अध्याय 304: कुन्तिभोज पृथा को ब्राह्मण की सेवा सौंपते हैं

किं तद्गुह्यं न चाख्यातं कर्णायेहोष्णरश्मिना ।
कीदृशेकुण्डले ते च कवचं रचैव कीदृशम्

kiṃ tadguhyaṃ na cākhyātaṃ karṇāyehoṣṇaraśminā |
kīdṛśekuṇḍale te ca kavacaṃ racaiva kīdṛśam

कुतश्च कवचं तस्यं कुण्डलेचैव सत्तम ।
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तन्मे ब्रूहि तपोधन

kutaśca kavacaṃ tasyaṃ kuṇḍalecaiva sattama |
etadicchāmyahaṃ śrotuṃ tanme brūhi tapodhana

अहं राजन्ब्रवीम्येतत्तस्य गुह्यं विभावसोः ।
यादृशे कुण्डले ते च कवचं वैव यादृशम्

ahaṃ rājanbravīmyetattasya guhyaṃ vibhāvasoḥ |
yādṛśe kuṇḍale te ca kavacaṃ vaiva yādṛśam

कुन्तिभोजं पुरा राजन्ब्राह्मणः पर्युपस्थितः ।
तिग्मतेजा महान्प्रांशुः श्मश्रुदण्डजटाधरः

kuntibhojaṃ purā rājanbrāhmaṇaḥ paryupasthitaḥ |
tigmatejā mahānprāṃśuḥ śmaśrudaṇḍajaṭādharaḥ

दर्सनीयोऽनवद्याङ्गस्तेजसा प्रज्वलन्निव ।
मधुपिङ्गो मधुरवाक्तपःस्वाध्यायभूषणः

darsanīyo'navadyāṅgastejasā prajvalanniva |
madhupiṅgo madhuravāktapaḥsvādhyāyabhūṣaṇaḥ

स राजानं कुन्तिभोजमब्रवीत्सुमहातपाः ।
भिक्षामिच्छामि वै भोक्तुं तव गेहे विमत्सर

sa rājānaṃ kuntibhojamabravītsumahātapāḥ |
bhikṣāmicchāmi vai bhoktuṃ tava gehe vimatsara

न मे व्यलीकं कर्तव्यं त्वया वा तव चानुगैः ।
एवं वत्स्यामि ते गेहे यदि ते रोचतेऽनघ

na me vyalīkaṃ kartavyaṃ tvayā vā tava cānugaiḥ |
evaṃ vatsyāmi te gehe yadi te rocate'nagha

यथाकामं च गच्छेयमागच्छेयं तथैव च ।
शय्यासने च मे राजन्नापराध्येत कश्चन

yathākāmaṃ ca gaccheyamāgaccheyaṃ tathaiva ca |
śayyāsane ca me rājannāparādhyeta kaścana

तमब्रवीत्कुन्तिभोजः प्रीतियुक्तमिदं वचः ।
एवमस्तु परंचेति पुनश्चैवमथाब्रवीत्

tamabravītkuntibhojaḥ prītiyuktamidaṃ vacaḥ |
evamastu paraṃceti punaścaivamathābravīt

मम कन्या महाप्राज्ञ पृथा नाम यशस्विनी ।
शीलवृत्तान्विता साध्वी नियताऽनवमानिनी

mama kanyā mahāprājña pṛthā nāma yaśasvinī |
śīlavṛttānvitā sādhvī niyatā'navamāninī

उपस्थास्यति सा त्वां वै पूजयाऽनवमत्य च ।
तस्याश्च शीलवृत्तेन तुष्टिं समुपयास्यसि

upasthāsyati sā tvāṃ vai pūjayā'navamatya ca |
tasyāśca śīlavṛttena tuṣṭiṃ samupayāsyasi

एवमुक्त्वा तु तं विप्रमभिपूज्य यथाविधि ।
उवाच कन्यामभ्येत्य पृथां पृथुललोचनाम्

evamuktvā tu taṃ vipramabhipūjya yathāvidhi |
uvāca kanyāmabhyetya pṛthāṃ pṛthulalocanām

अयं वत्से महाभागो ब्राह्मणो वस्तुमिच्छति ।
मम गेहे मया चास्य तथेत्येवं प्रतिश्रुतम्

ayaṃ vatse mahābhāgo brāhmaṇo vastumicchati |
mama gehe mayā cāsya tathetyevaṃ pratiśrutam

त्वयि वत्से परायत्तं ब्राह्मणस्याभिराधनम् ।
तन्मे वाक्यममिथ्या त्वं कर्तुमर्हसि कर्हिचित्

tvayi vatse parāyattaṃ brāhmaṇasyābhirādhanam |
tanme vākyamamithyā tvaṃ kartumarhasi karhicit

अयं तपस्वी भगवान्स्वाध्यायनियतो द्विजः ।
यद्यद्ब्रूयान्महातेजास्तत्तद्देयमात्सरात्

ayaṃ tapasvī bhagavānsvādhyāyaniyato dvijaḥ |
yadyadbrūyānmahātejāstattaddeyamātsarāt

