अध्याय 273: जयद्रथ का अपमान और शिव का वरदान

जयद्रथस्तु संप्रेक्ष्यभ्रातरावुद्यतायुधौ ।
प्रादावत्तूर्णमव्यग्रो जीवितेप्सुः सुदुःखितः

jayadrathastu saṃprekṣyabhrātarāvudyatāyudhau |
prādāvattūrṇamavyagro jīvitepsuḥ suduḥkhitaḥ

लताभिः संवृते कक्षे किरीटं रत्नभास्वरम् ।
अपविध्यप्रधावन्तं निलीयन्तं वनान्तरे

latābhiḥ saṃvṛte kakṣe kirīṭaṃ ratnabhāsvaram |
apavidhyapradhāvantaṃ nilīyantaṃ vanāntare

भीमसेनस्तु तं कक्षे लीयमानं भयाकुलम् ।
मार्गमाणोऽवतीर्याशु रथाद्रत्नविभूपितात् ।
अभिद्रुत्य निजग्राहकेशपक्षे ह्यमर्षणः

bhīmasenastu taṃ kakṣe līyamānaṃ bhayākulam |
mārgamāṇo'vatīryāśu rathādratnavibhūpitāt |
abhidrutya nijagrāhakeśapakṣe hyamarṣaṇaḥ

समुद्यम्य च तं भीमो निष्पिपेप महीतले ।
गले गृहीत्वाराजानं पातयामास चैव ह

samudyamya ca taṃ bhīmo niṣpipepa mahītale |
gale gṛhītvārājānaṃ pātayāmāsa caiva ha

पुनः स जीवमानस्य तस्योत्पतितुमिच्छतः ।
पदा मूर्ध्नि महाबाहुः प्राहरद्विलपिष्यतः

punaḥ sa jīvamānasya tasyotpatitumicchataḥ |
padā mūrdhni mahābāhuḥ prāharadvilapiṣyataḥ

तस्य जानू ददौ भमो जघ्ने चैनमरत्निना ।
स मोहमगमद्राजा प्रहारवरपीडितः

tasya jānū dadau bhamo jaghne cainamaratninā |
sa mohamagamadrājā prahāravarapīḍitaḥ

सरोषं भीमसेनं तु वारयामास फल्गुनः ।
दुःशलायाः कृतेराजा यत्त्वामाहेति कौरव

saroṣaṃ bhīmasenaṃ tu vārayāmāsa phalgunaḥ |
duḥśalāyāḥ kṛterājā yattvāmāheti kaurava

नायं पापसमाचारो मत्तो जीवितुमर्हति ।
कृष्णायास्तदनर्हायाः परिक्लेष्टा नराधमः

nāyaṃ pāpasamācāro matto jīvitumarhati |
kṛṣṇāyāstadanarhāyāḥ parikleṣṭā narādhamaḥ

किंनु शक्यं मया कर्तुं यद्राजा सततं घृणी ।
त्वं च बालिशया बुद्ध्या सदैवास्मान्प्रबाधसे

kiṃnu śakyaṃ mayā kartuṃ yadrājā satataṃ ghṛṇī |
tvaṃ ca bāliśayā buddhyā sadaivāsmānprabādhase

एवमुक्त्वा सटास्तस्य पञ्चचक्रे वृकोदरः ।
अर्धचन्द्रेण वाणेन किंचिदब्रुवतस्तदा

evamuktvā saṭāstasya pañcacakre vṛkodaraḥ |
ardhacandreṇa vāṇena kiṃcidabruvatastadā

विकल्पयित्वा राजानं ततः प्राह वृकोदरः ।
जीवितुं चेच्छसे मूढ हेतुं मे गदतः शृणु

vikalpayitvā rājānaṃ tataḥ prāha vṛkodaraḥ |
jīvituṃ cecchase mūḍha hetuṃ me gadataḥ śṛṇu

दासोस्मीति त्वया वाच्यं संसत्सु च सभासु च ।
एवं चेज्जीवितं दद्यामेष युद्धजितो विधिः

dāsosmīti tvayā vācyaṃ saṃsatsu ca sabhāsu ca |
evaṃ cejjīvitaṃ dadyāmeṣa yuddhajito vidhiḥ

