अध्याय 3: सूर्यदेव द्वारा युधिष्ठिर को अक्षय पात्र

शौनकेनैवमुक्तस्तु कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिः ।
प्रणम्य द्विजशार्दूलं पूज्यवाक्यं सुभाषितम् ।
पुरोहितमुपागम्य भ्रातृमध्येऽब्रवीषिदम्

śaunakenaivamuktastu kuntīputro yudhiṣṭhiḥ |
praṇamya dvijaśārdūlaṃ pūjyavākyaṃ subhāṣitam |
purohitamupāgamya bhrātṛmadhye'bravīṣidam

प्रस्थिताननुयातारो ब्राह्मणा वेदपारनाः ।
न चास्मि पोषणे शक्तो बहुदुःखसमन्वितः

prasthitānanuyātāro brāhmaṇā vedapāranāḥ |
na cāsmi poṣaṇe śakto bahuduḥkhasamanvitaḥ

परित्यक्तुं न शक्नोमि दानशक्तिश्च नास्ति मे ।
कथमत्र मया कार्यं तद्बूहि भगवन्मम

parityaktuṃ na śaknomi dānaśaktiśca nāsti me |
kathamatra mayā kāryaṃ tadbūhi bhagavanmama

मुहूर्तमिव स ध्यात्वा धर्मेणान्वीक्ष्य तां गतिम् ।
युधिष्ठिरमुवाचैदं धौम्यो धर्मभृतां वरः

muhūrtamiva sa dhyātvā dharmeṇānvīkṣya tāṃ gatim |
yudhiṣṭhiramuvācaidaṃ dhaumyo dharmabhṛtāṃ varaḥ

पुरा सृष्टानि भूतानि पीड्यन्ते क्षुधया भृशम् ।
ततोऽनुकम्पंयां तेषां सविता स्वपिता यथा

purā sṛṣṭāni bhūtāni pīḍyante kṣudhayā bhṛśam |
tato'nukampaṃyāṃ teṣāṃ savitā svapitā yathā

गत्वोत्तसयणं तेजो रसानुद्धृत्य रश्मिभिः ।
दक्षिणायनमावृत्तो महीं वर्षति वारिणा

gatvottasayaṇaṃ tejo rasānuddhṛtya raśmibhiḥ |
dakṣiṇāyanamāvṛtto mahīṃ varṣati vāriṇā

क्षेत्रभूते ततस्तस्मिन्नोषधीरोषधीयतिः ।
रवेस्तेजः समुद्धृत्य जनयामास वारिणा

kṣetrabhūte tatastasminnoṣadhīroṣadhīyatiḥ |
ravestejaḥ samuddhṛtya janayāmāsa vāriṇā

निषिक्तश्चन्द्रतेजोभिः सूयते जगतो रविः ।
ओषध्यः षड्रसा मेध्यास्तदन्नं प्राणिनां भुवि

niṣiktaścandratejobhiḥ sūyate jagato raviḥ |
oṣadhyaḥ ṣaḍrasā medhyāstadannaṃ prāṇināṃ bhuvi

एवं भानुमयं ह्यन्नं भूतानां प्राणधारणम् ।
नाथोऽयं सर्वभूतानां तस्मात्तं शरणं व्रज

evaṃ bhānumayaṃ hyannaṃ bhūtānāṃ prāṇadhāraṇam |
nātho'yaṃ sarvabhūtānāṃ tasmāttaṃ śaraṇaṃ vraja

राजानो हि महात्मानो योनिकर्मविशोधिताः ।
उद्धरन्ति प्रजाः सर्वास्तप आस्थाय पुष्कलम्

rājāno hi mahātmāno yonikarmaviśodhitāḥ |
uddharanti prajāḥ sarvāstapa āsthāya puṣkalam

भौमेन कार्तवीर्येण वैन्येन नहुषेण च ।
तपोयोगसमाधिस्थैरुद्धृता ह्यापदः प्रजाः

bhaumena kārtavīryeṇa vainyena nahuṣeṇa ca |
tapoyogasamādhisthairuddhṛtā hyāpadaḥ prajāḥ

