अध्याय 180: महान अजगर द्वारा भीम का पकड़ा जाना

कथं नागायुतप्राणो भीमो भीमपराक्रमः ।
भयमाहारयत्तीव्रं तस्मादजगरान्मुने

kathaṃ nāgāyutaprāṇo bhīmo bhīmaparākramaḥ |
bhayamāhārayattīvraṃ tasmādajagarānmune

पौलस्त्यं धनदं युद्दे य आह्वयति दर्पितः ।
नलिन्यां कदनं कृत्वा निहन्ता यक्षरक्षसाम्

paulastyaṃ dhanadaṃ yudde ya āhvayati darpitaḥ |
nalinyāṃ kadanaṃ kṛtvā nihantā yakṣarakṣasām

तं संससि भयाविष्टमापन्नमरिसूदनम् ।
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं परं कौतूहलं हि मे

taṃ saṃsasi bhayāviṣṭamāpannamarisūdanam |
etadicchāmyahaṃ śrotuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me

बह्वाश्चर्ये वने तेषां वसतामुग्रधन्विनाम् ।
प्राप्तानामाश्रमं राजन्राजर्षेर्वृषपर्वणः

bahvāścarye vane teṣāṃ vasatāmugradhanvinām |
prāptānāmāśramaṃ rājanrājarṣervṛṣaparvaṇaḥ

यदृच्छया धनुष्पाणिर्बद्धखङ्गो वृकोदरः ।
ददर्श तद्वनं रम्यं देवगन्धर्वसेवितम्

yadṛcchayā dhanuṣpāṇirbaddhakhaṅgo vṛkodaraḥ |
dadarśa tadvanaṃ ramyaṃ devagandharvasevitam

स ददर्श शुभान्देशान्गिरेर्हिमवतस्तदा ।
देवर्षिसिद्धचरितानप्सरोगणसेवितान्

sa dadarśa śubhāndeśāngirerhimavatastadā |
devarṣisiddhacaritānapsarogaṇasevitān

चकोरैरुपचक्रैशच् पक्षिभिर्जीवजीवकैः ।
कोकिलैर्भृङ्गराजैश्च तत्र तत्र निनादितान्

cakorairupacakraiśac pakṣibhirjīvajīvakaiḥ |
kokilairbhṛṅgarājaiśca tatra tatra nināditān

नित्यपुष्पफलैर्वृक्षैर्हिमसंस्पर्शकोमलैः ।
उपेतान्बहुलच्छायैर्मनोनयननन्दनैः

nityapuṣpaphalairvṛkṣairhimasaṃsparśakomalaiḥ |
upetānbahulacchāyairmanonayananandanaiḥ

स संपश्यन्गिरिनदीर्वैडूर्यमणिसंनिभैः ।
सलिलैर्हिमसंकाशैर्हंसकारण्डवायुतैः

sa saṃpaśyangirinadīrvaiḍūryamaṇisaṃnibhaiḥ |
salilairhimasaṃkāśairhaṃsakāraṇḍavāyutaiḥ

वनानि देवदारूणां मेघानामिव वागुराः ।
हरिचन्दनमिश्राणि तुङ्गकालीयकान्यपि

vanāni devadārūṇāṃ meghānāmiva vāgurāḥ |
haricandanamiśrāṇi tuṅgakālīyakānyapi

मृगयां परिधावन्स समेषु मरुधन्वसु ।
विध्यन्मृगाञ्शरैः शुद्धैश्चचार स महाबलः

mṛgayāṃ paridhāvansa sameṣu marudhanvasu |
vidhyanmṛgāñśaraiḥ śuddhaiścacāra sa mahābalaḥ

भीमसेनस्तु विख्यातो महान्तं दंष्ट्रिणं बलात् ।
निघ्नन्नागशतप्राणो वने तस्मिन्महाबलः

bhīmasenastu vikhyāto mahāntaṃ daṃṣṭriṇaṃ balāt |
nighnannāgaśataprāṇo vane tasminmahābalaḥ

मृगाणां सवराहाणां महिषाणां महाभुजः ।
विनिघ्नंस्तत्रतत्रैव भीमो भीमपराक्रमः

mṛgāṇāṃ savarāhāṇāṃ mahiṣāṇāṃ mahābhujaḥ |
vinighnaṃstatratatraiva bhīmo bhīmaparākramaḥ

स मातङ्गशतप्राणो मनुष्यशतवारणः ।
सिंहशार्दूलविक्रान्तो वने तस्मिन्महाबलः

sa mātaṅgaśataprāṇo manuṣyaśatavāraṇaḥ |
siṃhaśārdūlavikrānto vane tasminmahābalaḥ

वृक्षानुत्पाटयामास तरसा वै बभञ्ज च ।
पृथिव्याश्च प्रदेशान्वै नादयंस्तु वनानि च

vṛkṣānutpāṭayāmāsa tarasā vai babhañja ca |
pṛthivyāśca pradeśānvai nādayaṃstu vanāni ca

पर्वताग्राणि वै मृद्गन्नादयानश्च विज्वरः ।
प्रक्षिपन्पादपांश्चापि नादेनापूरयन्महीम्

parvatāgrāṇi vai mṛdgannādayānaśca vijvaraḥ |
prakṣipanpādapāṃścāpi nādenāpūrayanmahīm

वेगेन न्यपतद्भीमो निर्भयश्च पुनः पुनः ।
आस्फोटयन्क्ष्वेडयंश्च तलतालांश्च वादयन् ।
चिरसंबद्धदर्पस्तु भीमसेनो वने तदा

vegena nyapatadbhīmo nirbhayaśca punaḥ punaḥ |
āsphoṭayankṣveḍayaṃśca talatālāṃśca vādayan |
cirasaṃbaddhadarpastu bhīmaseno vane tadā

गजेनद्राश्च महासत्वा मृगेन्द्राश्च महाबलाः ।
भीमसेनस्य नादेन व्यमुञ्चन्त गुहा भयात्

gajenadrāśca mahāsatvā mṛgendrāśca mahābalāḥ |
bhīmasenasya nādena vyamuñcanta guhā bhayāt

क्वचित्प्रधावंस्तिष्ठंश्च क्वचिच्चोपविशंस्तथा ।
मृगप्रेप्सुर्महारौद्रे वने चरति निर्भयः

kvacitpradhāvaṃstiṣṭhaṃśca kvaciccopaviśaṃstathā |
mṛgaprepsurmahāraudre vane carati nirbhayaḥ

स तत्रमनुजव्याघ्रो वने वनचरोपमः ।
पद्भ्यामभिसमापेदे भीमसेनो महाबलः

sa tatramanujavyāghro vane vanacaropamaḥ |
padbhyāmabhisamāpede bhīmaseno mahābalaḥ

स प्रविष्टो महारण्ये नादान्नदति चाद्भुतान् ।
त्रासयन्सर्वभूतानि महासत्वपराक्रमः

sa praviṣṭo mahāraṇye nādānnadati cādbhutān |
trāsayansarvabhūtāni mahāsatvaparākramaḥ

ततो भीमस्य शब्देन भीताः सर्पा गुहाशयाः ।
अतिक्रान्तास्तु वेगेन जगामानुसृतः शनैः ।
ततोऽमरवरप्रख्यो भीमसेनो महाबलः

tato bhīmasya śabdena bhītāḥ sarpā guhāśayāḥ |
atikrāntāstu vegena jagāmānusṛtaḥ śanaiḥ |
tato'maravaraprakhyo bhīmaseno mahābalaḥ

स ददर्श महाकायं भुजङ्गं रोमहर्षणम् ।
गिरिदुर्गे समापन्नं कायेनावृत्य कन्दरम्

sa dadarśa mahākāyaṃ bhujaṅgaṃ romaharṣaṇam |
giridurge samāpannaṃ kāyenāvṛtya kandaram

पर्वताभोगवर्ष्माणं भोगैश्चन्द्रार्कमण्डलैः ।
चित्राङ्गमङ्गजैश्चित्रैर्हरिद्रासदृशच्छविम्

parvatābhogavarṣmāṇaṃ bhogaiścandrārkamaṇḍalaiḥ |
citrāṅgamaṅgajaiścitrairharidrāsadṛśacchavim

गुहाकारेण वक्रेण चतुर्दंष्ट्रेण राजता ।
दीप्ताक्षेणातिताम्रेण लिहानं सृक्विणी मुहुः

guhākāreṇa vakreṇa caturdaṃṣṭreṇa rājatā |
dīptākṣeṇātitāmreṇa lihānaṃ sṛkviṇī muhuḥ

त्रासनं सर्वभूतानां कालान्तकयमोपमम् ।
निःश्वासक्ष्वेडनादेन भर्त्सयन्तमिव स्थितम्

trāsanaṃ sarvabhūtānāṃ kālāntakayamopamam |
niḥśvāsakṣveḍanādena bhartsayantamiva sthitam

स भीमं सहसाऽभ्येत्य पृदाकुः क्षुधितो भृशम् ।
जग्राहाजगरो ग्राहो भुजयोरुभयोर्बलात्

sa bhīmaṃ sahasā'bhyetya pṛdākuḥ kṣudhito bhṛśam |
jagrāhājagaro grāho bhujayorubhayorbalāt

तेन संस्पृष्टगात्रस्य भीमसेनस्य वै तदा ।
संज्ञा मुमोह सहसा वरदानेन तस्य हि

tena saṃspṛṣṭagātrasya bhīmasenasya vai tadā |
saṃjñā mumoha sahasā varadānena tasya hi

दशनागसहस्राणि धारयन्ति हि यद्बलम् ।
इद्रलं भीमसेनस्य भुजयोरसमं परैः

daśanāgasahasrāṇi dhārayanti hi yadbalam |
idralaṃ bhīmasenasya bhujayorasamaṃ paraiḥ

स तेजस्वी तथा तेन भुजगेन वशीकृतः ।
विम्फुरञ्शनकैर्भीमो न शशाक विचेष्टितुम्

sa tejasvī tathā tena bhujagena vaśīkṛtaḥ |
vimphurañśanakairbhīmo na śaśāka viceṣṭitum

नागायुतसमप्राणः सिंहस्कन्धो महाभुजः ।
गृहीतो व्यजहात्सत्वं वरदानविमोहितः

nāgāyutasamaprāṇaḥ siṃhaskandho mahābhujaḥ |
gṛhīto vyajahātsatvaṃ varadānavimohitaḥ

स हि प्रयत्नमकरोत्तीव्रमात्मविमोक्षणे ।
न चैनमशकद्वीरः कथंचित्प्रतिबाधितुम्

sa hi prayatnamakarottīvramātmavimokṣaṇe |
na cainamaśakadvīraḥ kathaṃcitpratibādhitum