एवमस्त्विति तं राजा कृच्छ्रमाणो जयद्रथः ।
प्रोवाच पुरुषव्याघ्रं भीममाहवशोभिनम्

evamastviti taṃ rājā kṛcchramāṇo jayadrathaḥ |
provāca puruṣavyāghraṃ bhīmamāhavaśobhinam

तत एनं विचेष्टन्तं वद्ध्वा पार्थो वृकोदरः ।
रथमारोपयामास विसंज्ञं पांसुकुण्ठितम्

tata enaṃ viceṣṭantaṃ vaddhvā pārtho vṛkodaraḥ |
rathamāropayāmāsa visaṃjñaṃ pāṃsukuṇṭhitam

ततस्तं रथमास्थाय भीमः पार्तानुगस्तदा ।
अग्र्यमाश्रममध्यस्थामभ्यगच्छद्युधिष्ठिरम्

tatastaṃ rathamāsthāya bhīmaḥ pārtānugastadā |
agryamāśramamadhyasthāmabhyagacchadyudhiṣṭhiram

दर्शयामास भीमस्तु तदवस्थं जयद्रथम् ।
तं राजा प्राहसद्दृष्ट्वा मुच्यतामिति चाब्रवीत्

darśayāmāsa bhīmastu tadavasthaṃ jayadratham |
taṃ rājā prāhasaddṛṣṭvā mucyatāmiti cābravīt

राजानं चाब्रवीद्भीमो द्रौपद्यै कथयेति वै ।
दासभावं गतो ह्येष पाण्डूनां पापचेतनः

rājānaṃ cābravīdbhīmo draupadyai kathayeti vai |
dāsabhāvaṃ gato hyeṣa pāṇḍūnāṃ pāpacetanaḥ

तमुवाच च ततो ज्येष्ठो भ्राता सप्रणयं वचः ।
मुञ्चेममधमाचारं प्रमाणा यदि ते वयम्

tamuvāca ca tato jyeṣṭho bhrātā sapraṇayaṃ vacaḥ |
muñcemamadhamācāraṃ pramāṇā yadi te vayam

द्रौपदी चाब्रवीद्भीममभिप्रेक्ष्य युधिष्ठिरम् ।
दासोऽयंमुच्यतां रात्रस्त्वयापञ्चशिखः कृतः

draupadī cābravīdbhīmamabhiprekṣya yudhiṣṭhiram |
dāso'yaṃmucyatāṃ rātrastvayāpañcaśikhaḥ kṛtaḥ

एवमुक्तः स भीमस्तु भ्रात्रा चैव च कृष्णया ।
मुमोच तं महापापं जयद्रथमचेतनम्

evamuktaḥ sa bhīmastu bhrātrā caiva ca kṛṣṇayā |
mumoca taṃ mahāpāpaṃ jayadrathamacetanam

स मुक्तोऽभ्येत्यराजानमभिवाद्य युधिष्ठिरम् ।
ववन्दे विह्वलोराजातांश्च वृद्धान्मुनींस्तदा

sa mukto'bhyetyarājānamabhivādya yudhiṣṭhiram |
vavande vihvalorājātāṃśca vṛddhānmunīṃstadā

तमुवाच धृणी राजा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
तथाजयद्रथं दृष्ट्वा गृहीतं सव्यसाचिना

tamuvāca dhṛṇī rājā dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ |
tathājayadrathaṃ dṛṣṭvā gṛhītaṃ savyasācinā

अदासो गच्छ मुक्तोसि मैवं कार्षीः पुनः क्वचित् ।
स्त्रीकामुक धिगस्तु त्वां क्षुद्रः क्षत्रसहायवान्

adāso gaccha muktosi maivaṃ kārṣīḥ punaḥ kvacit |
strīkāmuka dhigastu tvāṃ kṣudraḥ kṣatrasahāyavān

एवंविधं हि क कुर्यात्त्वदनयः पुरुषाधमः ।
कर्म धर्मविरुद्धं वै लोकदुष्टं च दुर्मते

evaṃvidhaṃ hi ka kuryāttvadanayaḥ puruṣādhamaḥ |
karma dharmaviruddhaṃ vai lokaduṣṭaṃ ca durmate

