अध्याय 232: स्कन्द द्वारा महिषासुर का वध

यदाऽभिषिक्तो भगवान्सैनापत्ये तु पावकिः ।
तदा संप्रस्थितः श्रीमान्हृष्टो भद्रवटं हरः

yadā'bhiṣikto bhagavānsaināpatye tu pāvakiḥ |
tadā saṃprasthitaḥ śrīmānhṛṣṭo bhadravaṭaṃ haraḥ

रथेनादित्यवर्णेन पार्वत्या सहितः प्रभुः ।
अनुयातः सुरैः सर्वैः सहस्राक्षपुरोगमैः

rathenādityavarṇena pārvatyā sahitaḥ prabhuḥ |
anuyātaḥ suraiḥ sarvaiḥ sahasrākṣapurogamaiḥ

सहस्रं तस्य सिंहानां तस्मिन्युक्तं रथोत्तमे ।
उत्पपात दिवं शुभ्रं कालेनाभिप्रचोदितम्

sahasraṃ tasya siṃhānāṃ tasminyuktaṃ rathottame |
utpapāta divaṃ śubhraṃ kālenābhipracoditam

तेपिबन्त इवाकाशं त्रासयन्तक्षराचरान् ।
सिंहा नभस्यगच्छन्त नदन्तश्चारुकेसराः

tepibanta ivākāśaṃ trāsayantakṣarācarān |
siṃhā nabhasyagacchanta nadantaścārukesarāḥ

तस्मिन्रथे पशुपतिः स्थितो भात्युमया सह ।
विद्युता सहितः सूर्यः सेन्द्रचापे घने यथा

tasminrathe paśupatiḥ sthito bhātyumayā saha |
vidyutā sahitaḥ sūryaḥ sendracāpe ghane yathā

अग्रतस्तस्य भगवान्धनेशो गुह्यकैः सह ।
आस्थाय रुचिरं याति पुष्पकं नरवाहनः

agratastasya bhagavāndhaneśo guhyakaiḥ saha |
āsthāya ruciraṃ yāti puṣpakaṃ naravāhanaḥ

ऐरावतं समास्थाय शक्रश्चापि सुरैः सह ।
पृष्ठतोऽनुययौ यान्तं वरदं वृषभध्वजम्

airāvataṃ samāsthāya śakraścāpi suraiḥ saha |
pṛṣṭhato'nuyayau yāntaṃ varadaṃ vṛṣabhadhvajam

जृम्भकैर्यक्षरक्षोभिः स्रग्विभिः समलंकृतः ।
यात्यमोघो महायक्षो दक्षिणं पक्षमास्थितः

jṛmbhakairyakṣarakṣobhiḥ sragvibhiḥ samalaṃkṛtaḥ |
yātyamogho mahāyakṣo dakṣiṇaṃ pakṣamāsthitaḥ

तस्य दक्षिणतो देवा बहवश्चित्रयोधिनः ।
गच्छन्ति वसुभिः सार्धं रुद्रैश्च सह संगताः

tasya dakṣiṇato devā bahavaścitrayodhinaḥ |
gacchanti vasubhiḥ sārdhaṃ rudraiśca saha saṃgatāḥ

यमश्च मृत्युना सार्धं सर्वतः परिवारितः ।
घोरैर्व्याधिशतैर्याति घोररूपवपुस्तथा

yamaśca mṛtyunā sārdhaṃ sarvataḥ parivāritaḥ |
ghorairvyādhiśatairyāti ghorarūpavapustathā

यमस्य पृष्ठतश्चैव रघोरस्त्रिशिखरः शितः ।
विजयो नाम रुद्रस्य याति शूलः स्वलंकृतः

yamasya pṛṣṭhataścaiva raghorastriśikharaḥ śitaḥ |
vijayo nāma rudrasya yāti śūlaḥ svalaṃkṛtaḥ

