अध्याय 253: दानव दुर्योधन को उसका भविष्य बताते हैं

भोः सुयोधन राजेन्द्र भरतानां कुलोद्वह ।
शूरैः परिवृतो नित्यं तथैव च महात्मभिः

bhoḥ suyodhana rājendra bharatānāṃ kulodvaha |
śūraiḥ parivṛto nityaṃ tathaiva ca mahātmabhiḥ

अकार्षीः साहसमिदं कस्मात्प्रायोपवेशनम् ।
आत्मत्यागी ह्यधो याति वाच्यतां चायशस्करीम्

akārṣīḥ sāhasamidaṃ kasmātprāyopaveśanam |
ātmatyāgī hyadho yāti vācyatāṃ cāyaśaskarīm

न हि कार्यविरुद्धेषु बहुपापेषु कर्मसु ।
मूलघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः

na hi kāryaviruddheṣu bahupāpeṣu karmasu |
mūlaghātiṣu sajjante buddhimanto bhavadvidhāḥ

नियच्छैनां मतिं राजन्धर्मार्थसुखनाशिनीम् ।
यशःप्रतापवीर्यघ्नीं शत्रूणां हर्षवर्धनीम्

niyacchaināṃ matiṃ rājandharmārthasukhanāśinīm |
yaśaḥpratāpavīryaghnīṃ śatrūṇāṃ harṣavardhanīm

श्रूयतां तु प्रभो तत्त्वं दिव्यतां चात्मनो नृप ।
निर्माणं च रशरीरस्य ततो धैर्यमवाप्नुहि

śrūyatāṃ tu prabho tattvaṃ divyatāṃ cātmano nṛpa |
nirmāṇaṃ ca raśarīrasya tato dhairyamavāpnuhi

पुरा त्व तपसाऽस्माभिर्लब्धो राजन्महेश्वरात् ।
पूर्वकायश्च ते सर्वो निर्मितो वज्रसंचयैः

purā tva tapasā'smābhirlabdho rājanmaheśvarāt |
pūrvakāyaśca te sarvo nirmito vajrasaṃcayaiḥ

अस्त्रैरभेद्यः शस्त्रैश्चाप्यधःकायश्च तेऽनघ ।
कृतः पुष्पमयो देव्या रूपतस्त्रीमनोहरः

astrairabhedyaḥ śastraiścāpyadhaḥkāyaśca te'nagha |
kṛtaḥ puṣpamayo devyā rūpatastrīmanoharaḥ

एवमीश्वरसंयुक्तस्तव देहो नृपोत्तम ।
देव्या च राजशार्दूल दिव्यस्त्वं हि न मानुषः

evamīśvarasaṃyuktastava deho nṛpottama |
devyā ca rājaśārdūla divyastvaṃ hi na mānuṣaḥ

क्षत्रियाश्च महावीर्या भगदत्तपुरोगमाः ।
दिव्यास्त्रविदुषः शूराः क्षपयिष्यन्ति ते रिपून्

kṣatriyāśca mahāvīryā bhagadattapurogamāḥ |
divyāstraviduṣaḥ śūrāḥ kṣapayiṣyanti te ripūn

तदलं ते विषादेन भयं तव न विद्यते ।
सहायार्थं च ते वीराः संभूता बुवि दानवाः

tadalaṃ te viṣādena bhayaṃ tava na vidyate |
sahāyārthaṃ ca te vīrāḥ saṃbhūtā buvi dānavāḥ

भीष्मद्रोणकृपादींश्च प्रवेक्ष्यन्त्यपरेऽसुराः ।
यैराविष्टा घृणां त्यक्त्वा योत्स्यन्ते तव वैरिभिः

bhīṣmadroṇakṛpādīṃśca pravekṣyantyapare'surāḥ |
yairāviṣṭā ghṛṇāṃ tyaktvā yotsyante tava vairibhiḥ

नैव पुत्रान्न च भ्रातॄन्न पितॄन्न च बान्धवान् ।
नैव शिष्यान्न च ज्ञातीन्न बालान्त्यविरान्न च ।
युधि संप्रहरिष्यन्तो मोक्ष्यन्ति कुरुसत्तम

naiva putrānna ca bhrātṝnna pitṝnna ca bāndhavān |
naiva śiṣyānna ca jñātīnna bālāntyavirānna ca |
yudhi saṃprahariṣyanto mokṣyanti kurusattama

निःस्नेहा दानवाविष्टाः समाक्रान्तेऽन्तरात्मनि ।
प्रहरिष्यन्ति बन्धुभ्यः स्नेहमुत्सृज्य दूरतः

niḥsnehā dānavāviṣṭāḥ samākrānte'ntarātmani |
prahariṣyanti bandhubhyaḥ snehamutsṛjya dūrataḥ