तथा त्वमपि धर्मात्मन्कर्मणा च विशोधितः ।
तप आस्थाय धर्मेण द्विजातीन्भर भारत

tathā tvamapi dharmātmankarmaṇā ca viśodhitaḥ |
tapa āsthāya dharmeṇa dvijātīnbhara bhārata

एवमुक्तस्तु धौम्येन तत्कालसदृशं वचः ।
ततस्त्वध्यापयामास मन्त्रं सर्वार्थसाधकम् ।
अष्टाक्षरं परं मन्त्रमार्तस्य सततं प्रियम्

evamuktastu dhaumyena tatkālasadṛśaṃ vacaḥ |
tatastvadhyāpayāmāsa mantraṃ sarvārthasādhakam |
aṣṭākṣaraṃ paraṃ mantramārtasya satataṃ priyam

[विप्रत्यागसमाधिस्थः संयतात्मा दृढव्रतः ।
धर्मराजो विशुद्धात्मा तप आतिष्ठदुत्तमम् ॥]

[vipratyāgasamādhisthaḥ saṃyatātmā dṛḍhavrataḥ |
dharmarājo viśuddhātmā tapa ātiṣṭhaduttamam ||]

पुष्पोपहारैर्बलिभिरर्चयित्वा दिवाकरम् ।
सोऽवगाह्य जलं राजा देवस्याभिमुखोऽभवत्

puṣpopahārairbalibhirarcayitvā divākaram |
so'vagāhya jalaṃ rājā devasyābhimukho'bhavat

गाङ्गेयं वार्युपस्पृश्य प्राणायामेन तस्थिवान् ।
[शुचिः प्रयतवाग्भूत्वा स्तोत्रमारब्धवांस्ततः

gāṅgeyaṃ vāryupaspṛśya prāṇāyāmena tasthivān |
[śuciḥ prayatavāgbhūtvā stotramārabdhavāṃstataḥ

त्वं भानो जगतश्चक्षुस्त्वमात्मा सर्वदेहिनाम् ।
त्वं योनिः सर्वभूतानां त्वमाचारः क्रियावतां

tvaṃ bhāno jagataścakṣustvamātmā sarvadehinām |
tvaṃ yoniḥ sarvabhūtānāṃ tvamācāraḥ kriyāvatāṃ

त्वं गतिः सर्वसाङ्ख्यानां योगिनां त्वं परायणम् ।
अनावृतार्गलद्वारं त्वं गतिस्त्वं मुमुक्षताम्

tvaṃ gatiḥ sarvasāṅkhyānāṃ yogināṃ tvaṃ parāyaṇam |
anāvṛtārgaladvāraṃ tvaṃ gatistvaṃ mumukṣatām

त्वया संधार्यते लोकस्त्वया लोकः प्रकाश्यते ।
त्वयापवित्रीक्रियते निर्व्याजं पाल्यते त्वया

tvayā saṃdhāryate lokastvayā lokaḥ prakāśyate |
tvayāpavitrīkriyate nirvyājaṃ pālyate tvayā

त्वामुपस्थाय काले तु ब्राह्मणा वेदपारगाः ।
स्वशाखाविहितैर्मन्त्रैरर्चन्त्यृषिगणार्चित

tvāmupasthāya kāle tu brāhmaṇā vedapāragāḥ |
svaśākhāvihitairmantrairarcantyṛṣigaṇārcita

तव दिव्यं रथं यान्तमनुयान्ति वरार्थिनः ।
सिद्धचारणगन्धर्वा यक्षगुह्यकपन्नगाः

tava divyaṃ rathaṃ yāntamanuyānti varārthinaḥ |
siddhacāraṇagandharvā yakṣaguhyakapannagāḥ

त्रयस्त्रिंशच्च वै देवास्तथा वैमानिका गणाः ।
सोपेन्द्राः समहेन्द्राश्च त्वामिष्ट्वासिद्धिमागताः

trayastriṃśacca vai devāstathā vaimānikā gaṇāḥ |
sopendrāḥ samahendrāśca tvāmiṣṭvāsiddhimāgatāḥ

