अध्याय 275: रामोपाख्यान का आरम्भ: राम और रावण का वंश

प्राप्तमप्रतिमं दुःखं रामेण भरतर्षभ ।
रक्षसा जानकी तस्य हृता भार्या बलीयसा

prāptamapratimaṃ duḥkhaṃ rāmeṇa bharatarṣabha |
rakṣasā jānakī tasya hṛtā bhāryā balīyasā

आश्रमाद्राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना ।
मायामास्थाय तरसा हत्वा गृध्रं जटायुषम्

āśramādrākṣasendreṇa rāvaṇena durātmanā |
māyāmāsthāya tarasā hatvā gṛdhraṃ jaṭāyuṣam

प्रत्याजहार तां रामः सुग्रीवबलमाश्रितः ।
बद्ध्वा सेतुं समुद्रस्य दग्ध्वा लङ्कां शितैः शरैः

pratyājahāra tāṃ rāmaḥ sugrīvabalamāśritaḥ |
baddhvā setuṃ samudrasya dagdhvā laṅkāṃ śitaiḥ śaraiḥ

कस्मिन्नामः कुले जातः किंवीर्यः किंपराक्रमः ।
रावणः कस्य पुत्रो वा किं वैरं तस् तेन ह

kasminnāmaḥ kule jātaḥ kiṃvīryaḥ kiṃparākramaḥ |
rāvaṇaḥ kasya putro vā kiṃ vairaṃ tas tena ha

एतन्मे भगवन्सर्वं सम्यगाख्यातुमर्हसि ।
त्वया प्रत्यक्षोदृष्टं यथासर्वमशेषतः ।
श्रोतुमिच्छामि चरितं रामस्याक्लिष्टकर्मणः

etanme bhagavansarvaṃ samyagākhyātumarhasi |
tvayā pratyakṣodṛṣṭaṃ yathāsarvamaśeṣataḥ |
śrotumicchāmi caritaṃ rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ

अजोनामाभवद्राजा महानिक्ष्वाकुवंशजः ।
तस् पुत्रो दशरथःशश्वत्स्वाध्यायवाञ्छुचिः

ajonāmābhavadrājā mahānikṣvākuvaṃśajaḥ |
tas putro daśarathaḥśaśvatsvādhyāyavāñchuciḥ

अभवंस्तस्य चत्वारः पुत्रा धर्मार्थकोविदाः ।
रामलक्ष्मणशत्रुघ्ना भरतश्च महाबलः

abhavaṃstasya catvāraḥ putrā dharmārthakovidāḥ |
rāmalakṣmaṇaśatrughnā bharataśca mahābalaḥ

रामस्य माता कौसल्या कैकेयी भरतस्य तु ।
सुतौ लक्ष्मणशत्रुघ्नौ सुमित्रायाः परंतपौ

rāmasya mātā kausalyā kaikeyī bharatasya tu |
sutau lakṣmaṇaśatrughnau sumitrāyāḥ paraṃtapau

विदेहराजो जनकः सीता तस्यात्मजा विमो ।
यां चकार स्वयं त्वष्टा रामस्य महिषीं प्रियाम्

videharājo janakaḥ sītā tasyātmajā vimo |
yāṃ cakāra svayaṃ tvaṣṭā rāmasya mahiṣīṃ priyām

एतद्रामस्य ते जन्म सीतायाश्च प्रकीर्तितम् ।
रावणस्यापि ते जन्म व्याख्यास्यामि रजनेश्वर

etadrāmasya te janma sītāyāśca prakīrtitam |
rāvaṇasyāpi te janma vyākhyāsyāmi rajaneśvara

पितामहो रावणस्य साक्षाद्देवः प्रजापतिः ।
स्वयंभूः सर्वलोकानां प्रभुः स्रष्टा महातपाः

pitāmaho rāvaṇasya sākṣāddevaḥ prajāpatiḥ |
svayaṃbhūḥ sarvalokānāṃ prabhuḥ sraṣṭā mahātapāḥ

पुलस्त्यो नाम तस्यासीन्मानसो दयितः सुतः ।
तस्य वैश्रवणो नाम गवि पुत्रोऽभवत्प्रभुः

pulastyo nāma tasyāsīnmānaso dayitaḥ sutaḥ |
tasya vaiśravaṇo nāma gavi putro'bhavatprabhuḥ

पितरं स समुत्सृज्य पितामहमुपस्थितः ।
तस्य कोपात्पिता राजन्ससर्जात्मानमात्मना

pitaraṃ sa samutsṛjya pitāmahamupasthitaḥ |
tasya kopātpitā rājansasarjātmānamātmanā

स जज्ञे विश्रवा नाम तस्यात्मार्धेन वै द्विजः ।
प्रतीकाराय सक्रोधस्ततो वैश्रवणस्य वै

sa jajñe viśravā nāma tasyātmārdhena vai dvijaḥ |
pratīkārāya sakrodhastato vaiśravaṇasya vai

पितामहस्तुप्रीतात्मा ददौ वैश्रवणस् ह ।
अमरत्वं धनेशत्वं लोकपालत्वमेव च

pitāmahastuprītātmā dadau vaiśravaṇas ha |
amaratvaṃ dhaneśatvaṃ lokapālatvameva ca

ईशानन तथा सख्यं पुत्रं च नलकूवरम् ।
राजधानीनिवेसं च लङ्कांरक्षोगणान्विताम्

īśānana tathā sakhyaṃ putraṃ ca nalakūvaram |
rājadhānīnivesaṃ ca laṅkāṃrakṣogaṇānvitām

विमानं पुष्पकं नाम कामगं च ददौ प्रभुः ।
यक्षाणामाधिपत्यंच राजराजत्वमेव च

vimānaṃ puṣpakaṃ nāma kāmagaṃ ca dadau prabhuḥ |
yakṣāṇāmādhipatyaṃca rājarājatvameva ca