हृष्टाः पुरुषशार्दूलाः कलुषीकृतमानसाः ।
अनभिज्ञातमूलाश्च दैवाच्च विधिनिर्मितात् ।
व्याभाषमाणाश्चान्योन्यं न मे जीवन्विमोक्ष्यसे

hṛṣṭāḥ puruṣaśārdūlāḥ kaluṣīkṛtamānasāḥ |
anabhijñātamūlāśca daivācca vidhinirmitāt |
vyābhāṣamāṇāścānyonyaṃ na me jīvanvimokṣyase

सर्वे शस्त्रास्त्रमोक्षेण पौरुषे समवस्थिताः ।
श्लाघमानाः कुरुश्रेष्ठ करिष्यन्ति जनक्षयम्

sarve śastrāstramokṣeṇa pauruṣe samavasthitāḥ |
ślāghamānāḥ kuruśreṣṭha kariṣyanti janakṣayam

तेपि पञ्च महात्मानः प्रतियोत्सन्ति पाण्डवाः ।
वधं चैषां करिष्यन्ति दैवयुक्ता महाबलाः

tepi pañca mahātmānaḥ pratiyotsanti pāṇḍavāḥ |
vadhaṃ caiṣāṃ kariṣyanti daivayuktā mahābalāḥ

दैत्यरक्षोगणाश्चैव संभूताः क्षत्रयोनिषु ।
योत्स्यन्ति युधि विक्रम्य शत्रुभिस्तव पार्थिव

daityarakṣogaṇāścaiva saṃbhūtāḥ kṣatrayoniṣu |
yotsyanti yudhi vikramya śatrubhistava pārthiva

गदाभिर्मुसलैः शूलैः शस्त्रैरुच्चावचैस्तथा ।
प्रहरिष्यनति ते वीरास्तवारिषु महाबलाः

gadābhirmusalaiḥ śūlaiḥ śastrairuccāvacaistathā |
prahariṣyanati te vīrāstavāriṣu mahābalāḥ

यच्च तेऽन्तर्गतं वीर भयमर्जुनसंभवम् ।
तत्रापि विहितोऽस्माभिर्वधोपायोऽर्जुनस्य वै

yacca te'ntargataṃ vīra bhayamarjunasaṃbhavam |
tatrāpi vihito'smābhirvadhopāyo'rjunasya vai

हतस्य नरकस्यात्मा कर्णमूर्तिमुपाश्रितः ।
तद्वैरं संस्मरन्वीर योत्स्यते केशवार्जुनौ

hatasya narakasyātmā karṇamūrtimupāśritaḥ |
tadvairaṃ saṃsmaranvīra yotsyate keśavārjunau

स ते विक्रमशौण्डीरो रणे पार्थं विजेष्यति ।
कर्णः प्रहरतांश्रेष्ठः सर्वांश्चारीन्महारथः

sa te vikramaśauṇḍīro raṇe pārthaṃ vijeṣyati |
karṇaḥ praharatāṃśreṣṭhaḥ sarvāṃścārīnmahārathaḥ

ज्ञात्वैतच्छद्मना वज्री रक्षार्थं सव्यसाचिनः ।
कुण्डले कवचं चैव कर्णस्यापहरिष्यति

jñātvaitacchadmanā vajrī rakṣārthaṃ savyasācinaḥ |
kuṇḍale kavacaṃ caiva karṇasyāpahariṣyati

तस्मादस्माभिरप्यत्र दैत्याः शतसहस्रशः ।
नियुक्ता राक्षसाश्चैव ये ते संशप्तका इति ।
प्रख्यातास्तेऽर्जुनं वीरं युधि हिंस्यन्ति मा शुचः

tasmādasmābhirapyatra daityāḥ śatasahasraśaḥ |
niyuktā rākṣasāścaiva ye te saṃśaptakā iti |
prakhyātāste'rjunaṃ vīraṃ yudhi hiṃsyanti mā śucaḥ

असपत्ना त्वया हीयं भोक्तव्या वसुधा नृप ।
मा विषादं गमस्तस्मान्नैतत्त्वय्युपपद्यते

asapatnā tvayā hīyaṃ bhoktavyā vasudhā nṛpa |
mā viṣādaṃ gamastasmānnaitattvayyupapadyate

विनष्टे त्वयि चास्माकं पक्षो हीयेत कौरव ।
गच्छ वीर न ते बुद्धिरन्या कार्या कथंचन ।
त्वमस्माकं गतिर्नित्यं देवतानां च पाण्डवाः

vinaṣṭe tvayi cāsmākaṃ pakṣo hīyeta kaurava |
gaccha vīra na te buddhiranyā kāryā kathaṃcana |
tvamasmākaṃ gatirnityaṃ devatānāṃ ca pāṇḍavāḥ