उपयान्त्यर्चयित्वा तु त्वां वै प्राप्तमनोरथाः ।
दिव्यमन्दारमालाभिस्तूर्णं विद्याधरोत्तमाः

upayāntyarcayitvā tu tvāṃ vai prāptamanorathāḥ |
divyamandāramālābhistūrṇaṃ vidyādharottamāḥ

गुह्याः पितृगणाः सप्त ये दिव्या ये च मानुषाः ।
ते पूजयित्वा त्वामेव गच्छन्त्याशु प्रधानताम्

guhyāḥ pitṛgaṇāḥ sapta ye divyā ye ca mānuṣāḥ |
te pūjayitvā tvāmeva gacchantyāśu pradhānatām

वसवो मरुतो रुद्रा ये च साध्या मरीचिपाः ।
वालखिल्यादयः सिद्धाः श्रेष्ठत्वं प्राणिनां गताः

vasavo maruto rudrā ye ca sādhyā marīcipāḥ |
vālakhilyādayaḥ siddhāḥ śreṣṭhatvaṃ prāṇināṃ gatāḥ

सब्रह्मकेषु लोकेषु सप्तस्वप्यखिलेषु च ।
न तद्भूतमहं मन्ये यदर्कादतिरिच्यते

sabrahmakeṣu lokeṣu saptasvapyakhileṣu ca |
na tadbhūtamahaṃ manye yadarkādatiricyate

सन्ति चान्यानि सत्वानिवीर्यवन्ति महान्ति च ।
न तु तेषां तथा दीप्तिः प्रभावो वायथा तव

santi cānyāni satvānivīryavanti mahānti ca |
na tu teṣāṃ tathā dīptiḥ prabhāvo vāyathā tava

ज्योतीषित्वयि सर्वाणि त्वं सर्वज्योतिषां पतिः ।
त्वयिसत्त्वं च सत्त्वं च सर्वेभावाश्च सात्त्विकाः

jyotīṣitvayi sarvāṇi tvaṃ sarvajyotiṣāṃ patiḥ |
tvayisattvaṃ ca sattvaṃ ca sarvebhāvāśca sāttvikāḥ

त्वत्तेजसा कृतंचक्रं सुनाभं विश्वकर्मणा ।
देवारीणां मदो येन नाशितः शार्ङ्गधन्वना

tvattejasā kṛtaṃcakraṃ sunābhaṃ viśvakarmaṇā |
devārīṇāṃ mado yena nāśitaḥ śārṅgadhanvanā

त्वमादायांशुभिस्तेजो निदाघे सर्वदेहिनाम् ।
सर्वौषधिरसानां च पुनर्वर्षासु मुञ्चसि

tvamādāyāṃśubhistejo nidāghe sarvadehinām |
sarvauṣadhirasānāṃ ca punarvarṣāsu muñcasi

तपन्त्यन्ते दहन्त्यन्ये गर्जन्त्यन्ये तथा घनाः ।
विद्योतन्ते प्रवर्षन्ति तव प्रावृषि रश्मयः

tapantyante dahantyanye garjantyanye tathā ghanāḥ |
vidyotante pravarṣanti tava prāvṛṣi raśmayaḥ

न तथा सुखयत्यग्निर्न प्रावारा न कम्बलाः ।
शीतवातार्दितं लोकं यथा तव मरीचयः

na tathā sukhayatyagnirna prāvārā na kambalāḥ |
śītavātārditaṃ lokaṃ yathā tava marīcayaḥ

त्रयोदशद्वीपवतीं गोभिर्भासयसे महीम् ।
त्रयाणामपि लोकानां हितायैकः प्रवर्तसे

trayodaśadvīpavatīṃ gobhirbhāsayase mahīm |
trayāṇāmapi lokānāṃ hitāyaikaḥ pravartase

तव यद्युदयो न स्यादन्धं जगदिदं भवेत् ।
न च धर्मार्थकामेषु प्रवर्तेरन्मनीषिणः

tava yadyudayo na syādandhaṃ jagadidaṃ bhavet |
na ca dharmārthakāmeṣu pravarteranmanīṣiṇaḥ