तमुग्रपाशो वरुणो भगवान्सलिलेश्वरः ।
परिवार्य शनैर्याति यादोभिर्विविधैर्वृतः

tamugrapāśo varuṇo bhagavānsalileśvaraḥ |
parivārya śanairyāti yādobhirvividhairvṛtaḥ

पृष्ठतोविजयस्यापि याति रुद्रस्य पट्टसः ।
गदामुसलशक्त्याद्यैर्वृतः प्रहरणोत्तमैः

pṛṣṭhatovijayasyāpi yāti rudrasya paṭṭasaḥ |
gadāmusalaśaktyādyairvṛtaḥ praharaṇottamaiḥ

पट्टसं त्वन्वगाद्राजंश्छत्रं रौद्रं महाप्रभम् ।
कमण्डलुश्चाप्यनु तं महर्षिगणसेवितः

paṭṭasaṃ tvanvagādrājaṃśchatraṃ raudraṃ mahāprabham |
kamaṇḍaluścāpyanu taṃ maharṣigaṇasevitaḥ

तस्य दक्षिणतो भाति दण्डो गच्छञ्श्रिया वृतः ।
भृग्वङ्गिरोभिः सहितो दैधतैश्चानुपूजितः

tasya dakṣiṇato bhāti daṇḍo gacchañśriyā vṛtaḥ |
bhṛgvaṅgirobhiḥ sahito daidhataiścānupūjitaḥ

एषां तु पृष्ठतो रुद्रो विमले स्यन्दने स्थितः ।
याति संहर्षयन्सर्वांस्तेजसा त्रिदिवौकसः

eṣāṃ tu pṛṣṭhato rudro vimale syandane sthitaḥ |
yāti saṃharṣayansarvāṃstejasā tridivaukasaḥ

ऋषयश्चापि देवाश्च गन्धर्वा भुजगास्तथा ।
नद्यो ह्रदाःसमुद्राश्चतथैवाप्सरसां गणाः

ṛṣayaścāpi devāśca gandharvā bhujagāstathā |
nadyo hradāḥsamudrāścatathaivāpsarasāṃ gaṇāḥ

नक्षत्राणि ग्रहाश्चैवदेवानां शिशवश्च ये ।
स्त्रियश्च विविधाकारा यान्ति रुद्रस्य पृष्ठतः

nakṣatrāṇi grahāścaivadevānāṃ śiśavaśca ye |
striyaśca vividhākārā yānti rudrasya pṛṣṭhataḥ

सृजन्त्यः पुष्पवर्षाणि चारुरूपा वराङ्गनाः ।
पर्जन्यश्चाप्यनुययौ नमस्कृत्य पिनाकिनम्

sṛjantyaḥ puṣpavarṣāṇi cārurūpā varāṅganāḥ |
parjanyaścāpyanuyayau namaskṛtya pinākinam

छत्रं च पाण्डुरं सोमस्तस्य मूर्धन्यधारयत् ।
चामरे चापि वायुश्च गृहीत्वाऽग्निश्च धिष्ठितौ

chatraṃ ca pāṇḍuraṃ somastasya mūrdhanyadhārayat |
cāmare cāpi vāyuśca gṛhītvā'gniśca dhiṣṭhitau

शक्रश्च पृष्ठतस्तस्य याति राजञ्छ्रिया वृतः ।
सहराजर्षिभिः सर्वैः स्तुवानो वृषकेतनम्

śakraśca pṛṣṭhatastasya yāti rājañchriyā vṛtaḥ |
saharājarṣibhiḥ sarvaiḥ stuvāno vṛṣaketanam

गौरी विद्याऽथ गान्धारी केशिनी मित्रसाह्वया ।
सावित्र्या सह सर्वास्ताः पार्वत्या यान्ति पृष्ठतः

gaurī vidyā'tha gāndhārī keśinī mitrasāhvayā |
sāvitryā saha sarvāstāḥ pārvatyā yānti pṛṣṭhataḥ