एवमुक्त्वा परिष्वज्य दैत्यास्तं राजकुञ्जरम् ।
समाश्वास्य च दुर्धर्षं पुत्रवद्दानवर्षभाः

evamuktvā pariṣvajya daityāstaṃ rājakuñjaram |
samāśvāsya ca durdharṣaṃ putravaddānavarṣabhāḥ

स्थिरां कृत्वा बुद्धिमस्य प्रियाण्युक्त्वा च भारत ।
गम्यतामित्यनुज्ञाय जयमाप्नुहि चेत्यथ

sthirāṃ kṛtvā buddhimasya priyāṇyuktvā ca bhārata |
gamyatāmityanujñāya jayamāpnuhi cetyatha

तैर्विसृष्टं महाबाहुं कृत्या सैवानयत्पुरः ।
तमेव देशं यत्रासौ तदा प्रायमुपाविशत्

tairvisṛṣṭaṃ mahābāhuṃ kṛtyā saivānayatpuraḥ |
tameva deśaṃ yatrāsau tadā prāyamupāviśat

प्रतिनिक्षिप्यतं वीरं कृत्या समभिपूज्य च ।
अनुज्ञाता च राज्ञा सा तत्रैवान्तरधीयत

pratinikṣipyataṃ vīraṃ kṛtyā samabhipūjya ca |
anujñātā ca rājñā sā tatraivāntaradhīyata

गतायामथ तस्यां तु राजा दुर्योधनस्तदा ।
स्वप्नभूतमिदं सर्वमचिन्तयत भारत

gatāyāmatha tasyāṃ tu rājā duryodhanastadā |
svapnabhūtamidaṃ sarvamacintayata bhārata

संमृश्य तानि वाक्यानि दानवोक्तानि दुर्मतेः ।
विजेष्यामि रणे पाण्डूनिति चास्याभवनमतिः

saṃmṛśya tāni vākyāni dānavoktāni durmateḥ |
vijeṣyāmi raṇe pāṇḍūniti cāsyābhavanamatiḥ

कर्णं संशप्तकांश्चैव पार्थस्यामित्रघातिनः ।
अमन्यत वधे युक्तान्समर्थांश्च सुयोधनः

karṇaṃ saṃśaptakāṃścaiva pārthasyāmitraghātinaḥ |
amanyata vadhe yuktānsamarthāṃśca suyodhanaḥ

एवमाशा दृढा तस् धार्तराष्ट्रस् दुर्मतेः ।
विनिर्जये पाण्डवानामभवद्भरतर्षभ

evamāśā dṛḍhā tas dhārtarāṣṭras durmateḥ |
vinirjaye pāṇḍavānāmabhavadbharatarṣabha

कर्णोऽप्याविष्टचित्तात्मा नरकस्यान्तरात्मना ।
अर्जुनस्य वधे क्रूरां करोति स्म तदा मतिम्

karṇo'pyāviṣṭacittātmā narakasyāntarātmanā |
arjunasya vadhe krūrāṃ karoti sma tadā matim

संशप्तकाश्च ते वीरा राक्षसाविष्टचेतसः ।
रजस्तमोभ्यामाक्रान्ताः फाल्गुनस्य वधैषिणः

saṃśaptakāśca te vīrā rākṣasāviṣṭacetasaḥ |
rajastamobhyāmākrāntāḥ phālgunasya vadhaiṣiṇaḥ

भीष्मद्रोणकृपाद्याश्च दानवाक्रान्तचेतसः ।
न तथा पाण्डुपुत्राणां स्नेहवन्तोऽभवंस्तदा

bhīṣmadroṇakṛpādyāśca dānavākrāntacetasaḥ |
na tathā pāṇḍuputrāṇāṃ snehavanto'bhavaṃstadā

न चाचचक्षे कस्मैचिदेतद्राजा सुयोधनः ।
कृत्ययाऽऽनाय्यकथितं यदस्य निशि दानवैः

na cācacakṣe kasmaicidetadrājā suyodhanaḥ |
kṛtyayā''nāyyakathitaṃ yadasya niśi dānavaiḥ

दुर्योधनं निशन्ते च कर्णो वैकर्तनोऽब्रवीत् ।
स्मयन्निवाञ्जलिं कृत्वा पार्थिवं हेतुमद्वचः

duryodhanaṃ niśante ca karṇo vaikartano'bravīt |
smayannivāñjaliṃ kṛtvā pārthivaṃ hetumadvacaḥ

न मृतो जयते शत्रूञ्जीवन्भद्राणि पश्यति ।
मृतस्य भद्राणि कुतः कौरवेय कुतो जयः

na mṛto jayate śatrūñjīvanbhadrāṇi paśyati |
mṛtasya bhadrāṇi kutaḥ kauraveya kuto jayaḥ