आधानपशुबन्धेष्टिमन्त्रयज्ञतपःक्रियाः ।
त्वत्प्रसादादवाप्यन्ते ब्रह्मक्षत्रविशां गणैः

ādhānapaśubandheṣṭimantrayajñatapaḥkriyāḥ |
tvatprasādādavāpyante brahmakṣatraviśāṃ gaṇaiḥ

यदहर्ब्रह्मणः प्रोक्तं सहस्रयुगसंमितम् ।
तस्य त्वमादिरन्तश्च कालज्ञैः परिकीर्तितः

yadaharbrahmaṇaḥ proktaṃ sahasrayugasaṃmitam |
tasya tvamādirantaśca kālajñaiḥ parikīrtitaḥ

मनूनां मनुपुत्राणां जगतोऽमानवस्य च ।
मन्वन्तराणां सर्वेषामीश्वराणां त्वमीश्वरः

manūnāṃ manuputrāṇāṃ jagato'mānavasya ca |
manvantarāṇāṃ sarveṣāmīśvarāṇāṃ tvamīśvaraḥ

संहारकाले संप्राप्ते तव क्रोधविनिःसृतः ।
संवर्तकाग्निस्त्रैलोक्यं भस्मीकृत्यावतिष्ठते

saṃhārakāle saṃprāpte tava krodhaviniḥsṛtaḥ |
saṃvartakāgnistrailokyaṃ bhasmīkṛtyāvatiṣṭhate

त्वद्दीधितिसमुत्पन्ना नानावर्ण महाघनाः ।
सैरावताः साशनयः कुर्वन्त्याभूतसंप्लवम्

tvaddīdhitisamutpannā nānāvarṇa mahāghanāḥ |
sairāvatāḥ sāśanayaḥ kurvantyābhūtasaṃplavam

कृत्वा द्वादशधाऽऽत्मानं द्वादशादित्यतां गतः ।
संहृत्यैकार्णवं सर्वं त्वं शोषयसि रश्मिभिः

kṛtvā dvādaśadhā''tmānaṃ dvādaśādityatāṃ gataḥ |
saṃhṛtyaikārṇavaṃ sarvaṃ tvaṃ śoṣayasi raśmibhiḥ

त्वामिन्द्रमाहुस्त्वं रुद्रस्त्वं विष्णुस्त्वं प्रजापतिः ।
त्वमग्निस्त्वं मनः सूक्ष्मं प्रभुस्त्वं ब्रह्मशाश्वतं

tvāmindramāhustvaṃ rudrastvaṃ viṣṇustvaṃ prajāpatiḥ |
tvamagnistvaṃ manaḥ sūkṣmaṃ prabhustvaṃ brahmaśāśvataṃ

त्वं हंसः सविता भानुरंशुमाली वृषाकपिः ।
विवस्वान्मिहिरः पूषा मित्रो धर्मस्तथैव च

tvaṃ haṃsaḥ savitā bhānuraṃśumālī vṛṣākapiḥ |
vivasvānmihiraḥ pūṣā mitro dharmastathaiva ca

सहस्ररश्मिरादित्यस्तपनस्त्वं गवां पतिः ।
मार्तण्डोऽर्को रविः सूर्यः शरण्यो दिनकृत्तथा

sahasraraśmirādityastapanastvaṃ gavāṃ patiḥ |
mārtaṇḍo'rko raviḥ sūryaḥ śaraṇyo dinakṛttathā

दिवाकरः सप्तसप्तिर्धामकेशी विरोचनः ।
आशुगामी तमोघ्नश्च हरिताश्वश्च कीर्त्यसे

divākaraḥ saptasaptirdhāmakeśī virocanaḥ |
āśugāmī tamoghnaśca haritāśvaśca kīrtyase

सप्तम्यागथवा षष्ठ्यां भक्त्या पूजां करोति यः ।
अनिर्विण्णोऽनहंकारी तं लक्ष्मीर्भजते नरम्

saptamyāgathavā ṣaṣṭhyāṃ bhaktyā pūjāṃ karoti yaḥ |
anirviṇṇo'nahaṃkārī taṃ lakṣmīrbhajate naram