गतसत्त्वमिव ज्ञात्वा कर्तारमशुभस्य तम् ।
संप्रेक्ष्यभरतश्रेष्ठः कृपां चक्रे नराधिपः

gatasattvamiva jñātvā kartāramaśubhasya tam |
saṃprekṣyabharataśreṣṭhaḥ kṛpāṃ cakre narādhipaḥ

धर्मे ते वर्धतां वुद्धिर्मा चाधर्मे मनः कृथाः ।
साश्च साथपादातः स्वस्ति गच्छ जयद्रथ

dharme te vardhatāṃ vuddhirmā cādharme manaḥ kṛthāḥ |
sāśca sāthapādātaḥ svasti gaccha jayadratha

एवमुक्तस्तु सव्रीजं तूष्णीं किंचिदवाङ्युखः ।
जगाम राजा दुःखार्तो गङ्गाद्वाराय भारत

evamuktastu savrījaṃ tūṣṇīṃ kiṃcidavāṅyukhaḥ |
jagāma rājā duḥkhārto gaṅgādvārāya bhārata

स देवं शरणं गत्वा विरूपाक्षमुमापतिम् ।
तपश्चचार विपुलं तस्य प्रीतो वृषध्वजः

sa devaṃ śaraṇaṃ gatvā virūpākṣamumāpatim |
tapaścacāra vipulaṃ tasya prīto vṛṣadhvajaḥ

बलिं स्वयं प्रत्यगृह्णात्प्रीयमाणस्त्रिलोचनः ।
वरं चास्मै ददौ देवः स जग्राह च तच्छृणु

baliṃ svayaṃ pratyagṛhṇātprīyamāṇastrilocanaḥ |
varaṃ cāsmai dadau devaḥ sa jagrāha ca tacchṛṇu

समस्तान्सरथान्पञ्चजयेयं युधि पाण्डवान् ।
इति राजाऽब्रवीद्देवं नेति देवस्तमब्रवीत्

samastānsarathānpañcajayeyaṃ yudhi pāṇḍavān |
iti rājā'bravīddevaṃ neti devastamabravīt

अजय्यांश्चाप्यवध्यांश्च वारयिष्यसि तान्युधि ।
ऋतेऽर्जुनं महाबाहुं नरं नाम सुरेश्वरम्

ajayyāṃścāpyavadhyāṃśca vārayiṣyasi tānyudhi |
ṛte'rjunaṃ mahābāhuṃ naraṃ nāma sureśvaram

बदर्यां तप्ततपसं नारायणसहायकम् ।
अजितं सर्वलोकानां देवैरपि दुरासदम्

badaryāṃ taptatapasaṃ nārāyaṇasahāyakam |
ajitaṃ sarvalokānāṃ devairapi durāsadam

मया दत्तं पाशुपतं दिव्यमप्रतिमं शरम् ।
अवाप लोकपालेभ्यो वज्रादीन्स महाशरान्

mayā dattaṃ pāśupataṃ divyamapratimaṃ śaram |
avāpa lokapālebhyo vajrādīnsa mahāśarān

देवदेवो ह्यनन्तात्मा विष्णुः सुरगुरुः प्रभुः ।
प्रधानपुरुषोऽव्यक्तोविश्वात्माविश्वमूर्तिमान्

devadevo hyanantātmā viṣṇuḥ suraguruḥ prabhuḥ |
pradhānapuruṣo'vyaktoviśvātmāviśvamūrtimān

युगान्तकाले संप्राप्ते कालाग्निर्दहते जगत् ।
सपर्वतार्णवद्वीपं सशैलवनकाननम् ।
निर्दहन्नागलोकांश्चपातालतलचारिणः

yugāntakāle saṃprāpte kālāgnirdahate jagat |
saparvatārṇavadvīpaṃ saśailavanakānanam |
nirdahannāgalokāṃścapātālatalacāriṇaḥ

