारुहासिनीम् ।
सत्यं चिकीर्षमाणस्तुधारयामास हृच्छयम्

tasya dṛṣṭvaiva vavṛdhe kāmastāṃ cāruhāsinīm |
satyaṃ cikīrṣamāṇastudhārayāmāsa hṛcchayam

ततस्ता नैषधं दृष्ट्वा संभ्रान्ताः परमाङ्गनाः ।
आसनेभ्यः समुत्पेतुस्तेजसा तस्य धर्षिताः

tatastā naiṣadhaṃ dṛṣṭvā saṃbhrāntāḥ paramāṅganāḥ |
āsanebhyaḥ samutpetustejasā tasya dharṣitāḥ

प्रशशंसुश्च मुप्रीता नलं ता विस्मयान्विताः ।
न चैनमभ्यभाषन्त मनोभिस्त्वभ्यपूजयन्

praśaśaṃsuśca muprītā nalaṃ tā vismayānvitāḥ |
na cainamabhyabhāṣanta manobhistvabhyapūjayan

अहो रूपमहो कान्तिरहो धैर्यं महात्मनः ।
कोऽयं देवोऽथवा यक्षो गन्धर्वो वा भविष्यति

aho rūpamaho kāntiraho dhairyaṃ mahātmanaḥ |
ko'yaṃ devo'thavā yakṣo gandharvo vā bhaviṣyati

न तास्तं शक्नुवन्ति स्म व्याहर्तुमपि किंचन ।
तेजसा धर्षितास्तस्य लज्जावत्यो वराङ्गनाः

na tāstaṃ śaknuvanti sma vyāhartumapi kiṃcana |
tejasā dharṣitāstasya lajjāvatyo varāṅganāḥ

अथैनं स्मयमानेव स्मितपूर्वाभिभाषिणी ।
दमयन्ती नलं वीरमभ्यभाषत विस्मिता

athainaṃ smayamāneva smitapūrvābhibhāṣiṇī |
damayantī nalaṃ vīramabhyabhāṣata vismitā

कस्त्वं सर्वानवद्याङ्ग मम हृच्छयवर्धन ।
प्राप्तोस्यमरवद्वीर ज्ञातुमिच्छामि तेऽनघ

kastvaṃ sarvānavadyāṅga mama hṛcchayavardhana |
prāptosyamaravadvīra jñātumicchāmi te'nagha

कथमागमनं चेह कथं चासि न लक्षितः ।
सुरक्षितं हि मे वेश्म राजा चैवोग्रशासनः

kathamāgamanaṃ ceha kathaṃ cāsi na lakṣitaḥ |
surakṣitaṃ hi me veśma rājā caivograśāsanaḥ

एवमुक्तस्तु वैदर्भ्या नलस्तां प्रत्युवाच ह ।
नलं मां विद्धि कल्याणि देवदूतमिहागतम्

evamuktastu vaidarbhyā nalastāṃ pratyuvāca ha |
nalaṃ māṃ viddhi kalyāṇi devadūtamihāgatam

देवास्त्वां प्राप्तुमिच्छन्ति शक्रोऽग्निर्वरुणो यमः ।
तेषामन्यतमं देवं पतिं वरय शोभने

devāstvāṃ prāptumicchanti śakro'gnirvaruṇo yamaḥ |
teṣāmanyatamaṃ devaṃ patiṃ varaya śobhane

तेषामेव प्रभावेण प्रविष्टोऽहमलक्षितः ।
प्रविशन्तं न मां कश्चिदपश्यन्नाप्यवारयत्

teṣāmeva prabhāveṇa praviṣṭo'hamalakṣitaḥ |
praviśantaṃ na māṃ kaścidapaśyannāpyavārayat

एतदर्थमहं भद्रे प्रेषितः सुरसत्तमैः ।
एतच्छ्रुत्वा शुभे बुद्धिं प्रकुरुष्व यथेच्छसि

etadarthamahaṃ bhadre preṣitaḥ surasattamaiḥ |
etacchrutvā śubhe buddhiṃ prakuruṣva yathecchasi