वन पर्व

अध्याय 231: स्वाहा को वर और स्कन्द द्वारा महेश्वर-पूजन

इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि मार्कण्डेयसमास्यापर्वणि एकत्रिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥

28 श्लोक · 231 में से 315

इस अध्याय में क्या होता है

स्वाहा को वर और स्कन्द द्वारा महेश्वर-पूजन

स्वाहा स्कन्द से कहती है कि तुम मेरे औरस पुत्र हो, और वर माँगती है। वह बचपन से अग्नि को चाहती है और सदा उनके साथ रहना चाहती है। स्कन्द वर देते हैं कि आज से द्विज अग्नि में हव्य और कव्य स्वाहा कहकर डालेंगे, और इस प्रकार अग्नि सदा उसके साथ रहेंगे। फिर ब्रह्मा स्कन्द को उनके पिता महादेव के पास भेजते हैं और बताते हैं कि उनके जन्म के लिए रुद्र ने अग्नि में और उमा ने स्वाहा में प्रवेश किया था। पर्वत पर गिरे रुद्र के तेज से मिञ्जिका और मिञ्जिक का जोड़ा और अनेक मांसभक्षी पार्षद गण जन्मे। स्कन्द महेश्वर का पूजन करते हैं। इन्द्र उन्हें ऐरावत के दो घण्टे देते हैं, और वे देवताओं और गणों के बीच श्वेत पर्वत पर शोभित होते हैं।

मार्कण्डेय उवाच

231.1

यदा स्कन्देन मातृणामेवमेतत्प्रियं कृतम् ।
अथनैमब्रवीत्स्वाहा मम पुत्रस्त्वमौरसः

yadā skandena mātṛṇāmevametatpriyaṃ kṛtam |
athanaimabravītsvāhā mama putrastvamaurasaḥ

231.2

इच्छाम्यहं त्वया दत्तां प्रीतिं परमदुर्लभाम् ।
तामब्रवीत्ततः स्कन्दः प्रीतिमिच्छसि कीदृशीम्

icchāmyahaṃ tvayā dattāṃ prītiṃ paramadurlabhām |
tāmabravīttataḥ skandaḥ prītimicchasi kīdṛśīm

स्वाहोवाच

231.3

दक्षस्याहं प्रिया कन्या स्वाहा नाम महाभुज ।
बाल्यात्प्रभृति नित्यं च जातकामा हुताशने

dakṣasyāhaṃ priyā kanyā svāhā nāma mahābhuja |
bālyātprabhṛti nityaṃ ca jātakāmā hutāśane

231.4

न स मां कामिनीं पुत्र सम्यग्जनाति पावकः ।
इच्छामि शाश्वतं वासं वस्तु पुत्र सहाग्निना

na sa māṃ kāminīṃ putra samyagjanāti pāvakaḥ |
icchāmi śāśvataṃ vāsaṃ vastu putra sahāgninā

स्कन्द उवाच

231.5

हव्यं कव्यंच यत्किंचिद्द्विजा मन्त्रसुसंस्तुतम् ।
होष्यन्त्यग्नौ सदा देवि स्वाहेत्युक्त्वासमुद्धृतम्

havyaṃ kavyaṃca yatkiṃciddvijā mantrasusaṃstutam |
hoṣyantyagnau sadā devi svāhetyuktvāsamuddhṛtam

231.6

अद्यप्रभृति दास्यन्ति सुवृत्ताः सत्पथे स्थिताः ।
एवमग्निसत्‌वया सार्धं सदा वत्स्यति शोभने

adyaprabhṛti dāsyanti suvṛttāḥ satpathe sthitāḥ |
evamagnisat‌vayā sārdhaṃ sadā vatsyati śobhane

मार्कण्डेय उवाच

231.7

एवमुक्ता ततः स्वाहा तुष्टास्कन्देन पूजिता ।
पावकेन समायुक्ता भर्त्रा स्कन्दमपूजयत्

evamuktā tataḥ svāhā tuṣṭāskandena pūjitā |
pāvakena samāyuktā bhartrā skandamapūjayat

231.8

ततो ब्रह्मा महासेनं प्रजापतिरथाब्रवीत् ।
अभिगच्छ महादेवं पितरं त्रिपुरार्दनम्

tato brahmā mahāsenaṃ prajāpatirathābravīt |
abhigaccha mahādevaṃ pitaraṃ tripurārdanam

231.9

रुद्रेणाग्निं समाविश्य स्वाहामाविश्य चोमया ।
हितर्थं सर्वलोकानां जातस्त्वमपराजितः

rudreṇāgniṃ samāviśya svāhāmāviśya comayā |
hitarthaṃ sarvalokānāṃ jātastvamaparājitaḥ

231.10

उमायोन्यां च रुद्रेण शुक्रं सिक्तं महात्मना ।
अस्मिन्गिरौ निपतितं मिञ्जिकमिञ्जिकं यतः

umāyonyāṃ ca rudreṇa śukraṃ siktaṃ mahātmanā |
asmingirau nipatitaṃ miñjikamiñjikaṃ yataḥ

231.11

मिथुनं वै महाभाग तत्र तद्रुद्रसंभवम् ।
संभूतं लोहितोदे तु शुक्रशेषमवापतत्

mithunaṃ vai mahābhāga tatra tadrudrasaṃbhavam |
saṃbhūtaṃ lohitode tu śukraśeṣamavāpatat

231.12

सूर्यरश्मिषु चाप्यनयदन्यच्चैवापतद्भुवि ।
आसक्तमन्यद्वृक्षेषु तदेवं प्चधाऽपतत्

sūryaraśmiṣu cāpyanayadanyaccaivāpatadbhuvi |
āsaktamanyadvṛkṣeṣu tadevaṃ pcadhā'patat