अथान्तरिक्षे सुमहन्नानावर्णाः पयोधराः ।
घोरस्वरा विनदिनस्तटिन्मालावलम्बिनः ।
समुत्तिष्ठन्दिशः सर्वाविवर्षन्तः समन्ततः

athāntarikṣe sumahannānāvarṇāḥ payodharāḥ |
ghorasvarā vinadinastaṭinmālāvalambinaḥ |
samuttiṣṭhandiśaḥ sarvāvivarṣantaḥ samantataḥ

ततोऽग्नीं शमयामासुः संवर्ताग्निनियामकाः ।
अक्षमात्रैश्च धाराभिस्तिष्ठन्त्यापूर्य सर्वशः

tato'gnīṃ śamayāmāsuḥ saṃvartāgniniyāmakāḥ |
akṣamātraiśca dhārābhistiṣṭhantyāpūrya sarvaśaḥ

एकार्णवे तदातस्मिन्नुपशान्तचराचरे ।
नष्टचन्द्रार्कपवने ग्रहनक्षत्रवर्जिते ।
चतुर्युगसहस्रान्ते सलिलेनाप्लुता मही

ekārṇave tadātasminnupaśāntacarācare |
naṣṭacandrārkapavane grahanakṣatravarjite |
caturyugasahasrānte salilenāplutā mahī

ततो नारायणाख्यस्तु सहस्राक्षः सहस्रपात् ।
सहस्रशीर्पा पुरुषः स्वप्नुकामस्त्वतीन्द्रियः

tato nārāyaṇākhyastu sahasrākṣaḥ sahasrapāt |
sahasraśīrpā puruṣaḥ svapnukāmastvatīndriyaḥ

फणासहस्रविकटं शेषं पर्यङ्कभोगिनम् ।
सहस्रमिव तिग्मांशुसंघातममितद्युतिम् ।
कुन्देन्दुहारगोक्षीरमृणालकुमुदप्रभम्

phaṇāsahasravikaṭaṃ śeṣaṃ paryaṅkabhoginam |
sahasramiva tigmāṃśusaṃghātamamitadyutim |
kundenduhāragokṣīramṛṇālakumudaprabham

तत्रासौ भगवान्देवः स्वपञ्जलनिधौ तदा ।
नैशेन तमसा व्याप्तां स्वां रात्रिंकुरुते विभुः

tatrāsau bhagavāndevaḥ svapañjalanidhau tadā |
naiśena tamasā vyāptāṃ svāṃ rātriṃkurute vibhuḥ

सत्वोद्रेकात्प्रबुद्धस्तु शून्यं लोकमपश्यत ।
इमं चोदाहरन्त्यत्रश्लोकं नारायणं प्रति

satvodrekātprabuddhastu śūnyaṃ lokamapaśyata |
imaṃ codāharantyatraślokaṃ nārāyaṇaṃ prati

आपो नारास्तत्तनव इत्यपां नाम शुश्रुमः ।
अयनं तेन चैवास्ते तेन नारायणः स्मृतः

āpo nārāstattanava ityapāṃ nāma śuśrumaḥ |
ayanaṃ tena caivāste tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ

प्रध्यानसमकालं तुप्रजाहेतोः सनातनः ।
ध्यातमात्रे तु भगवन्नाभ्यां पद्मः समुत्थितः

pradhyānasamakālaṃ tuprajāhetoḥ sanātanaḥ |
dhyātamātre tu bhagavannābhyāṃ padmaḥ samutthitaḥ

ततश्चतुर्मुखो ब्रह्मा नाभिपद्माद्विनिःसृतः ।
तत्रोपविष्टः सहसा ब्रह्मा लोकपितामहः

tataścaturmukho brahmā nābhipadmādviniḥsṛtaḥ |
tatropaviṣṭaḥ sahasā brahmā lokapitāmahaḥ

शून्यं दृष्ट्वा जगत्कृत्स्नं मानसानात्मनः समान् ।
ततो मरीचिप्रमुखान्महर्षीनसृजन्नव

śūnyaṃ dṛṣṭvā jagatkṛtsnaṃ mānasānātmanaḥ samān |
tato marīcipramukhānmaharṣīnasṛjannava

