अध्याय 178: भाइयों का पर्वत छोड़ने का निश्चय

तस्मिन्कृतास्त्रे रथिनां प्रवीरे ।
प्रत्यागते भवनाद्वृत्रहन्तुः ।
अतः परं किमकुर्वन्त पार्थाः
समेत्य शूरेण धनंजयेन

tasminkṛtāstre rathināṃ pravīre |
pratyāgate bhavanādvṛtrahantuḥ |
ataḥ paraṃ kimakurvanta pārthāḥ
sametya śūreṇa dhanaṃjayena

वनेषु तेष्वेव तु ते नरेन्द्राः
सहार्जुनेनेन्द्रसमेन वीराः ।
तस्मिंश्च शैलप्रवरे सुरम्ये
धनेश्वराक्रीडगता विजह्रुः

vaneṣu teṣveva tu te narendrāḥ
sahārjunenendrasamena vīrāḥ |
tasmiṃśca śailapravare suramye
dhaneśvarākrīḍagatā vijahruḥ

वेश्मानि तान्यप्रतिमानि पश्यन्
क्रीडाश्च नानाद्रुमसन्निबद्धाः ।
चचार धन्वी बहुधा नरेन्द्रः
सोऽस्त्रेषु यत्तः सततं किरीटी

veśmāni tānyapratimāni paśyan
krīḍāśca nānādrumasannibaddhāḥ |
cacāra dhanvī bahudhā narendraḥ
so'streṣu yattaḥ satataṃ kirīṭī

अवाप्य वासं नरदेवपुत्राः
प्रसादजं वैश्रवणस्य राज्ञः ।
न प्राणिनां ते स्पृहयन्ति राज-
ञ्शिवश् कालः स बभूव तेषाम्

avāpya vāsaṃ naradevaputrāḥ
prasādajaṃ vaiśravaṇasya rājñaḥ |
na prāṇināṃ te spṛhayanti rāja-
ñśivaś kālaḥ sa babhūva teṣām

समेत्य पार्थेन यथैकरात्र-
मूषुः समास्तत्रतथा चतस्रः ।
पूर्वाश्च षट् ता दश पाण्डवानां
शिवा बभूवुर्वसतां वनेषु

sametya pārthena yathaikarātra-
mūṣuḥ samāstatratathā catasraḥ |
pūrvāśca ṣaṭ tā daśa pāṇḍavānāṃ
śivā babhūvurvasatāṃ vaneṣu

ततोऽब्रवीद्वायुसुतस्तरस्वी
जिष्णुश्च राजानमुपोपविश्य ।
यमौ च वीरौ सुरराजकल्पा-
वेकान्तमास्थाय हितं प्रियं च

tato'bravīdvāyusutastarasvī
jiṣṇuśca rājānamupopaviśya |
yamau ca vīrau surarājakalpā-
vekāntamāsthāya hitaṃ priyaṃ ca

तव प्रतिज्ञां कुरुराज सत्यां
चिकीर्षमाणास्त्वदनुप्रियं च ।
ततो न गच्छाम वनान्यपास्य
सुयोधनं सानुचरं निहन्तुम्

tava pratijñāṃ kururāja satyāṃ
cikīrṣamāṇāstvadanupriyaṃ ca |
tato na gacchāma vanānyapāsya
suyodhanaṃ sānucaraṃ nihantum

एकादशं वर्षमिदं वसामः
सुयोधनेनात्तसुखाः सुखार्हाः ।
तं वञ्चयित्वाऽधमबुद्धिशील-
मज्ञातवासं सुखमाप्नुयाम

ekādaśaṃ varṣamidaