अध्याय 194: कल्कि द्वारा सत्ययुग की स्थापना और युधिष्ठिर को उपदेश

ततश्चोरक्षयंकृत्वाद्विजेभ्यः पृथिवीमिमाम् ।
वाजिमेधे महायज्ञे विधिवत्कल्पयिष्यति

tataścorakṣayaṃkṛtvādvijebhyaḥ pṛthivīmimām |
vājimedhe mahāyajñe vidhivatkalpayiṣyati

स्थापयित्वा च मर्यादाः स्वयंभुविहिताः शुभाः ।
पुनः पुण्ययशःकर्म जरया संश्रयिष्यति

sthāpayitvā ca maryādāḥ svayaṃbhuvihitāḥ śubhāḥ |
punaḥ puṇyayaśaḥkarma jarayā saṃśrayiṣyati

तच्छीलमनुवर्स्यन्ति मनुष्या लोकवासिनः ।
विप्रैश्चोरक्षये चैव कृतेक्षेमं भविष्यति

tacchīlamanuvarsyanti manuṣyā lokavāsinaḥ |
vipraiścorakṣaye caiva kṛtekṣemaṃ bhaviṣyati

कृष्णाजिनानि शक्तीश्च त्रिशूलान्यायुधानि च ।
स्थापयन्द्विजशार्दूलो देशेषु विजितेषु च

kṛṣṇājināni śaktīśca triśūlānyāyudhāni ca |
sthāpayandvijaśārdūlo deśeṣu vijiteṣu ca

संस्तूयमानो विप्रेन्द्रैर्मानयानो द्विजोत्तमान् ।
कल्कीचरिष्यति महीं सदा दस्युवधे रतः

saṃstūyamāno viprendrairmānayāno dvijottamān |
kalkīcariṣyati mahīṃ sadā dasyuvadhe rataḥ

हा मातस्तात पुत्रेति तास्ता वाचः सुदारुणाः ।
विक्रोशमानान्सुभृशं दस्यूननेष्यति संक्षयम्

hā mātastāta putreti tāstā vācaḥ sudāruṇāḥ |
vikrośamānānsubhṛśaṃ dasyūnaneṣyati saṃkṣayam

ततोऽधऱ्मविनाशो वै धर्मवृद्धिश्च भारत ।
भविष्यति कृतेप्राप्ते क्रियावांश्च जनस्तथा

tato'dhaṟmavināśo vai dharmavṛddhiśca bhārata |
bhaviṣyati kṛteprāpte kriyāvāṃśca janastathā

आरामाश्चैव चैत्याश्च तटाकावसथास्तथा ।
पुष्करिण्यश्च विविधा देवतायतनानि च

ārāmāścaiva caityāśca taṭākāvasathāstathā |
puṣkariṇyaśca vividhā devatāyatanāni ca

यज्ञक्रियाश्च विविधा भविष्यन्ति कृते युगे ।
ब्राह्मणाः साधवश्चैव मुनयश्च तपस्विनः

yajñakriyāśca vividhā bhaviṣyanti kṛte yuge |
brāhmaṇāḥ sādhavaścaiva munayaśca tapasvinaḥ

आश्रमा हतपाषण्डाः स्थिताः सत्ये जनास्तदा ।
जायन्ति सर्वभूतानि शुध्यमानानि चैव हि

āśramā hatapāṣaṇḍāḥ sthitāḥ satye janāstadā |
jāyanti sarvabhūtāni śudhyamānāni caiva hi

सर्वेष्वृतुषु राजेन्द्र सर्वं सस्यं भविष्यति ।
नरा दानेषु निरता व्रतेषु नियमेषु च

sarveṣvṛtuṣu rājendra sarvaṃ sasyaṃ bhaviṣyati |
narā dāneṣu niratā vrateṣu niyameṣu ca

जपयज्ञपरा विप्रा धर्मकामा मुदा युताः ।
पालयिष्यन्ति राजानो धर्मेणेमां वसुंधराम्

japayajñaparā viprā dharmakāmā mudā yutāḥ |
pālayiṣyanti rājāno dharmeṇemāṃ vasuṃdharām

व्यवहाररता वैश्या भविष्यन्ति कृते युगे ।
षट्कर्मनिरता विप्राः क्षत्रिया रक्षणे रताः

vyavahāraratā vaiśyā bhaviṣyanti kṛte yuge |
ṣaṭkarmaniratā viprāḥ kṣatriyā rakṣaṇe ratāḥ

शुश्रूषायां रताः शूद्रास्तथा वर्णत्रयस्य च ।
एष धर्मः कृतयुगे त्रेतायां द्वापरे तथा

śuśrūṣāyāṃ ratāḥ śūdrāstathā varṇatrayasya ca |
eṣa dharmaḥ kṛtayuge tretāyāṃ dvāpare tathā

पश्चिमे युगकाले च यः स ते संप्रकीर्तितः ।
सर्वलोकस् विदिता युगसह्ख्या च पाण्डव

paścime yugakāle ca yaḥ sa te saṃprakīrtitaḥ |
sarvalokas viditā yugasahkhyā ca pāṇḍava

एतत्ते सर्वमाख्यातमतीतानागतं मया ।
वायुप्रोक्तमनुस्मृत्यपुराणमृषिसंस्तुतम्

etatte sarvamākhyātamatītānāgataṃ mayā |
vāyuproktamanusmṛtyapurāṇamṛṣisaṃstutam

एवं संसारमार्गा मे बहुशश्चिरजीविनः ।
दृष्टाश्चैवानुभूताश्च किं भूयः श्रोतुमिच्छसि

evaṃ saṃsāramārgā me bahuśaścirajīvinaḥ |
dṛṣṭāścaivānubhūtāśca kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

इदं चैवापरं भूयः सह भ्रातृभिरच्युत ।
धर्मसंशयमोक्षार्थं निबोध वचनं मम

idaṃ caivāparaṃ bhūyaḥ saha bhrātṛbhiracyuta |
dharmasaṃśayamokṣārthaṃ nibodha vacanaṃ mama

न तेऽन्यथाऽत्र विज्ञेयो धर्मो धर्मभृतांवर ।
धर्मात्मा हि सुखं राजन्प्रेत्य चेह च नन्दति

na te'nyathā'tra vijñeyo dharmo dharmabhṛtāṃvara |
dharmātmā hi sukhaṃ rājanpretya ceha ca nandati

न ब्राह्मणे परिभवः कर्तव्यस्ते कदाचन ।
ब्राह्मणः कुपितोऽहन्यादपि लोकान्प्रतिज्ञया

na brāhmaṇe paribhavaḥ kartavyaste kadācana |
brāhmaṇaḥ kupito'hanyādapi lokānpratijñayā

मार्कण्डेयवचः श्रुत्वा कुरूणां प्रवरो नृपः ।
उवाच वचनं धीमान्परमं परमद्युतिः

mārkaṇḍeyavacaḥ śrutvā kurūṇāṃ pravaro nṛpaḥ |
uvāca vacanaṃ dhīmānparamaṃ paramadyutiḥ

एतच्छ्रुत्वा मया किं स्यात्कर्तव्यं मुनिसत्तम ।
कथं चायं जितोलोको रक्षितव्यो भविष्यति

etacchrutvā mayā kiṃ syātkartavyaṃ munisattama |
kathaṃ cāyaṃ jitoloko rakṣitavyo bhaviṣyati

कस्मिन्धर्मे मया स्थेयं प्रजाः संरक्षता मुने ।
कथंच वर्तमानो वै न च्यवेयं स्वधर्मतः

kasmindharme mayā stheyaṃ prajāḥ saṃrakṣatā mune |
kathaṃca vartamāno vai na cyaveyaṃ svadharmataḥ

दयावान्सर्वबूतेषु हितो रक्तोऽनसूयकः ।
उपत्यानामिव स्नेहात्प्रजानां रक्षणे रतः

dayāvānsarvabūteṣu hito rakto'nasūyakaḥ |
upatyānāmiva snehātprajānāṃ rakṣaṇe rataḥ