तेऽसृजन्सर्वभूतानि त्रसानि स्थावराणि च ।
यक्षराक्षसभूतानि पिशाचोरगमानुषान्

te'sṛjansarvabhūtāni trasāni sthāvarāṇi ca |
yakṣarākṣasabhūtāni piśācoragamānuṣān

सृजते ब्रह्ममूर्तिस्तु रक्षते पौरुषी तनुः ।
रौद्री भावेन शमयेत्तिस्रोऽवस्थाः प्रजापतेः

sṛjate brahmamūrtistu rakṣate pauruṣī tanuḥ |
raudrī bhāvena śamayettisro'vasthāḥ prajāpateḥ

न श्रुतं ते सिन्धुपते विष्णोरद्भुतकर्मणः ।
कथ्यमानानि मुनिभिर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः

na śrutaṃ te sindhupate viṣṇoradbhutakarmaṇaḥ |
kathyamānāni munibhirbrāhmaṇairvedapāragaiḥ

जलेन समनुप्राप्ते सर्वतः पृथिवीतले ।
तदा चैकार्णवे तस्मिननेकाकाशे प्रभुश्चरन्

jalena samanuprāpte sarvataḥ pṛthivītale |
tadā caikārṇave tasminanekākāśe prabhuścaran

निशायामिव खद्योतः प्रावृट्‌काले समन्ततः ।
प्रतिष्ठानाय पृथिवीं मार्गमाणस्तदाऽभवत्

niśāyāmiva khadyotaḥ prāvṛṭ‌kāle samantataḥ |
pratiṣṭhānāya pṛthivīṃ mārgamāṇastadā'bhavat

जले निमग्नां गां दृष्ट्वाचोद्धर्तुं मनसेच्छति ।
किंनु रूपमहं कृत्वासलिलादुद्धरे महीम्

jale nimagnāṃ gāṃ dṛṣṭvācoddhartuṃ manasecchati |
kiṃnu rūpamahaṃ kṛtvāsalilāduddhare mahīm

एवं संचिन्त्य मनसा दृष्ट्वा दिव्येन चक्षुषा ।
जलक्रीडाभिरुचितं वाराहं रूपमस्मरत्

evaṃ saṃcintya manasā dṛṣṭvā divyena cakṣuṣā |
jalakrīḍābhirucitaṃ vārāhaṃ rūpamasmarat

कृत्वा वराहवपुपं वाङ्मयं वेदसंमितम् ।
दशयोजनविस्तीर्णमायतं शतयोजनम्

kṛtvā varāhavapupaṃ vāṅmayaṃ vedasaṃmitam |
daśayojanavistīrṇamāyataṃ śatayojanam

महापर्वतवर्ष्माभं तीक्ष्णदंष्ट्रंप्रदीप्तिमत् ।
महामेघौघनिर्घोपं नीलजीमूतसन्निभम्

mahāparvatavarṣmābhaṃ tīkṣṇadaṃṣṭraṃpradīptimat |
mahāmeghaughanirghopaṃ nīlajīmūtasannibham

भूत्वा यज्ञवराहो वै अपः संप्राविशत्प्रभुः ।
दंष्ट्रेणैकेन चोद्धृत्यस्वे स्थाने न्यविशन्महीम्

bhūtvā yajñavarāho vai apaḥ saṃprāviśatprabhuḥ |
daṃṣṭreṇaikena coddhṛtyasve sthāne nyaviśanmahīm

पुनरेव महाबाहुरपूर्वां तनुमाश्रितः ।
नरस्य कृत्वाऽर्धतनुं सिंहस्यार्धतनुं प्रभुः

punareva mahābāhurapūrvāṃ tanumāśritaḥ |
narasya kṛtvā'rdhatanuṃ siṃhasyārdhatanuṃ prabhuḥ

दैत्येन्द्रस्य सभां गत्वापाणिं संस्पृश्यपाणिना ।
दैत्यानामादिपुरुषः सुरारिर्दितिनन्दनः

daityendrasya sabhāṃ gatvāpāṇiṃ saṃspṛśyapāṇinā |
daityānāmādipuruṣaḥ surārirditinandanaḥ