ब्राह्मणा हि परं तेजो ब्राह्मणा हि परं तपः ।
ब्राह्मणानां नमस्कारैः सूर्यो दिवि विराजते

brāhmaṇā hi paraṃ tejo brāhmaṇā hi paraṃ tapaḥ |
brāhmaṇānāṃ namaskāraiḥ sūryo divi virājate

अमानयन्हि दाण्डक्यो वातापिश्च महासुरः ।
निहतो ब्रह्मदण्डेन तालजङ्घस्तथैव च ।
वैन्ध्याद्रिश्च समुद्रश्च नद्दुषश्च विहिंसितः

amānayanhi dāṇḍakyo vātāpiśca mahāsuraḥ |
nihato brahmadaṇḍena tālajaṅghastathaiva ca |
vaindhyādriśca samudraśca nadduṣaśca vihiṃsitaḥ

सोयं वत्से महाभार आहितस्त्वयि सांप्रतम् ।
त्वं सदा नियता कुर्या ब्राह्मणस्याभिराधनम्

soyaṃ vatse mahābhāra āhitastvayi sāṃpratam |
tvaṃ sadā niyatā kuryā brāhmaṇasyābhirādhanam

जानामि प्रणिधानं ते बाल्यात्प्रभृति नन्दिनि ।
ब्राह्मणेष्विह सर्वेषु गुरुबन्धुषु चैव ह

jānāmi praṇidhānaṃ te bālyātprabhṛti nandini |
brāhmaṇeṣviha sarveṣu gurubandhuṣu caiva ha

तथा प्रेष्येषु सर्वेषु मित्रसंबन्धिमातृषु ।
मयि चैव यथावत्त्वंसर्वमावृत्य वर्तसे

tathā preṣyeṣu sarveṣu mitrasaṃbandhimātṛṣu |
mayi caiva yathāvattvaṃsarvamāvṛtya vartase

न ह्यतुष्टो जनोऽस्तीह पुरे चान्तःपुरे च ते ।
सम्यग्वृत्त्याऽनवद्याङ्गि तव भृत्यजनेष्वपि

na hyatuṣṭo jano'stīha pure cāntaḥpure ca te |
samyagvṛttyā'navadyāṅgi tava bhṛtyajaneṣvapi

संदेष्टव्यां तु मन्ये त्वां द्विजातिं कोपनं प्रति ।
पृथे बालेति कृत्वा वै सुता चासिममेति च

saṃdeṣṭavyāṃ tu manye tvāṃ dvijātiṃ kopanaṃ prati |
pṛthe bāleti kṛtvā vai sutā cāsimameti ca

वृष्णीनां च कुले जाता शूरस् दयिता सुता ।
दत्ता प्रीतिमता मह्यं पित्रा बाला पुरास्वयम्

vṛṣṇīnāṃ ca kule jātā śūras dayitā sutā |
dattā prītimatā mahyaṃ pitrā bālā purāsvayam

वसुदेवस् भगिनी सुतानां प्रवरा मम ।
अग्र्यमग्रे प्रतिज्ञाय तेनासि दुहिता मम

vasudevas bhaginī sutānāṃ pravarā mama |
agryamagre pratijñāya tenāsi duhitā mama

तादृशे हि कुले जाता कुले मम विवर्धिता ।
सुखात्सुखमनुप्राप्ता ह्रदाद्ध्रदमिवापगा

tādṛśe hi kule jātā kule mama vivardhitā |
sukhātsukhamanuprāptā hradāddhradamivāpagā

दौष्कुलेया विशेषेण कथंचित्प्रग्रहं गताः ।
बालभावाद्विकुर्वन्ति प्रायशः प्रमदाः शुभे

dauṣkuleyā viśeṣeṇa kathaṃcitpragrahaṃ gatāḥ |
bālabhāvādvikurvanti prāyaśaḥ pramadāḥ śubhe

पृथे राजकुले जन्म रूपं चापि तवाद्भुतम् ।
तेन तेनासि संपन्ना समुपेता च भामिनि

pṛthe rājakule janma rūpaṃ cāpi tavādbhutam |
tena tenāsi saṃpannā samupetā ca bhāmini

सा त्वं दर्पं परित्यज्य दम्भं मानं च भामिनि ।
आराध्यवरदं विप्रं श्रेयसा योक्ष्यसे पृथे

sā tvaṃ darpaṃ parityajya dambhaṃ mānaṃ ca bhāmini |
ārādhyavaradaṃ vipraṃ śreyasā yokṣyase pṛthe

एवं प्राप्स्यसि कल्याणि कल्याणमनघे ध्रुवम् ।
कोपिते च द्विजश्रेष्ठे कुत्स्नं दह्येत मे कुलम्

evaṃ prāpsyasi kalyāṇi kalyāṇamanaghe dhruvam |
kopite ca dvijaśreṣṭhe kutsnaṃ dahyeta me kulam