चर धर्मं त्यजाधर्मं पितॄन्पूर्वाननुस्मर ।
प्रमादाद्यत्कृतं तेऽभूत्सम्यग्ज्ञानेन तज्जय

cara dharmaṃ tyajādharmaṃ pitṝnpūrvānanusmara |
pramādādyatkṛtaṃ te'bhūtsamyagjñānena tajjaya

अलं ते मानमाश्रित्य सततं प्रियवाग्भव ।
विजित्य पृथिवीं सर्वां मोदमानः सुखी भव

alaṃ te mānamāśritya satataṃ priyavāgbhava |
vijitya pṛthivīṃ sarvāṃ modamānaḥ sukhī bhava

एष भूतो भविष्यश्च धर्मस्ते समुदीरितः ।
न तेऽस्त्यविदितं किंचिदतीतानागतं भुवि

eṣa bhūto bhaviṣyaśca dharmaste samudīritaḥ |
na te'styaviditaṃ kiṃcidatītānāgataṃ bhuvi

तस्मादिमं परिक्लेशं त्वं तात हृदि मा कृथाः ।
प्राज्ञास्तात न मुह्यन्ति कालेनापि प्रपीडिताः

tasmādimaṃ parikleśaṃ tvaṃ tāta hṛdi mā kṛthāḥ |
prājñāstāta na muhyanti kālenāpi prapīḍitāḥ

एष कालो महाबाहो अपि सर्वदिबौकसाम् ।
मुह्यन्ति हि प्रजास्तात कालेनापि प्रचोदिताः

eṣa kālo mahābāho api sarvadibaukasām |
muhyanti hi prajāstāta kālenāpi pracoditāḥ

मा च तेऽत्र विशङ्का भूद्यन्मयोक्तं तवानघ ।
अतिशङ्क्य वचो ह्येतद्धर्मलोपो भवेत्तव

mā ca te'tra viśaṅkā bhūdyanmayoktaṃ tavānagha |
atiśaṅkya vaco hyetaddharmalopo bhavettava

जातोसि प्रथिते वंशे कुरूणां भरतर्षभ ।
कर्मणा मनसा वाचा सर्वमेतत्समाचर

jātosi prathite vaṃśe kurūṇāṃ bharatarṣabha |
karmaṇā manasā vācā sarvametatsamācara

यत्त्वयोक्तं द्विजश्रेष्ठ वाक्यं श्रुतिमनोहरम् ।
तथा करिष्ये यत्नेन भवतः शासनं विभो

yattvayoktaṃ dvijaśreṣṭha vākyaṃ śrutimanoharam |
tathā kariṣye yatnena bhavataḥ śāsanaṃ vibho

न मे लोभोस्ति विप्रेन्द्रन भयं न च मत्सरः ।
करिष्यामि हि तत्सर्वमुक्तं यत्ते मयि प्रभो

na me lobhosti viprendrana bhayaṃ na ca matsaraḥ |
kariṣyāmi hi tatsarvamuktaṃ yatte mayi prabho

श्रुत्वा तु वचनं तस्य पाण्डवस्य यशस्विनः ।
संहृष्टः पाण्डवा राजन्सहिता शार्ङ्गधन्वना

śrutvā tu vacanaṃ tasya pāṇḍavasya yaśasvinaḥ |
saṃhṛṣṭaḥ pāṇḍavā rājansahitā śārṅgadhanvanā

विप्र्रषभाश्च ते सर्वे ये तत्रासन्समागताः ।
तथा कथां शुभां श्रुत्वा रमार्कण्डेयस्य धमतः ।
विस्मिता समपद्यन्त पुराणस् निवेदनात्

viprraṣabhāśca te sarve ye tatrāsansamāgatāḥ |
tathā kathāṃ śubhāṃ śrutvā ramārkaṇḍeyasya dhamataḥ |
vismitā samapadyanta purāṇas nivedanāt