अध्याय 40: शिव द्वारा अर्जुन को पाशुपत अस्त्र

नरस्त्वं पूर्वदेहे वै नारायणसहायवान् ।
बदर्यां तप्तवानुग्रं तपो वर्षायुतान्बहून्

narastvaṃ pūrvadehe vai nārāyaṇasahāyavān |
badaryāṃ taptavānugraṃ tapo varṣāyutānbahūn

त्वयि वा परमं तेजो विष्णौ वा पुरुषोत्तमे ।
युवाभ्यां पुरुषाग्र्याभ्यां तेजसा धार्यते जगत्

tvayi vā paramaṃ tejo viṣṇau vā puruṣottame |
yuvābhyāṃ puruṣāgryābhyāṃ tejasā dhāryate jagat

शक्राभिषेके सुमहद्धनुर्जलदनिःस्वनम् ।
प्रगृह्य दानवाः शस्तास्त्वया कृष्णेन च प्रभो

śakrābhiṣeke sumahaddhanurjaladaniḥsvanam |
pragṛhya dānavāḥ śastāstvayā kṛṣṇena ca prabho

तदेतदेव गाण्डीवं तव पार्थ करोचितम् ।
भायामास्थाय तद्ग्रस्तं मया पुरुषसत्तम

tadetadeva gāṇḍīvaṃ tava pārtha karocitam |
bhāyāmāsthāya tadgrastaṃ mayā puruṣasattama

तूणौ चाप्यक्षयौ भूयस्तव पार्थ करोचितौ ।
भविष्यति शरीरं च नीरुजं कुरुनन्दन

tūṇau cāpyakṣayau bhūyastava pārtha karocitau |
bhaviṣyati śarīraṃ ca nīrujaṃ kurunandana

प्रीतिमानस्मि वै पार्थ भवान्सत्यपराक्रमः ।
गृहाण वरमस्मत्तः काङ्क्षितं यन्नरर्षभ

prītimānasmi vai pārtha bhavānsatyaparākramaḥ |
gṛhāṇa varamasmattaḥ kāṅkṣitaṃ yannararṣabha

न त्वया सदृशः कश्चित्पुमान्मर्त्येषु भारत ।
दिवि वा वर्तते त्रं त्वत्प्रधानमरिंदम

na tvayā sadṛśaḥ kaścitpumānmartyeṣu bhārata |
divi vā vartate traṃ tvatpradhānamariṃdama

वरं ददासि चेन्मह्यं कामं प्रीत्या वृषध्वज ।
कामये दिव्यामस्त्रं तद्धोरं पाशुपतं प्रभो

varaṃ dadāsi cenmahyaṃ kāmaṃ prītyā vṛṣadhvaja |
kāmaye divyāmastraṃ taddhoraṃ pāśupataṃ prabho

यत्तद्ब्रह्मशिरो नाम रौद्रं भीमपराक्रमम् ।
युगान्ते दारुणे प्राप्ते कृत्स्नं संहरते जगत्

yattadbrahmaśiro nāma raudraṃ bhīmaparākramam |
yugānte dāruṇe prāpte kṛtsnaṃ saṃharate jagat

[कर्णभीष्मकृपद्रोणैर्भविता तु महाहवः ।
त्वत्प्रसादान्महादेव जयेयं तान्यथा युधि ॥]

[karṇabhīṣmakṛpadroṇairbhavitā tu mahāhavaḥ |
tvatprasādānmahādeva jayeyaṃ tānyathā yudhi ||]

जयेयं येन संग्रामे दानवान्राक्षसांस्तथा ।
राज्ञश्चैव पिशाचांश्च गन्धर्वानथपन्नगान्

jayeyaṃ yena saṃgrāme dānavānrākṣasāṃstathā |
rājñaścaiva piśācāṃśca gandharvānathapannagān

यस्मिञ्शूलसहस्राणि गदाश्चोग्रप्रदर्शनाः ।
शराश्चाशीविषाकाराः संभवन्त्यनुमन्त्रिताः

yasmiñśūlasahasrāṇi gadāścograpradarśanāḥ |
śarāścāśīviṣākārāḥ saṃbhavantyanumantritāḥ

युध्येयं येन भीष्मेण द्रोणेन च कृपेण च ।
सूतपुत्रेण च रणे नित्यं कटुकभाषिणा

yudhyeyaṃ yena bhīṣmeṇa droṇena ca kṛpeṇa ca |
sūtaputreṇa ca raṇe nityaṃ kaṭukabhāṣiṇā

एष मे प्रथमः कामो भगवन्भगनेत्रहन् ।
त्वत्प्रसादाद्विनिर्बृत्तः समर्थः स्यामहं यथा ॥
x भव उवाच ।

eṣa me prathamaḥ kāmo bhagavanbhaganetrahan |
tvatprasādādvinirbṛttaḥ samarthaḥ syāmahaṃ yathā ||
x bhava uvāca |