तत्र विद्यागणाः सर्वेये केचित्कविभिः स्मृताः ।
तस्य कुर्वन्ति वचनं सेन्द्रा देवाश्चमूमुखे

tatra vidyāgaṇāḥ sarveye kecitkavibhiḥ smṛtāḥ |
tasya kurvanti vacanaṃ sendrā devāścamūmukhe

गृहीत्वा तु पताकां वै यात्यग्रे राक्षसो ग्रहः ।
व्यापृतस्तु श्मशाने यो नित्यं रुद्रस् वै सखा ।
पिङ्गलो नाम यक्षेन्द्रो लोकस्यानन्ददायकः

gṛhītvā tu patākāṃ vai yātyagre rākṣaso grahaḥ |
vyāpṛtastu śmaśāne yo nityaṃ rudras vai sakhā |
piṅgalo nāma yakṣendro lokasyānandadāyakaḥ

एबिश्च सहितो देवस्तत्रयाति यथासुखम् ।
अग्रतः पृष्ठतस्चैवं न हि तस्य गतिर्ध्रुवा

ebiśca sahito devastatrayāti yathāsukham |
agrataḥ pṛṣṭhatascaivaṃ na hi tasya gatirdhruvā

रुद्रं सत्कर्मभिर्मर्त्याः पूजयन्तीह दैवतम् ।
शिवमित्येव यं प्राहुरीशं रुद्रं पिनाकिनम्

rudraṃ satkarmabhirmartyāḥ pūjayantīha daivatam |
śivamityeva yaṃ prāhurīśaṃ rudraṃ pinākinam

एवं सर्वे सुरगणास्तदा वै प्रीतमानसाः ।
भावैस्तु विविधाकारैः पूजयन्ति महेश्वरम्

evaṃ sarve suragaṇāstadā vai prītamānasāḥ |
bhāvaistu vividhākāraiḥ pūjayanti maheśvaram

कदेवसेनापतिस्त्वं देवसेनाभिरावृतः ।
अनुदच्छति देवेशं ब्रह्मण्यः कृत्तिकासुतः

kadevasenāpatistvaṃ devasenābhirāvṛtaḥ |
anudacchati deveśaṃ brahmaṇyaḥ kṛttikāsutaḥ

अथाब्रवीन्महासेनं महादेवो बृहद्वचः ।
सप्तमं मारुतस्कन्धं रक्ष नित्यमतन्द्रितः

athābravīnmahāsenaṃ mahādevo bṛhadvacaḥ |
saptamaṃ mārutaskandhaṃ rakṣa nityamatandritaḥ

सप्तमं मारुतस्कन्धं पालयिष्याम्यहं प्रभो ।
यदन्यदपि मे कार्यं देव तद्वद माचिरम्

saptamaṃ mārutaskandhaṃ pālayiṣyāmyahaṃ prabho |
yadanyadapi me kāryaṃ deva tadvada māciram

कार्येष्वहं त्वया पुत्र संद्रष्टव्यः सदैव हि ।
दर्शनान्मम भक्त्या च श्रेयः परमवाप्स्यसि

kāryeṣvahaṃ tvayā putra saṃdraṣṭavyaḥ sadaiva hi |
darśanānmama bhaktyā ca śreyaḥ paramavāpsyasi

इत्युक्त्वा विससर्जैनं परिष्यज्य महेश्वरः ।
स्कन्दं सहोमया प्रीतो ज्वलन्तमिव तेजसा

ityuktvā visasarjainaṃ pariṣyajya maheśvaraḥ |
skandaṃ sahomayā prīto jvalantamiva tejasā

विसर्जिते ततः स्कन्दे बभूवौत्पातिकं महत् ।
सहसैव महाराजदेवान्सर्वान्प्रमोहयत्

visarjite tataḥ skande babhūvautpātikaṃ mahat |
sahasaiva mahārājadevānsarvānpramohayat