न कालाऽद्य विषादस्य भयस्य मरणस्य वा ।
परिष्वज्याब्रवीच्चैवनं भुजाभ्यां स महाभुजः

na kālā'dya viṣādasya bhayasya maraṇasya vā |
pariṣvajyābravīccaivanaṃ bhujābhyāṃ sa mahābhujaḥ

उत्तिष्ठ राजन्किं शेषे कस्माच्छोचसि शत्रुहन् ।
शत्रून्प्रताप्य वीर्येण स कथं मर्तुमर्हसि

uttiṣṭha rājankiṃ śeṣe kasmācchocasi śatruhan |
śatrūnpratāpya vīryeṇa sa kathaṃ martumarhasi

अथवा ते भयं जातं दृष्ट्वाऽर्जुनपराक्रमम् ।
सत्यंते प्रतिजानामि वधिष्यामि रणेऽर्जुनम्

athavā te bhayaṃ jātaṃ dṛṣṭvā'rjunaparākramam |
satyaṃte pratijānāmi vadhiṣyāmi raṇe'rjunam

गते त्रयोदशे वर्षे सत्येनायुधमालभे ।
आनयिष्याम्यहं पार्तान्वशं तव जनाधिप

gate trayodaśe varṣe satyenāyudhamālabhe |
ānayiṣyāmyahaṃ pārtānvaśaṃ tava janādhipa

एवमुक्तस्तु कर्णेन दैत्यानां वचनात्तथा ।
प्रणिपातेन चाप्येषामुदतिष्ठत्सुयोधनः

evamuktastu karṇena daityānāṃ vacanāttathā |
praṇipātena cāpyeṣāmudatiṣṭhatsuyodhanaḥ

दैत्यानां तद्वचः श्रुत्वा हृदि कृत्वा स्थिरां मतिम् ।
ततो मनुजशार्दूलो योजयामास वाहिनीम् ।
रथनागाश्वफलिलां पदातिजनसंकुलाम्

daityānāṃ tadvacaḥ śrutvā hṛdi kṛtvā sthirāṃ matim |
tato manujaśārdūlo yojayāmāsa vāhinīm |
rathanāgāśvaphalilāṃ padātijanasaṃkulām

गङ्गौघप्रतिमा चास्य प्रयाणे शुशुभे चमूः

gaṅgaughapratimā cāsya prayāṇe śuśubhe camūḥ

श्वेतच्छत्रैः पताकाभिश्चामरैश्च सुपाण्डुरैः ।
रथैर्नागैः पदातैश्च शुशुभेऽतीव संकुला

śvetacchatraiḥ patākābhiścāmaraiśca supāṇḍuraiḥ |
rathairnāgaiḥ padātaiśca śuśubhe'tīva saṃkulā

व्यपेताभ्रघने काले द्यौरिवासीत्तु शारदी ।
हंसपङ्क्तिसमाकीर्णा भ्रमत्सारसशोभिता

vyapetābhraghane kāle dyaurivāsīttu śāradī |
haṃsapaṅktisamākīrṇā bhramatsārasaśobhitā

जयाशीर्भिर्द्विजेन्द्रैः स स्तूयमानोऽधिराजवत् ।
गृह्णन्नञ्जलिमालाश्च धार्तराष्ट्रो जनाधिपः

jayāśīrbhirdvijendraiḥ sa stūyamāno'dhirājavat |
gṛhṇannañjalimālāśca dhārtarāṣṭro janādhipaḥ

सुयोधनो ययावग्रे श्रिया परमया ज्वलम् ।
कर्णेन सार्धं राजेन्द्र सौबलेन च देविना

suyodhano yayāvagre śriyā paramayā jvalam |
karṇena sārdhaṃ rājendra saubalena ca devinā

दुःशासनादयश्चास्य भ्रातरः सर्व एव ते ।
भूरिश्रवाः सोमदत्तो माराजश्च बाह्लिकः

duḥśāsanādayaścāsya bhrātaraḥ sarva eva te |
bhūriśravāḥ somadatto mārājaśca bāhlikaḥ

रथैर्नानाविधाकारैर्हयैर्गजवरैस्तथा ।
प्रयान्तं नृपसिंहं तमनुजग्मुः कुरूद्वहाः

rathairnānāvidhākārairhayairgajavaraistathā |
prayāntaṃ nṛpasiṃhaṃ tamanujagmuḥ kurūdvahāḥ

प्रहृष्टमनसः सर्वे दुर्योधनपुरोगमाः ॥
कालेनाल्पेन राजेन्द्र स्वपुरं विविशुस्तदा

prahṛṣṭamanasaḥ sarve duryodhanapurogamāḥ ||
kālenālpena rājendra svapuraṃ viviśustadā