दृष्ट्वा चापूर्ववपुषं क्रोधात्संरक्तलोचनः ।
शूलोद्यतकरः स्रग्वी हिरण्यकशिपुस्तदा

dṛṣṭvā cāpūrvavapuṣaṃ krodhātsaṃraktalocanaḥ |
śūlodyatakaraḥ sragvī hiraṇyakaśipustadā

मेघस्तनितनिर्घोषो नीलाभ्रचयसन्निभः ।
देवारिर्दितिजो वीरो नृसिंहं समुपाद्रवत्

meghastanitanirghoṣo nīlābhracayasannibhaḥ |
devārirditijo vīro nṛsiṃhaṃ samupādravat

समुत्पत्य ततस्तीक्ष्णैर्मृगेन्द्रेण बलीयसा ।
नारसिंहेन वपुषादारितः करजैर्भृशम्

samutpatya tatastīkṣṇairmṛgendreṇa balīyasā |
nārasiṃhena vapuṣādāritaḥ karajairbhṛśam

एवं निहत्य भगवान्दैत्येनद्‌रं रिपुघातिनम् ।
भूयोऽन्यः पुण्डरीकाक्षः प्रभुर्लोकहिताय च ।
कश्यपस्यात्मजः श्रीमानदित्या गर्भधारितः

evaṃ nihatya bhagavāndaityenad‌raṃ ripughātinam |
bhūyo'nyaḥ puṇḍarīkākṣaḥ prabhurlokahitāya ca |
kaśyapasyātmajaḥ śrīmānadityā garbhadhāritaḥ

पूर्णे वर्षसहस्रे तु प्रसूत भर्गमुत्तमम्

pūrṇe varṣasahasre tu prasūta bhargamuttamam

दुर्दिनाम्भोदसदृशो दीप्ताक्षो वामनाकृतिः ।
दण्डी कमण्डलुधरः श्रीवत्सोरसि भूषितः ।
जटी यज्ञोपवीती च भगवान्बालरूपधृक्

durdināmbhodasadṛśo dīptākṣo vāmanākṛtiḥ |
daṇḍī kamaṇḍaludharaḥ śrīvatsorasi bhūṣitaḥ |
jaṭī yajñopavītī ca bhagavānbālarūpadhṛk

यज्ञवाटं गतः श्रीमान्दानवेन्द्रस्य वै तदा ।
बृहस्पतिसहायोऽसौ प्रविष्टो बलिनो मखे

yajñavāṭaṃ gataḥ śrīmāndānavendrasya vai tadā |
bṛhaspatisahāyo'sau praviṣṭo balino makhe

तं दृष्ट्वावामनतनुं प्रहृष्टो बलिरब्रवीत् ।
प्रीतोस्मि दर्शने विप्र ब्रूहि त्वं किं ददानिते

taṃ dṛṣṭvāvāmanatanuṃ prahṛṣṭo balirabravīt |
prītosmi darśane vipra brūhi tvaṃ kiṃ dadānite

एवमुक्तस्तु बलिना वामनः प्रत्युवाच ह

evamuktastu balinā vāmanaḥ pratyuvāca ha

स्वस्तीत्युक्त्वा बलिं देवः स्मयमानोऽभ्यभाषत ।
मेदिनीं दानवपते देहि मे विक्रमत्रयम्

svastītyuktvā baliṃ devaḥ smayamāno'bhyabhāṣata |
medinīṃ dānavapate dehi me vikramatrayam

बलिर्ददौ प्रसन्नात्मा विप्रायामिततेजसे ।
ततो दिव्याद्भुततमं रूपं विक्रमतोहरेः

balirdadau prasannātmā viprāyāmitatejase |
tato divyādbhutatamaṃ rūpaṃ vikramatohareḥ

विक्रमैस्त्रिभिरक्षोभ्यो जहाराशु स मेदिनीम् ।
ददौ शक्राय च महीं विष्णुर्देवः सनातनः

vikramaistribhirakṣobhyo jahārāśu sa medinīm |
dadau śakrāya ca mahīṃ viṣṇurdevaḥ sanātanaḥ