जज्वाल स्वं सनक्षत्रं प्रमूढं भुवनं भृशम् ।
चचाल व्यनदच्चोर्वी तमोभूतं जगत्प्रभो

jajvāla svaṃ sanakṣatraṃ pramūḍhaṃ bhuvanaṃ bhṛśam |
cacāla vyanadaccorvī tamobhūtaṃ jagatprabho

ततस्तद्दारुणं दृष्ट्वा क्षुभितः शंकरस्तदा ।
उमा चैवमहाभाग देवाश्च समहर्षयः

tatastaddāruṇaṃ dṛṣṭvā kṣubhitaḥ śaṃkarastadā |
umā caivamahābhāga devāśca samaharṣayaḥ

ततस्तेषु प्रमूढेषु पर्वताम्बुदसन्निभम् ।
नानाप्रहरणं घोरमदृश्यत महद्बलम्

tatasteṣu pramūḍheṣu parvatāmbudasannibham |
nānāpraharaṇaṃ ghoramadṛśyata mahadbalam

तद्वै घोरमसङ्ख्येयं गर्जच्च विविधा गिरः ।
अभ्यद्रवद्रणए देवान्भगवन्तं च शंकरम्

tadvai ghoramasaṅkhyeyaṃ garjacca vividhā giraḥ |
abhyadravadraṇae devānbhagavantaṃ ca śaṃkaram

तैर्विसृष्टान्यनीकेषु बाणजालान्यनेकशः ।
पर्वताश्च शतघ्न्यश्च प्रासासिपरिघा गदाः

tairvisṛṣṭānyanīkeṣu bāṇajālānyanekaśaḥ |
parvatāśca śataghnyaśca prāsāsiparighā gadāḥ

निपतद्भिश्च तैर्घोरैर्देवानीकं महायुधैः ।
क्षणेन व्यद्रवत्सर्वं विमुखं चाप्यदृश्यत

nipatadbhiśca tairghorairdevānīkaṃ mahāyudhaiḥ |
kṣaṇena vyadravatsarvaṃ vimukhaṃ cāpyadṛśyata

निकृत्तयोधनागाश्वं कृत्तायुधमहारथम् ।
दानवैरर्दितं सैन्यं देवानां विमुखं बभौ

nikṛttayodhanāgāśvaṃ kṛttāyudhamahāratham |
dānavairarditaṃ sainyaṃ devānāṃ vimukhaṃ babhau

असुरैर्वध्यमानं तत्पावकैरिव काननम् ।
अपतद्दग्धभूयिष्ठं महाद्रुमवनं तथा

asurairvadhyamānaṃ tatpāvakairiva kānanam |
apataddagdhabhūyiṣṭhaṃ mahādrumavanaṃ tathā

ते विभिन्नशिरोदेहाः प्राद्रवन्तो दिवौकसः ।
न नाथमधिगच्छन्ति वध्यमाना महारणे

te vibhinnaśirodehāḥ prādravanto divaukasaḥ |
na nāthamadhigacchanti vadhyamānā mahāraṇe

अथ तद्विद्रुतं सैन्यं दृष्ट्वा देवः पुरंदरः ।
आश्वासयन्नुवाचेदं बलभिद्दानवार्दितम्

atha tadvidrutaṃ sainyaṃ dṛṣṭvā devaḥ puraṃdaraḥ |
āśvāsayannuvācedaṃ balabhiddānavārditam

भयं त्यजत भद्रं व शूराः शस्त्राणि गृह्णत ।
कुरुध्वंविक्रमे बुद्धिं मा वः काचिद्व्यथा भवेत्

bhayaṃ tyajata bhadraṃ va śūrāḥ śastrāṇi gṛhṇata |
kurudhvaṃvikrame buddhiṃ mā vaḥ kācidvyathā bhavet

जयतैनाम्सुदुर्वृत्तान्दानवान्घोरदर्शनान् ।
अभिद्रवत भद्रं वो मया सह महासुरान्

jayataināmsudurvṛttāndānavānghoradarśanān |
abhidravata bhadraṃ vo mayā saha mahāsurān