न तेषामापदः सन्ति नाधयो व्याधयस्तथा ।
ये तवानन्यमनसा कुर्वन्त्यर्चनवन्दनम्

na teṣāmāpadaḥ santi nādhayo vyādhayastathā |
ye tavānanyamanasā kurvantyarcanavandanam

सर्वरोगैर्विरहिताः सर्वपापाविवर्जिताः ।
त्वद्भावभक्ताः सुखिनो भवन्ति चिरजीविनः

sarvarogairvirahitāḥ sarvapāpāvivarjitāḥ |
tvadbhāvabhaktāḥ sukhino bhavanti cirajīvinaḥ

त्वं ममापन्नकामस्य सर्वातिथ्यं चिकीर्षतः ।
अन्नमन्नपते दातुमभितः श्रद्धयाऽर्हसि

tvaṃ mamāpannakāmasya sarvātithyaṃ cikīrṣataḥ |
annamannapate dātumabhitaḥ śraddhayā'rhasi

येच तेऽनुचराः सर्वे पादोपान्तं समाश्रिताः ।
माठरारुणदण्डाद्यास्तांस्तान्वन्देऽशनिक्षुभान्

yeca te'nucarāḥ sarve pādopāntaṃ samāśritāḥ |
māṭharāruṇadaṇḍādyāstāṃstānvande'śanikṣubhān

क्षुभया सहिता मैत्री याश्चान्या भूतमातरः ।
ताश्च सर्वा नमस्यामि पान्तु मां शरणागतम् ॥]

kṣubhayā sahitā maitrī yāścānyā bhūtamātaraḥ |
tāśca sarvā namasyāmi pāntu māṃ śaraṇāgatam ||]

कण्ठदघ्ने जले स्थित्वा मन्त्रैः स्तोत्रैश्च तोषितः ।
ततो दिवाकरः प्रीतो दर्शयामास पाण्डवम् ।
दीप्यमानः स्ववपुषा ज्वलन्निव हुताशनः

kaṇṭhadaghne jale sthitvā mantraiḥ stotraiśca toṣitaḥ |
tato divākaraḥ prīto darśayāmāsa pāṇḍavam |
dīpyamānaḥ svavapuṣā jvalanniva hutāśanaḥ

यत्तेऽभिलषितं किंचित्तत्त्वं सर्वमवाप्स्यसि ।
अहमन्नं प्रदास्यामि सप्त पञ्च च ते समाः

yatte'bhilaṣitaṃ kiṃcittattvaṃ sarvamavāpsyasi |
ahamannaṃ pradāsyāmi sapta pañca ca te samāḥ

गृह्णीष्व पिठरं ताम्रं मया दत्तं नराधिप ।
यावद्वर्त्स्यति पाञ्चाली पात्रेणानेन सुव्रत

gṛhṇīṣva piṭharaṃ tāmraṃ mayā dattaṃ narādhipa |
yāvadvartsyati pāñcālī pātreṇānena suvrata

फलमूलामिषं शाकं संस्कृतं यन्महानसे ।
चतुर्विधं तदन्नाद्यमक्षय्यं ते भविष्यति ।
इतश्चतुर्दशे वर्षे भूयो राज्यमवाप्स्यसि

phalamūlāmiṣaṃ śākaṃ saṃskṛtaṃ yanmahānase |
caturvidhaṃ tadannādyamakṣayyaṃ te bhaviṣyati |
itaścaturdaśe varṣe bhūyo rājyamavāpsyasi

एवमुक्त्वा तु भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत

evamuktvā tu bhagavāṃstatraivāntaradhīyata

लब्ध्वा वरं तु कौन्तेयो जलादुत्तीर्य धर्मवित् ।
जग्राह पादौ धौम्यस्य भ्रातॄंश्च परिषस्वजे

labdhvā varaṃ tu kaunteyo jalāduttīrya dharmavit |
jagrāha pādau dhaumyasya bhrātṝṃśca pariṣasvaje

द्रौपद्या सह-संगम्य पश्यमानोऽपयात्प्राभुः ।
महानसे तदान्नं तु साधयामास पाण्डवः

draupadyā saha-saṃgamya paśyamāno'payātprābhuḥ |
mahānase tadānnaṃ tu sādhayāmāsa pāṇḍavaḥ

