अध्याय 254: भीष्म की फटकार और कर्ण का प्रस्थान

एवं गतेषु पार्थेषु वने तस्मिन्महात्मसु ।
धार्तराष्ट्रा महेष्वासाः किमकुर्वत सत्तमाः

evaṃ gateṣu pārtheṣu vane tasminmahātmasu |
dhārtarāṣṭrā maheṣvāsāḥ kimakurvata sattamāḥ

कर्णो वैकर्तनश्चैव शकुनिश्च महाबलः ।
भीष्मद्रोणकृपाश्चैव तन्मे शंसितुमर्हसि

karṇo vaikartanaścaiva śakuniśca mahābalaḥ |
bhīṣmadroṇakṛpāścaiva tanme śaṃsitumarhasi

एवं गतेषु पार्थेषु विसृष्टे च सुयोधने ।
आगते हास्तिनपुरं मोक्षिते पाण्डुनन्दनैः ।
भीष्मोऽब्रवीन्महाराज धार्तराष्ट्रमिदं वच

evaṃ gateṣu pārtheṣu visṛṣṭe ca suyodhane |
āgate hāstinapuraṃ mokṣite pāṇḍunandanaiḥ |
bhīṣmo'bravīnmahārāja dhārtarāṣṭramidaṃ vaca

उक्तं तात मया पूर्वं गच्छतस्ते तपोवनम् ।
वचनं ते न रुचितं मम तन्न कृतं च ते

uktaṃ tāta mayā pūrvaṃ gacchataste tapovanam |
vacanaṃ te na rucitaṃ mama tanna kṛtaṃ ca te

ततः प्राप्तं त्वया वीर ग्रहणं शत्रुभिर्बलात् ।
मोक्षितश्चासि धर्मज्ञैः पाण्डवैर्न च लज्जसे

tataḥ prāptaṃ tvayā vīra grahaṇaṃ śatrubhirbalāt |
mokṣitaścāsi dharmajñaiḥ pāṇḍavairna ca lajjase

प्रत्यक्षं तव गान्धारे ससैन्यस् विशांपते ।
सूतपुत्रोऽपयाद्भीतो गन्धर्वाणां तदा रणात्

pratyakṣaṃ tava gāndhāre sasainyas viśāṃpate |
sūtaputro'payādbhīto gandharvāṇāṃ tadā raṇāt

क्रोशतस्तव राजेन्द्र ससैन्यस्य नृपात्मज ।
व्यपायात्पृष्ठतस्तस्मात्प्रेक्षमाणः पुनःपुनः

krośatastava rājendra sasainyasya nṛpātmaja |
vyapāyātpṛṣṭhatastasmātprekṣamāṇaḥ punaḥpunaḥ

दृष्टस्ते विक्रमश्चैव पाण्डवानां महात्मनाम् ।
कर्णस्य च महाबाहो सूतपुत्रस्य दुर्मते

dṛṣṭaste vikramaścaiva pāṇḍavānāṃ mahātmanām |
karṇasya ca mahābāho sūtaputrasya durmate

न चापि पादभाक्कर्णः पाण्डवानां महात्मनाम् ।
धनुर्वेदे च शौर्ये च धर्मे वा धर्मवत्सल

na cāpi pādabhākkarṇaḥ pāṇḍavānāṃ mahātmanām |
dhanurvede ca śaurye ca dharme vā dharmavatsala

तस्मादहं क्षमं मन्ये पाण्डवैस्तैर्महात्मभिः ।
रसन्धिं सन्धिविदांश्रेष्ठ कुलस्यास्य विवृद्धये

tasmādahaṃ kṣamaṃ manye pāṇḍavaistairmahātmabhiḥ |
rasandhiṃ sandhividāṃśreṣṭha kulasyāsya vivṛddhaye

एवमुक्तश्च भीष्मेण धार्तराष्ट्रो जनेश्वरः ।
प्रहस्य सहसा राजन्विप्रतस्थे ससौबलः

evamuktaśca bhīṣmeṇa dhārtarāṣṭro janeśvaraḥ |
prahasya sahasā rājanvipratasthe sasaubalaḥ

तं तु प्रस्थितमाज्ञाय कर्णदुःशासनादयः ।
अनुजग्मुर्महेष्वासा धार्तराष्ट्रं महाबलम्

taṃ tu prasthitamājñāya karṇaduḥśāsanādayaḥ |
anujagmurmaheṣvāsā dhārtarāṣṭraṃ mahābalam

तांस्तु संप्रस्थितान्दृष्ट्वा भीष्मः कुरुपितामहः ।
लज्जया व्रीडितो राजञ्जगाम स्वं निवेशनम्

tāṃstu saṃprasthitāndṛṣṭvā bhīṣmaḥ kurupitāmahaḥ |
lajjayā vrīḍito rājañjagāma svaṃ niveśanam

गते भीष्मे महाराज धार्तराष्ट्रो जनेश्वरः ।
पुनरागम्य तं देशममन्त्रयत मन्त्रिभिः

gate bhīṣme mahārāja dhārtarāṣṭro janeśvaraḥ |
punarāgamya taṃ deśamamantrayata mantribhiḥ