शक्रस् वचनं श्रुत्वा समाश्वस्ता दिवौकसः ।
दानवान्प्रत्ययुध्यन्त शक्रं कृत्वा व्यपाश्रयम्

śakras vacanaṃ śrutvā samāśvastā divaukasaḥ |
dānavānpratyayudhyanta śakraṃ kṛtvā vyapāśrayam

ततस्ते त्रिदशाः सर्वेमरुतश्च महाबलाः ।
प्रत्युद्ययुर्महाभागाः साध्याश्च वसुभिः सह

tataste tridaśāḥ sarvemarutaśca mahābalāḥ |
pratyudyayurmahābhāgāḥ sādhyāśca vasubhiḥ saha

तैर्विसृष्टान्यनीकेषु क्रुद्धैः शस्त्राणि संयुगे ।
शराश्च दैत्यकायेषु पिबन्ति रुधिरं बहु

tairvisṛṣṭānyanīkeṣu kruddhaiḥ śastrāṇi saṃyuge |
śarāśca daityakāyeṣu pibanti rudhiraṃ bahu

तेषां देहान्विनिर्भिद्य शरास्ते निशितास्तदा ।
निपतन्तोऽभ्यदृश्यन्त नगेभ्य इव पन्नगाः

teṣāṃ dehānvinirbhidya śarāste niśitāstadā |
nipatanto'bhyadṛśyanta nagebhya iva pannagāḥ

तानि दैत्यशरीराणि निर्भिन्नानिस्म सायकैः ।
अपतन्भूतलेराजंश्छिन्नाभ्राणीव सर्वशः

tāni daityaśarīrāṇi nirbhinnānisma sāyakaiḥ |
apatanbhūtalerājaṃśchinnābhrāṇīva sarvaśaḥ

ततस्तद्दानवं सैन्यं सर्वैर्देवगणैर्युधि ।
त्रासितं विविधैर्बाणैः कृतंचैव पराङ्युखम्

tatastaddānavaṃ sainyaṃ sarvairdevagaṇairyudhi |
trāsitaṃ vividhairbāṇaiḥ kṛtaṃcaiva parāṅyukham

अथोत्क्रुष्टं तदा हृष्टैः सर्वैर्देवैरुदायुधैः ।
संहतानि च तूर्याणि प्रावाद्यन्त ह्यनेकशः

athotkruṣṭaṃ tadā hṛṣṭaiḥ sarvairdevairudāyudhaiḥ |
saṃhatāni ca tūryāṇi prāvādyanta hyanekaśaḥ

एवमन्योन्रसंयुक्तं युद्धमासीत्सुदारुणम् ।
देवानां दानवानां च मांसशोणितकर्दमम्

evamanyonrasaṃyuktaṃ yuddhamāsītsudāruṇam |
devānāṃ dānavānāṃ ca māṃsaśoṇitakardamam

अनयो देवलोकस्य सहसैवाभ्यदृश्यत ।
तथहि दानवा घोरा विनिघ्नन्ति दिवौकसः

anayo devalokasya sahasaivābhyadṛśyata |
tathahi dānavā ghorā vinighnanti divaukasaḥ

ततस्तूर्यप्रणादाश्च भेरीणां च महास्वनाः ।
बभूवुर्दानवेन्द्राणां सिंहनादाश्च दारुणाः

tatastūryapraṇādāśca bherīṇāṃ ca mahāsvanāḥ |
babhūvurdānavendrāṇāṃ siṃhanādāśca dāruṇāḥ

अथ दैत्यबलाद्घोरान्निष्पपात महाबलः ।
दानवो महिषो नाम प्रगृह्य विपुलं गिरिम्

atha daityabalādghorānniṣpapāta mahābalaḥ |
dānavo mahiṣo nāma pragṛhya vipulaṃ girim