एष ते वामनो नाम प्रादुर्भावः प्रकीर्तितः ।
तेन देवाः प्रादुरासन्वैष्णवं चोच्यते जगत्

eṣa te vāmano nāma prādurbhāvaḥ prakīrtitaḥ |
tena devāḥ prādurāsanvaiṣṇavaṃ cocyate jagat

असतां निग्रहार्थाय धर्मसंरक्षणाय च ।
अवतीर्णो मनुष्याणामजायत यदुक्षये ।
यं देवंविदुषोगान्ति तस्य कर्माणि सैन्दव

asatāṃ nigrahārthāya dharmasaṃrakṣaṇāya ca |
avatīrṇo manuṣyāṇāmajāyata yadukṣaye |
yaṃ devaṃviduṣogānti tasya karmāṇi saindava

अनाद्यन्तमजं देवं प्रभुंलोकनमस्कृतम् ।
यं देवं विदुषोगान्तितस् कर्माणि सैन्धव

anādyantamajaṃ devaṃ prabhuṃlokanamaskṛtam |
yaṃ devaṃ viduṣogāntitas karmāṇi saindhava

यमाहुरजितंकृष्णं शङ्खचक्रगदाधरम् ।
श्रीवत्सधारिणं देवं पीतकौशेयवाससम्

yamāhurajitaṃkṛṣṇaṃ śaṅkhacakragadādharam |
śrīvatsadhāriṇaṃ devaṃ pītakauśeyavāsasam

प्रधानं सोऽस्त्रविदुषां तेन कृष्णन रक्ष्यते

pradhānaṃ so'straviduṣāṃ tena kṛṣṇana rakṣyate

सहायः पुण्डरीकाक्षः श्रीमानतुलविक्रमः ।
समानस्यन्दने पार्थमास्थाय परवीरहा

sahāyaḥ puṇḍarīkākṣaḥ śrīmānatulavikramaḥ |
samānasyandane pārthamāsthāya paravīrahā

न शक्यते तेन जेतुं त्रिदशैरपि दुःसहः ।
कः पुनर्मानुषो भावो रणे पार्थं विजेष्यति

na śakyate tena jetuṃ tridaśairapi duḥsahaḥ |
kaḥ punarmānuṣo bhāvo raṇe pārthaṃ vijeṣyati

तमेकं वर्जयित्वातु सर्वंयौधिष्ठिरं बलम् ।
चतुरः पाण्डवात्राजन्दिनैकं जेप्यसे रिपून्

tamekaṃ varjayitvātu sarvaṃyaudhiṣṭhiraṃ balam |
caturaḥ pāṇḍavātrājandinaikaṃ jepyase ripūn

तस्मात्त्वंपार्थरहितान्पाण्डवान्वारयिष्यसि ।
एतद्धि पुरुषव्याघ्र मया दत्तो वरस्तव

tasmāttvaṃpārtharahitānpāṇḍavānvārayiṣyasi |
etaddhi puruṣavyāghra mayā datto varastava

इत्येवमुक्त्वा नृपतिं सर्वपापहरो हरः ।
उमापतिः पशुपतिर्यज्ञहा त्रिपुरार्दनः

ityevamuktvā nṛpatiṃ sarvapāpaharo haraḥ |
umāpatiḥ paśupatiryajñahā tripurārdanaḥ

वामनैर्विकटैः कुब्जैरुग्रश्रवणदर्शनैः ।
वृतः पारिषदैर्घोरैर्नानाप्रहरणोद्यतैः

vāmanairvikaṭaiḥ kubjairugraśravaṇadarśanaiḥ |
vṛtaḥ pāriṣadairghorairnānāpraharaṇodyataiḥ

त्र्यम्बको राजशार्दूल भगनेत्रनिपातनः ।
उमासहायो भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत

tryambako rājaśārdūla bhaganetranipātanaḥ |
umāsahāyo bhagavāṃstatraivāntaradhīyata

एवमुक्तस्तु नृपतिः स्वमेव भवनं ययौ ।
पाण्डवाश्च वने तस्मिन्न्यवसन्काम्यके तथा

evamuktastu nṛpatiḥ svameva bhavanaṃ yayau |
pāṇḍavāśca vane tasminnyavasankāmyake tathā