किमस्माकं भवेच्छ्रेयः किं कार्यमवशिष्यते ।
कथं च सुकृतं तत्स्यान्मन्त्रयामास भारत

kimasmākaṃ bhavecchreyaḥ kiṃ kāryamavaśiṣyate |
kathaṃ ca sukṛtaṃ tatsyānmantrayāmāsa bhārata

दुर्योधन निबोधेदं यत्त्वां वक्ष्यामि कौरव ।
भीष्मोस्मान्निन्दति सदा पाण्डवांश्च प्रशंसति

duryodhana nibodhedaṃ yattvāṃ vakṣyāmi kaurava |
bhīṣmosmānnindati sadā pāṇḍavāṃśca praśaṃsati

त्वद्वेषाच्च महाबाहो मामपि द्वेष्टुमर्हति ।
विगर्हते च मां नित्यं त्वत्समीपे नरेश्वर

tvadveṣācca mahābāho māmapi dveṣṭumarhati |
vigarhate ca māṃ nityaṃ tvatsamīpe nareśvara

सोऽहं भीष्मवचस्तद्वै न मृष्यामीह भारत ।
त्वत्समं यदुक्तं च भीष्मेणामित्रकर्शन

so'haṃ bhīṣmavacastadvai na mṛṣyāmīha bhārata |
tvatsamaṃ yaduktaṃ ca bhīṣmeṇāmitrakarśana

पाण्डवानां यशो राजंस्तव निन्दां च भारत ।
अनुजानीहि मां राजन्सभृत्यबलवाहनम्

pāṇḍavānāṃ yaśo rājaṃstava nindāṃ ca bhārata |
anujānīhi māṃ rājansabhṛtyabalavāhanam

जेष्यामि पृथिवीं राजन्सशैलवनकाननाम् ।
जिता च पाण्डवैर्भूमिश्चतुर्भिर्बलशालिभिः

jeṣyāmi pṛthivīṃ rājansaśailavanakānanām |
jitā ca pāṇḍavairbhūmiścaturbhirbalaśālibhiḥ

तामहं ते विजेष्यामि एक एव न संशयः ।
संपश्यतु सुदुर्बुद्धिर्भीष्मः कुरुकुलाधमः

tāmahaṃ te vijeṣyāmi eka eva na saṃśayaḥ |
saṃpaśyatu sudurbuddhirbhīṣmaḥ kurukulādhamaḥ

अनिन्द्यं निन्दते यो हि अप्रशंस्यं प्रशंसति ।
स पश्यतु बलं मेऽद्य आत्मानं तु विगर्हतु

anindyaṃ nindate yo hi apraśaṃsyaṃ praśaṃsati |
sa paśyatu balaṃ me'dya ātmānaṃ tu vigarhatu

अनुजानीहि मां राजन्ध्रुवो हि विजयस्तव ।
प्रतिजानामि ते सत्यं राजन्नायुधमालभे

anujānīhi māṃ rājandhruvo hi vijayastava |
pratijānāmi te satyaṃ rājannāyudhamālabhe

तच्छ्रुत्वा तु वचो राजन्कर्णस्य भरतर्षभ ।
प्रीत्या परमया युक्तः कर्णमाह नराधिपः

tacchrutvā tu vaco rājankarṇasya bharatarṣabha |
prītyā paramayā yuktaḥ karṇamāha narādhipaḥ

धन्योस्म्यनुगृहीतोस्मि यस्य मे त्वं महाबलः ।
हितेषु वर्तसे नित्यं सफलंजन्म चाद्य मे

dhanyosmyanugṛhītosmi yasya me tvaṃ mahābalaḥ |
hiteṣu vartase nityaṃ saphalaṃjanma cādya me

यदा च मन्यसे वीर सर्वशत्रुनिबर्हणम् ।
तदा निर्गच्छ भद्रं ते ह्यनुशाधि च मामिति

yadā ca manyase vīra sarvaśatrunibarhaṇam |
tadā nirgaccha bhadraṃ te hyanuśādhi ca māmiti

एवमुक्तस्तदा कर्णो धार्तराष्ट्रेण धीमता ।
सर्वमज्ञापयामास प्रायात्रिकमरिंदम

evamuktastadā karṇo dhārtarāṣṭreṇa dhīmatā |
sarvamajñāpayāmāsa prāyātrikamariṃdama

प्रययौ च महेष्वासो नक्षत्रे शुभदैवते ।
शुभेतिथौ मुहूर्ते च पुज्यमानो द्विजातिभिः

prayayau ca maheṣvāso nakṣatre śubhadaivate |
śubhetithau muhūrte ca pujyamāno dvijātibhiḥ

मङ्गलैश्च शुभैः स्नातो वाग्भिश्चापि प्रपूजितः ।
नादयन्रथघोषेण त्रैलोक्यं सचराचरम्

maṅgalaiśca śubhaiḥ snāto vāgbhiścāpi prapūjitaḥ |
nādayanrathaghoṣeṇa trailokyaṃ sacarācaram