ते तं धनैरिवादित्यं दृष्ट्वासंपरिवारितम् ।
तमुद्यतगिरिं राजन्व्यद्रवन्त दिवौकसः

te taṃ dhanairivādityaṃ dṛṣṭvāsaṃparivāritam |
tamudyatagiriṃ rājanvyadravanta divaukasaḥ

अथाभिद्रुत्य महिषो देवांश्चिक्षेप तं गिरिम् ।
महाकायं महाराज सतोयमिव तोयदम्

athābhidrutya mahiṣo devāṃścikṣepa taṃ girim |
mahākāyaṃ mahārāja satoyamiva toyadam

पतता तेन गिरिणा देवसैन्यस् पार्थिव ।
भीमरूपेण निहतमयुतं प्रापतद्भुवि

patatā tena giriṇā devasainyas pārthiva |
bhīmarūpeṇa nihatamayutaṃ prāpatadbhuvi

अथ तैर्दानवैः सार्धं महिषस्त्रासयन्सुरान् ।
अभ्यद्रवद्रणे तूर्णं सिंहः क्षुद्रमृगानिव

atha tairdānavaiḥ sārdhaṃ mahiṣastrāsayansurān |
abhyadravadraṇe tūrṇaṃ siṃhaḥ kṣudramṛgāniva

तमापतन्तं महिषं दृष्ट्वा सेन्द्रा दिवौकसः ।
व्यद्रवन्तरणे बीता विकीर्णायुधकेतनाः

tamāpatantaṃ mahiṣaṃ dṛṣṭvā sendrā divaukasaḥ |
vyadravantaraṇe bītā vikīrṇāyudhaketanāḥ

ततःस महिषः क्रुद्धस्तूर्णं रुद्ररथं ययौ ।
अभिद्रुत्य च जग्राह रुद्रस् रथकूवरम्

tataḥsa mahiṣaḥ kruddhastūrṇaṃ rudrarathaṃ yayau |
abhidrutya ca jagrāha rudras rathakūvaram

यदा रुद्ररथं क्रुद्धो महिषः सहसा गतः ।
रेसतू रोदसी गाढं मुमुहुश् महर्षयः

yadā rudrarathaṃ kruddho mahiṣaḥ sahasā gataḥ |
resatū rodasī gāḍhaṃ mumuhuś maharṣayaḥ

अनदंश्चमहाकाया दैत्या जलधरोपमाः ।
आसीच्चनिश्चितं तेषां जितमस्माभिरित्युत

anadaṃścamahākāyā daityā jaladharopamāḥ |
āsīccaniścitaṃ teṣāṃ jitamasmābhirityuta

तथाभूते तु भगवानाहूय गुहमात्मजम् ।
दौरात्म्यं पश्य पुतर् त्वं दानवस्य दुरात्मनः ।
जहि शीघ्रं दुराचारं द्रष्टुमिच्छामि ते बलम्

tathābhūte tu bhagavānāhūya guhamātmajam |
daurātmyaṃ paśya putar tvaṃ dānavasya durātmanaḥ |
jahi śīghraṃ durācāraṃ draṣṭumicchāmi te balam

इत्युक्ताव भगवान्स्कन्दं परिपूज्य महेश्वरः ।
अयोजयन्निग्रहार्थं महिषस् गतायुषः ।
सस्मार च तदा स्कन्दं मृत्युं तस्य दुरात्मनः

ityuktāva bhagavānskandaṃ paripūjya maheśvaraḥ |
ayojayannigrahārthaṃ mahiṣas gatāyuṣaḥ |
sasmāra ca tadā skandaṃ mṛtyuṃ tasya durātmanaḥ

महिषोऽपि रथं दृष्ट्वा रौद्रं रुद्रस् चानदत् ।
देवान्संत्रासयंश्चापि दैत्यांस्चापिप्रहर्षयत्

mahiṣo'pi rathaṃ dṛṣṭvā raudraṃ rudras cānadat |
devānsaṃtrāsayaṃścāpi daityāṃscāpipraharṣayat

