अध्याय 23: प्रजा के शोक के बीच पाण्डवों का प्रस्थान

तस्मिन्दशार्हाधिपतौ प्रयाते
युधिष्ठिरो भीमसेनार्जुनौ च ।
यमौ च कृष्ण च पुरोहितश्च
रथान्महार्हान्परमाश्वयुक्तान्

tasmindaśārhādhipatau prayāte
yudhiṣṭhiro bhīmasenārjunau ca |
yamau ca kṛṣṇa ca purohitaśca
rathānmahārhānparamāśvayuktān

अस्थाय वीराः सहिता वनाय
प्रतस्थिरे भूतपतिप्रकाशाः ।
हिरण्यनिष्कान्वसनानि गाश्च
गदाय शिक्षाक्षरमन्त्रविद्भ्यः

asthāya vīrāḥ sahitā vanāya
pratasthire bhūtapatiprakāśāḥ |
hiraṇyaniṣkānvasanāni gāśca
gadāya śikṣākṣaramantravidbhyaḥ

प्रेष्याः पुरो विंशतिरात्तशस्त्रा
धनूंषि शस्त्राणि शरांश्च दीप्तान् ।
मौर्वीश्च यन्त्राणि च सायकांश्च
सर्वे समादाय जघन्यमीयुः

preṣyāḥ puro viṃśatirāttaśastrā
dhanūṃṣi śastrāṇi śarāṃśca dīptān |
maurvīśca yantrāṇi ca sāyakāṃśca
sarve samādāya jaghanyamīyuḥ

तत्सतु वासांसि च राजपुत्र्या
धात्र्यश्च दास्यश्च विभूषणं च ।
तदिन्द्रसेनस्त्वरितः प्रगृह्य
जघन्यमेवोपययौ रथेन

tatsatu vāsāṃsi ca rājaputryā
dhātryaśca dāsyaśca vibhūṣaṇaṃ ca |
tadindrasenastvaritaḥ pragṛhya
jaghanyamevopayayau rathena

ततः कुरुश्रेष्ठमुपेत्य पौराः
प्रदक्षिणं चक्रुरदीनसत्वाः ।
तं ब्राह्मणाश्चाभ्यवदन्प्रसन्ना
मुख्याश्च सर्वे कुरुजाङ्गलानाम्

tataḥ kuruśreṣṭhamupetya paurāḥ
pradakṣiṇaṃ cakruradīnasatvāḥ |
taṃ brāhmaṇāścābhyavadanprasannā
mukhyāśca sarve kurujāṅgalānām

स चापि तानभ्यवदत्प्रसन्नः
सहैव तैर्भ्रातृभिर्धर्मराजः ।
तस्थौ च तत्राधिपतिर्महात्मा
दृष्ट्वा जनौघं कुरुजाङ्गलानाम्

sa cāpi tānabhyavadatprasannaḥ
sahaiva tairbhrātṛbhirdharmarājaḥ |
tasthau ca tatrādhipatirmahātmā
dṛṣṭvā janaughaṃ kurujāṅgalānām

पितेव पुत्रेषु स तेषु भावं
चक्रे कुरूणामृषभो महात्मा ।
ते चापि तस्मिन्भरतप्रबर्हे
तथा बभूवुः पितरीव पुत्राः

piteva putreṣu sa teṣu bhāvaṃ
cakre kurūṇāmṛṣabho mahātmā |
te cāpi tasminbharataprabarhe
tathā babhūvuḥ pitarīva putrāḥ

ततस्तमासाद्य महाजनौघाः
कुरुप्रवीरं परिवार्य तस्थुः ।
हानाथ हाधर्म इति ब्रुवाणा
हीताश्च सर्वेऽऽश्रुमुखा बभूवुः

tatastamāsādya mahājanaughāḥ
kurupravīraṃ parivārya tasthuḥ |
hānātha hādharma iti bruvāṇā
hītāśca sarve''śrumukhā babhūvuḥ