संस्कृतं प्रसवं याति स्वल्पमन्नं चतुर्विधम् ।
अक्षय्यं वर्धते चान्नं तेनाभोजयत द्विजान्

saṃskṛtaṃ prasavaṃ yāti svalpamannaṃ caturvidham |
akṣayyaṃ vardhate cānnaṃ tenābhojayata dvijān

भुक्तवत्सु च विप्रेषु भोजयित्वाऽनुजानपि ।
शेषं विघससंज्ञं तुपश्चाद्भुङ्क्ते युधिष्ठिरः

bhuktavatsu ca vipreṣu bhojayitvā'nujānapi |
śeṣaṃ vighasasaṃjñaṃ tupaścādbhuṅkte yudhiṣṭhiraḥ

युधिष्ठिरं भोजयित्वा शेषमश्नाति पार्षती ।
[द्रौपद्यां भुज्यमानायां तदन्नं क्षयमेति च ॥]

yudhiṣṭhiraṃ bhojayitvā śeṣamaśnāti pārṣatī |
[draupadyāṃ bhujyamānāyāṃ tadannaṃ kṣayameti ca ||]

एवं दिवाकरात्प्राप्य दिवाकरसमप्रभः ।
कामान्मनोभिलषितान्ब्राह्मणेभ्योऽददात्प्रभुः

evaṃ divākarātprāpya divākarasamaprabhaḥ |
kāmānmanobhilaṣitānbrāhmaṇebhyo'dadātprabhuḥ

पुरोहितपुरोगाश्च तिथिनक्षत्रपर्वसु ।
इज्यार्थे संप्रवर्तन्ते विधिमन्त्रप्रमाणतः

purohitapurogāśca tithinakṣatraparvasu |
ijyārthe saṃpravartante vidhimantrapramāṇataḥ

ततः कृतस्वस्त्ययना धौम्येन सह पाण्डवाः ।
द्विजसङ्घैः परिवृताः प्रययुः काम्यकं वनम्

tataḥ kṛtasvastyayanā dhaumyena saha pāṇḍavāḥ |
dvijasaṅghaiḥ parivṛtāḥ prayayuḥ kāmyakaṃ vanam

पुष्पोपहारबलिभिर्बहुशश्च यथाविधि ।
सर्वात्मभूतं संपूज्य यतप्राणो जितेन्द्रियः

puṣpopahārabalibhirbahuśaśca yathāvidhi |
sarvātmabhūtaṃ saṃpūjya yataprāṇo jitendriyaḥ

स्तवेन केन विप्रर्षे स तु राजा युधिष्ठिरः ।
विप्रार्थमाराधितवान्सूर्यमद्भुतविक्रमम्

stavena kena viprarṣe sa tu rājā yudhiṣṭhiraḥ |
viprārthamārādhitavānsūryamadbhutavikramam

मयि स्नेहोऽस्ति चेद्ब्रह्मन्यद्यनुग्रहभागहम् ।
भगवन्नास्ति चेद्गुद्यं तच्च मे ब्रूहि सांप्रतम्

mayi sneho'sti cedbrahmanyadyanugrahabhāgaham |
bhagavannāsti cedgudyaṃ tacca me brūhi sāṃpratam

शृणुष्वांवहितो राजञ्शुचिर्भूत्वा समाहितः ।
क्षणं च कुरु राजेन्द्र गुह्यं वक्ष्यामि ते हितम्

śṛṇuṣvāṃvahito rājañśucirbhūtvā samāhitaḥ |
kṣaṇaṃ ca kuru rājendra guhyaṃ vakṣyāmi te hitam

धौम्येन तु यथाप्रोक्तं पार्थाय सुमहात्मने ।
नाम्नामष्टोत्तरं पुण्यं शतं तच्छृणु भूपते

dhaumyena tu yathāproktaṃ pārthāya sumahātmane |
nāmnāmaṣṭottaraṃ puṇyaṃ śataṃ tacchṛṇu bhūpate