ततस्तस्मिनभये घोरे देवानां समुपस्थिते ।
आजगाम महासेनः क्रोधात्सूर्य इव ज्वलन्

tatastasminabhaye ghore devānāṃ samupasthite |
ājagāma mahāsenaḥ krodhātsūrya iva jvalan

लोहिताम्बरसंवीतो लोहितस्रग्विभूषणः ।
लोहिताश्वो महाबाहुर्हिरण्यकवचः प्रभुः

lohitāmbarasaṃvīto lohitasragvibhūṣaṇaḥ |
lohitāśvo mahābāhurhiraṇyakavacaḥ prabhuḥ

रथमादित्यसंकाशमास्थितः कनकप्रभम् ।
तं दृष्ट्वा दैत्यसेना सा व्यद्रवत्सहसा रणे

rathamādityasaṃkāśamāsthitaḥ kanakaprabham |
taṃ dṛṣṭvā daityasenā sā vyadravatsahasā raṇe

स चापि तां प्रज्वलितां महिषस् विदारिणीम् ।
मुमोच शक्तिं राजेनद्‌र महासेनो महाबलः

sa cāpi tāṃ prajvalitāṃ mahiṣas vidāriṇīm |
mumoca śaktiṃ rājenad‌ra mahāseno mahābalaḥ

सा मुक्ताऽभ्यहरत्तस्य महिषस्य शिरो महत् ।
पपात भिन्ने शिरसि महिषस्त्यक्तजीवितः

sā muktā'bhyaharattasya mahiṣasya śiro mahat |
papāta bhinne śirasi mahiṣastyaktajīvitaḥ

पतता शिरसा तेन द्वारं षोडशयोजनम् ।
पर्वताभेन पिहितं तदाऽगम्यं ततोऽभवत् ।
उत्तराः कुरवस्तेन गच्छन्त्यद्य यथासुम्

patatā śirasā tena dvāraṃ ṣoḍaśayojanam |
parvatābhena pihitaṃ tadā'gamyaṃ tato'bhavat |
uttarāḥ kuravastena gacchantyadya yathāsum

क्षिप्ताक्षिप्ता तु सा शक्तिर्हत्वा शत्रून्सहस्रशः ।
स्कन्दहस्तमनुप्राप्ता दृश्यते देवदानवैः

kṣiptākṣiptā tu sā śaktirhatvā śatrūnsahasraśaḥ |
skandahastamanuprāptā dṛśyate devadānavaiḥ

प्रायः शरैर्विनिहता महासेनेन धीमता ।
शेषा दैत्यगणा घोरा भीतास्त्रस्ता दुरासदैः ।
स्कन्दपारिषदैर्हत्वा भक्षिताश्च सहस्रशः

prāyaḥ śarairvinihatā mahāsenena dhīmatā |
śeṣā daityagaṇā ghorā bhītāstrastā durāsadaiḥ |
skandapāriṣadairhatvā bhakṣitāśca sahasraśaḥ

दनवान्भक्षयन्तस्ते प्रपिबन्तश्च शोणितम् ।
क्षणान्निर्दानवं सर्वमकार्षुर्भृशहर्षिताः

danavānbhakṣayantaste prapibantaśca śoṇitam |
kṣaṇānnirdānavaṃ sarvamakārṣurbhṛśaharṣitāḥ

तमांसीवयथा सूर्यो वृक्षानग्निर्घनान्खगः ।
तथास्कन्दोऽजयच्छत्रून्स्वेन वीर्येण कीर्तिमान्

tamāṃsīvayathā sūryo vṛkṣānagnirghanānkhagaḥ |
tathāskando'jayacchatrūnsvena vīryeṇa kīrtimān

संपूज्यमानस्त्रिदशैरभिवाद्य महेश्वरम् ।
शुशुभे कृतिकापुत्रः प्रकीरणांशुरिवांशुमान्

saṃpūjyamānastridaśairabhivādya maheśvaram |
śuśubhe kṛtikāputraḥ prakīraṇāṃśurivāṃśumān