वरः कुरूणामधिपः प्रजानां
पितेव पुत्रानपहाय चास्मान् ।
पौरानिमाञ्जानपदांश्च सर्वान्
हित्वा प्रयातः क्वनु धर्मराजः

varaḥ kurūṇāmadhipaḥ prajānāṃ
piteva putrānapahāya cāsmān |
paurānimāñjānapadāṃśca sarvān
hitvā prayātaḥ kvanu dharmarājaḥ

धिग्धार्तराष्ट्रं सुनृशंसबुद्धिं
धिक्सौबलं पापमतिं च कर्णम् ।
अनर्थमिच्छन्ति नरेन्द्र पापा
ये धर्मनित्यस्य सतस्तवोग्राः

dhigdhārtarāṣṭraṃ sunṛśaṃsabuddhiṃ
dhiksaubalaṃ pāpamatiṃ ca karṇam |
anarthamicchanti narendra pāpā
ye dharmanityasya satastavogrāḥ

स्वयं निवेश्याप्रतिमं महात्मा
पुरं महादेवपुरप्रकाशम् ।
शतक्रतुप्रस्थममोघकर्मा
हित्वा प्रयातः क्वनु धर्मराजः

svayaṃ niveśyāpratimaṃ mahātmā
puraṃ mahādevapuraprakāśam |
śatakratuprasthamamoghakarmā
hitvā prayātaḥ kvanu dharmarājaḥ

चकार यामप्रतिमां महात्मा
सभां मयो देवसभाप्रकाशाम् ।
तां देवगुप्तामिव देवमायां
हित्वाप्रयातः क्वनु धर्मराजः

cakāra yāmapratimāṃ mahātmā
sabhāṃ mayo devasabhāprakāśām |
tāṃ devaguptāmiva devamāyāṃ
hitvāprayātaḥ kvanu dharmarājaḥ

तान्धर्मकामार्थविदुत्तमौजा
बीभत्सुरुच्चैः सहितानुवाच ।
आदास्यते वासमिमं निरुष्य
रवनेषु राजा द्विषतां यशांसि

tāndharmakāmārthaviduttamaujā
bībhatsuruccaiḥ sahitānuvāca |
ādāsyate vāsamimaṃ niruṣya
ravaneṣu rājā dviṣatāṃ yaśāṃsi

द्विजातिमुख्याः सहिताः पृथक्व
भवद्भिरासाद्य तपस्विनश्च ।
प्रसाद्य धर्मार्थविदश्च वाच्या
यथार्थसिद्धिः परमा भवेन्नः

dvijātimukhyāḥ sahitāḥ pṛthakva
bhavadbhirāsādya tapasvinaśca |
prasādya dharmārthavidaśca vācyā
yathārthasiddhiḥ paramā bhavennaḥ

इत्येवमुक्ते वचनेऽऽर्जुनेन
ते ब्राह्मणाः सर्ववर्णाश्च राजन् ।
मुदाऽभ्यनन्दन्सहिताश्च चक्रुः
प्रदक्षिणं धर्मभृतांवरिष्ठम्

ityevamukte vacane''rjunena
te brāhmaṇāḥ sarvavarṇāśca rājan |
mudā'bhyanandansahitāśca cakruḥ
pradakṣiṇaṃ dharmabhṛtāṃvariṣṭham

आमन्त्र्य पार्थं च वृकोदरं च
धनंजयं याज्ञसेनीं यमौ च ।
प्रतस्थिरे राष्ट्रमरपेतहार्षा
युधिष्ठिरेणानुमता यथास्वम्

āmantrya pārthaṃ ca vṛkodaraṃ ca
dhanaṃjayaṃ yājñasenīṃ yamau ca |
pratasthire rāṣṭramarapetahārṣā
yudhiṣṭhireṇānumatā yathāsvam