231.13

तत्र ते विविधाकारा गणा ज्ञेया मनीषिभिः ।
तव पारिषदा घोरा य एते पिशिताशिनः

tatra te vividhākārā gaṇā jñeyā manīṣibhiḥ |
tava pāriṣadā ghorā ya ete piśitāśinaḥ

231.14

एवमस्त्विति चाप्युक्त्वा महासेनो महेश्वरम् ।
अपूजयदमेयात्मा पितरं पितृवत्सलः

evamastviti cāpyuktvā mahāseno maheśvaram |
apūjayadameyātmā pitaraṃ pitṛvatsalaḥ

231.15

अर्कपुष्पैस्तु ते पञ् गणाः पूज्या धनार्थिभिः ।
व्यादिप्रशमनार्थं चतेषां पूजां समाचरेत्

arkapuṣpaistu te pañ gaṇāḥ pūjyā dhanārthibhiḥ |
vyādipraśamanārthaṃ cateṣāṃ pūjāṃ samācaret

231.16

मिञ्जिकामिञ्जिकं चैव मिथुनं रुद्रसंभवम् ।
नमस्कार्यं सदैवेह बालानां हितमिच्छता

miñjikāmiñjikaṃ caiva mithunaṃ rudrasaṃbhavam |
namaskāryaṃ sadaiveha bālānāṃ hitamicchatā

231.17

स्त्रियो मानुषमांसादा वृक्षका नाम नामतः ।
वृक्षेषु जातास्ता देव्यो नमस्कार्याः प्रजार्थिभिः

striyo mānuṣamāṃsādā vṛkṣakā nāma nāmataḥ |
vṛkṣeṣu jātāstā devyo namaskāryāḥ prajārthibhiḥ

231.18

एषामेव पिशाचानामसङ्ख्येयगणाः स्मृताः ।
घण्टायाः सपताकायाः शृणु मे संभवं नृप

eṣāmeva piśācānāmasaṅkhyeyagaṇāḥ smṛtāḥ |
ghaṇṭāyāḥ sapatākāyāḥ śṛṇu me saṃbhavaṃ nṛpa

231.19

ऐरावतस्य घण्टे द्वे वैजयन्त्याविति श्रुते ।
गुहस्य ते स्वयं दत्ते क्रमेणानाय्य धीमता

airāvatasya ghaṇṭe dve vaijayantyāviti śrute |
guhasya te svayaṃ datte krameṇānāyya dhīmatā

231.20

एका तत्रविशाखस्य घण्टा स्कन्दस्य चापरा ।
पताका कार्तिकेयस् विशाखस्य च लोहिता

ekā tatraviśākhasya ghaṇṭā skandasya cāparā |
patākā kārtikeyas viśākhasya ca lohitā

231.21

यानि क्रीडनकान्यस्य देवैर्दत्तानि वै तदा ।
तैरेव रमते देवो महासेनो महाबलः

yāni krīḍanakānyasya devairdattāni vai tadā |
taireva ramate devo mahāseno mahābalaḥ

231.22

स संवृतः पिशाचानां गणैर्देवगणैस्तथा ।
शुशुभे काञ्चने शैले दीप्यमानः श्रिया वृत्तः

sa saṃvṛtaḥ piśācānāṃ gaṇairdevagaṇaistathā |
śuśubhe kāñcane śaile dīpyamānaḥ śriyā vṛttaḥ

231.23

तेन वीरेण शुशुभे स शैलः शुभकाननः ।
आदित्येनेवांशुमता मन्दरश्चारुकन्दरः

tena vīreṇa śuśubhe sa śailaḥ śubhakānanaḥ |
ādityenevāṃśumatā mandaraścārukandaraḥ

231.24

संतानकवनैः फुल्लैः करवीरवनैरपि ।
पारिजातवनैश्चैव जपाशोकवनैस्तथा

saṃtānakavanaiḥ phullaiḥ karavīravanairapi |
pārijātavanaiścaiva japāśokavanaistathā

231.25

कदम्बतरुषण्डैश्च दिव्यैर्मृगगणैरपि ।
दिव्यैः पक्षिगणैश्चैव शुशुभे श्वेतपर्वतः

kadambataruṣaṇḍaiśca divyairmṛgagaṇairapi |
divyaiḥ pakṣigaṇaiścaiva śuśubhe śvetaparvataḥ

231.26

तत्रदेवगणाः सर्वेसर्वे देवर्षयस्तथा ।
मेघतूर्यरवाश्चैव क्षुब्धोदधिसमस्वनाः

tatradevagaṇāḥ sarvesarve devarṣayastathā |
meghatūryaravāścaiva kṣubdhodadhisamasvanāḥ

231.27

तत्रदेवाश्च गन्धर्वा नृत्यन्तेऽप्सरसस्तथा ।
हृष्टानां तत्रभूतानां श्रूयते निनदो महान्

tatradevāśca gandharvā nṛtyante'psarasastathā |
hṛṣṭānāṃ tatrabhūtānāṃ śrūyate ninado mahān

231.28

एवं सेन्द्रं जगत्सर्वं श्वेतपर्वतसंस्थितम् ।
प्रहृष्टं प्रेक्षते स्कन्दं न च ग्लायति दर्शनात्

evaṃ sendraṃ jagatsarvaṃ śvetaparvatasaṃsthitam |
prahṛṣṭaṃ prekṣate skandaṃ na ca glāyati darśanāt

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)