नष्टशत्रुर्यदा स्कन्दः प्रयातस्तु महेश्वरम् ।
तदाऽब्रवीन्महासेनं परिष्वज्य पुरंदरः

naṣṭaśatruryadā skandaḥ prayātastu maheśvaram |
tadā'bravīnmahāsenaṃ pariṣvajya puraṃdaraḥ

ब्रह्मदत्तवरः स्कन्द त्वयाऽयं महिषो हतः ।
हजय्यो युधि देवानां दानवः स महाबलः

brahmadattavaraḥ skanda tvayā'yaṃ mahiṣo hataḥ |
hajayyo yudhi devānāṃ dānavaḥ sa mahābalaḥ

देवास्तृणसमा यस्य वबूवुर्जयतांवर ।
सोऽयं त्वया महाबाहो शमितो देवकण्टकः

devāstṛṇasamā yasya vabūvurjayatāṃvara |
so'yaṃ tvayā mahābāho śamito devakaṇṭakaḥ

शतं महिषतुल्यानां दानवानां त्वय रणे ।
निहतंदेवशत्रूणां यैर्वयं पूर्वतापिताः

śataṃ mahiṣatulyānāṃ dānavānāṃ tvaya raṇe |
nihataṃdevaśatrūṇāṃ yairvayaṃ pūrvatāpitāḥ

तावकैर्भक्षिताश्चान्ये दानवाः शतसङ्घशः ।
अजेयस्त्वं रणेऽरीणामुमापतिरिव प्रभुः

tāvakairbhakṣitāścānye dānavāḥ śatasaṅghaśaḥ |
ajeyastvaṃ raṇe'rīṇāmumāpatiriva prabhuḥ

एतत्ते प्रथमं देव ख्यातं कर्म भविष्यति ।
त्रिषु लोकेषु कीर्तिश्च तवाक्षय्या भविष्यति ।
वशगाश्च भविष्यनति सुरास्तव महाभुज

etatte prathamaṃ deva khyātaṃ karma bhaviṣyati |
triṣu lokeṣu kīrtiśca tavākṣayyā bhaviṣyati |
vaśagāśca bhaviṣyanati surāstava mahābhuja

महासेनमेवमुक्त्वा निवृत्तः सह दैवतैः ।
अनुज्ञातो भगवता त्र्यम्बकेण शचीपतिः

mahāsenamevamuktvā nivṛttaḥ saha daivataiḥ |
anujñāto bhagavatā tryambakeṇa śacīpatiḥ

गतो भद्रवटंरुद्रो निवृत्ताश्च दिवौकसः ।
उक्ताश्च देवा रुद्रेण स्कन्दं पश्यत मामिव

gato bhadravaṭaṃrudro nivṛttāśca divaukasaḥ |
uktāśca devā rudreṇa skandaṃ paśyata māmiva

स हत्वा दानवगणान्पूज्यमानो महर्षिभिः ।
एकाह्नैवाजयत्सर्वं त्रैलोक्यं वह्निनन्दनः

sa hatvā dānavagaṇānpūjyamāno maharṣibhiḥ |
ekāhnaivājayatsarvaṃ trailokyaṃ vahninandanaḥ

स्कन्दस् य इदं विप्रः पठेज्जन्म समाहितः ।
शृणुयाद्ब्राह्मणेभ्यो यः श्रावयेद्वाविचेतनम्

skandas ya idaṃ vipraḥ paṭhejjanma samāhitaḥ |
śṛṇuyādbrāhmaṇebhyo yaḥ śrāvayedvāvicetanam

धनमायुर्यशो दीप्तिं पुत्राञ्शत्रुजयंतथा ।
सपुष्टिमिहसंप्राप्य स्कन्दसालोक्यमाप्नुयात्

dhanamāyuryaśo dīptiṃ putrāñśatrujayaṃtathā |
sapuṣṭimihasaṃprāpya skandasālokyamāpnuyāt