सूर्योऽर्यभा भगस्त्वष्टा पूषाऽर्कः सविता रविः ।
गभस्तिमानजः कालो मृत्युर्धाता प्रभाकरः

sūryo'ryabhā bhagastvaṣṭā pūṣā'rkaḥ savitā raviḥ |
gabhastimānajaḥ kālo mṛtyurdhātā prabhākaraḥ

पृथिव्यापश्च तेजश्च खं वायुश्च परायणम् ।
सोमो बृहस्पतिः शुक्रो बुधोऽङ्गारक एव च

pṛthivyāpaśca tejaśca khaṃ vāyuśca parāyaṇam |
somo bṛhaspatiḥ śukro budho'ṅgāraka eva ca

इन्द्रो विवस्वान्दीप्तांशुः शुचिः शौरिः शनैश्चरः ।
ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च स्कन्दो वैश्रवणो यमः

indro vivasvāndīptāṃśuḥ śuciḥ śauriḥ śanaiścaraḥ |
brahmā viṣṇuśca rudraśca skando vaiśravaṇo yamaḥ

वैद्युतो जाठरश्चाग्निरैन्धनस्तेजसां पतिः ।
धर्मध्वजो वेदकर्ता वेगाङ्गो वेदवाहनः

vaidyuto jāṭharaścāgniraindhanastejasāṃ patiḥ |
dharmadhvajo vedakartā vegāṅgo vedavāhanaḥ

कृतं त्रेता द्वापरश्च कलिः सर्वामराश्रयः ।
कला काष्ठा मुहूर्ताश्च पक्षा मासा ऋतुस्तथा

kṛtaṃ tretā dvāparaśca kaliḥ sarvāmarāśrayaḥ |
kalā kāṣṭhā muhūrtāśca pakṣā māsā ṛtustathā

संवत्सरकरोऽश्वत्थः कालचक्रो विभावसुः ।
पुरुषः शाश्वतो योगी व्यक्ताव्यक्तः सनातनः

saṃvatsarakaro'śvatthaḥ kālacakro vibhāvasuḥ |
puruṣaḥ śāśvato yogī vyaktāvyaktaḥ sanātanaḥ

लोकाध्यक्षः सुराध्यक्षो विश्वकर्मा तमोनुदः ।
वरुणः सागरोंशश्च जीमूतो जीवनोऽरिहा

lokādhyakṣaḥ surādhyakṣo viśvakarmā tamonudaḥ |
varuṇaḥ sāgaroṃśaśca jīmūto jīvano'rihā

भूताश्रयो भूतपति- सर्वभूतनिषेवितः ।
मणिः सुवर्णो भूतात्मा कामदः सर्वतोमुखः ।
[स्रष्टा संवर्तको वह्निः सर्वस्यादिरलोलुपः

bhūtāśrayo bhūtapati- sarvabhūtaniṣevitaḥ |
maṇiḥ suvarṇo bhūtātmā kāmadaḥ sarvatomukhaḥ |
[sraṣṭā saṃvartako vahniḥ sarvasyādiralolupaḥ

अनन्तः कपिलो भानुः कामदः सर्वतोमुखः ।]
जयो विशालो वरदः सर्वधातुनिषेचिता

anantaḥ kapilo bhānuḥ kāmadaḥ sarvatomukhaḥ |]
jayo viśālo varadaḥ sarvadhātuniṣecitā

मनः सुपर्णो भूतादिः शीघ्रगः प्राणधारकः ।
धन्वन्तरिर्धूमकेतुरादिदेवोऽदितेः सुतः

manaḥ suparṇo bhūtādiḥ śīghragaḥ prāṇadhārakaḥ |
dhanvantarirdhūmaketurādidevo'diteḥ sutaḥ

द्वादशात्माऽरविन्दाक्षः पिता माता पितामहः ।
स्वर्गद्वारं प्रजाद्वारं मोक्षद्वारं त्रिविष्टपम्

dvādaśātmā'ravindākṣaḥ pitā mātā pitāmahaḥ |
svargadvāraṃ prajādvāraṃ mokṣadvāraṃ triviṣṭapam