ददामि तेऽस्त्रं दयितमहं पाशुपतं विभो ।
समर्थो धारणे मोक्षे संहारेऽपि च पाण्डव

dadāmi te'straṃ dayitamahaṃ pāśupataṃ vibho |
samartho dhāraṇe mokṣe saṃhāre'pi ca pāṇḍava

न तद्वेद महेन्द्रोपि न यमो न च यक्षराट् ।
वरुणोप्यथवा वायुः कुतो वेत्स्यन्ति मानवाः

na tadveda mahendropi na yamo na ca yakṣarāṭ |
varuṇopyathavā vāyuḥ kuto vetsyanti mānavāḥ

न त्वया सहसा पार्थ मोक्तव्यं पुरुषे क्वचित् ।
जगद्विनिर्दहेत्सर्वमल्पतेजसि पातितम्

na tvayā sahasā pārtha moktavyaṃ puruṣe kvacit |
jagadvinirdahetsarvamalpatejasi pātitam

अबध्यो नाम नास्त्यस्य त्रैलोक्ये सचराचरे ।
मनसा चक्षुषा वाचा धनुषा च निपात्यते

abadhyo nāma nāstyasya trailokye sacarācare |
manasā cakṣuṣā vācā dhanuṣā ca nipātyate

तच्छ्रुत्वा त्वरितः पार्थः शुचिर्भूत्वा समाहितः ।
उपसंगृह्य विश्वेशमधीष्वेत्यथ सोऽब्रवीत्

tacchrutvā tvaritaḥ pārthaḥ śucirbhūtvā samāhitaḥ |
upasaṃgṛhya viśveśamadhīṣvetyatha so'bravīt

ततस्त्वध्यापयामास सरहस्यनिवर्तनम् ।
तदस्त्रं पाण्डवश्रेष्ठं मूर्तिमन्तमिवान्तकम्

tatastvadhyāpayāmāsa sarahasyanivartanam |
tadastraṃ pāṇḍavaśreṣṭhaṃ mūrtimantamivāntakam

उपतस्थे महात्मानं यथा त्र्यक्षमुमापतिम् ।
प्रतिजग्राह तच्चापि प्रीतिमानर्जुनस्तदा

upatasthe mahātmānaṃ yathā tryakṣamumāpatim |
pratijagrāha taccāpi prītimānarjunastadā

ततश्चचाल पृथिवी सपर्वतवनद्रुमा ।
ससागरवनोद्देशा सग्रामनगराकरा

tataścacāla pṛthivī saparvatavanadrumā |
sasāgaravanoddeśā sagrāmanagarākarā

शङ्खदुन्दुभिघोषाश्च भेरीणां च सहस्रशः ।
तस्मिनमुहूर्ते संप्राप्ते निर्घातश्च महानभूत्

śaṅkhadundubhighoṣāśca bherīṇāṃ ca sahasraśaḥ |
tasminamuhūrte saṃprāpte nirghātaśca mahānabhūt

अथास्त्रं जाज्वलद्धोरं पाण्डवस्यामितौजसः ।
मूर्तिमद्विष्ठितं पार्श्वे ददृशुर्देवदानवाः

athāstraṃ jājvaladdhoraṃ pāṇḍavasyāmitaujasaḥ |
mūrtimadviṣṭhitaṃ pārśve dadṛśurdevadānavāḥ

स्पृष्टस्य त्र्यम्बकेणाथ फल्गुनस्यामितौजसः ।
यत्किं गच्छेत्यनुज्ञातस्त्र्यम्बकेण तदाऽर्जुनः

spṛṣṭasya tryambakeṇātha phalgunasyāmitaujasaḥ |
yatkiṃ gacchetyanujñātastryambakeṇa tadā'rjunaḥ

स्वर्गं गच्छेत्यनुज्ञातस्त्र्यम्बकेण तदाऽर्जुनः ।
प्रणम्य शिरसा राजन्प्राञ्जलिर्भवमैक्षत ।

svargaṃ gacchetyanujñātastryambakeṇa tadā'rjunaḥ |
praṇamya śirasā rājanprāñjalirbhavamaikṣata |

ततः प्रभुस्त्रिदिवनिवासिनां वसी
महामतिर्गिरिश उमापतिः शिवः ।
धनुर्महद्दितिजपिशाचसूदनं
ददौ भवः पुरुषवराय गाण्डिवम्

tataḥ prabhustridivanivāsināṃ vasī
mahāmatirgiriśa umāpatiḥ śivaḥ |
dhanurmahadditijapiśācasūdanaṃ
dadau bhavaḥ puruṣavarāya gāṇḍivam

ततः शुभं गिरिवरमीश्वरस्तदा
सहोमयाऽसिततटसानुकन्दरम् ।
विहाय तं पतगमहर्षिसेवितं
जगाम स्वं पुरुषवरस्य पश्यतः

tataḥ śubhaṃ girivaramīśvarastadā
sahomayā'sitataṭasānukandaram |
vihāya taṃ patagamaharṣisevitaṃ
jagāma svaṃ puruṣavarasya paśyataḥ