देवकर्ता प्रशान्तात्मा विश्वात्मा विश्वतोमुखः ।
चराचरात्मा सूक्ष्मात्मा मैत्रेण वपुषाऽन्वितः

devakartā praśāntātmā viśvātmā viśvatomukhaḥ |
carācarātmā sūkṣmātmā maitreṇa vapuṣā'nvitaḥ

एतद्वै कीर्तनीयस्य सूर्यस्यामिततेजसः ।
नाम्नामष्टशतं पुण्यं शक्रेणोक्तं महात्मना

etadvai kīrtanīyasya sūryasyāmitatejasaḥ |
nāmnāmaṣṭaśataṃ puṇyaṃ śakreṇoktaṃ mahātmanā

शक्राच्च नारदः प्राप्तो धौम्यश्च तदन्तरम् ।
धौम्याद्युधिष्ठरः प्राप्य सर्वान्कमानवाप्तवान्

śakrācca nāradaḥ prāpto dhaumyaśca tadantaram |
dhaumyādyudhiṣṭharaḥ prāpya sarvānkamānavāptavān

सुरगणपितृयक्षसेवितं
ह्यसुरनिशाचरसिद्धवन्दितम् ।
वरकनकहुताशनप्रभं
त्वमपि मनस्यभिधेहि भास्करम्

suragaṇapitṛyakṣasevitaṃ
hyasuraniśācarasiddhavanditam |
varakanakahutāśanaprabhaṃ
tvamapi manasyabhidhehi bhāskaram

सूर्योदये यः सुसमाहितः पठे-
त्त पुत्रदारान्धनरत्नसंचयान् ।
लभेत जातिस्मरतां नरः सदा
धृतिं च मेधां च स विन्दते पुमान्

sūryodaye yaḥ susamāhitaḥ paṭhe-
tta putradārāndhanaratnasaṃcayān |
labheta jātismaratāṃ naraḥ sadā
dhṛtiṃ ca medhāṃ ca sa vindate pumān

[इमं स्तवं देववरस्य यो नरः
प्रकीर्तयेच्छुचिसुमनाः समाहितः ।
स मुच्यते शोकदवाग्निसागरा-
ल्लभेत कामान्मनसा यथेप्सितान्

[imaṃ stavaṃ devavarasya yo naraḥ
prakīrtayecchucisumanāḥ samāhitaḥ |
sa mucyate śokadavāgnisāgarā-
llabheta kāmānmanasā yathepsitān

[इमं स्तवं प्रयतमनाः समाधिना
पछेदिहान्योऽपि वरं समर्थयन् ।
तत्त्स्य दद्याच्च रविर्मनीषितं
तदाऽऽप्नुयाद्यद्यपि तत्सुदुर्लभम्

[imaṃ stavaṃ prayatamanāḥ samādhinā
pachedihānyo'pi varaṃ samarthayan |
tattsya dadyācca ravirmanīṣitaṃ
tadā''pnuyādyadyapi tatsudurlabham

यश्चेदं धारयेन्नित्यं शृणुयाद्वाप्यभीक्ष्णशः ।
पुत्रार्थी लभते पुत्रं धनार्थी लभते धनम् ।
विद्यार्थी लभते विद्यां पुरुषोप्यथवा स्त्रियः

yaścedaṃ dhārayennityaṃ śṛṇuyādvāpyabhīkṣṇaśaḥ |
putrārthī labhate putraṃ dhanārthī labhate dhanam |
vidyārthī labhate vidyāṃ puruṣopyathavā striyaḥ

उभे संध्ये पठेन्नित्यं नारी वा पुरुषो यदि ।
आपदं प्राप्य मुच्येत बद्धो मुच्येत बन्धनात्

ubhe saṃdhye paṭhennityaṃ nārī vā puruṣo yadi |
āpadaṃ prāpya mucyeta baddho mucyeta bandhanāt

संग्रामे च जयेन्नित्यं विपुलं चाप्नुयाद्वसु ।
मुच्यते सर्वपापेभ्यः सूर्यलोकं स गच्छति ॥]

saṃgrāme ca jayennityaṃ vipulaṃ cāpnuyādvasu |
mucyate sarvapāpebhyaḥ sūryalokaṃ sa gacchati ||]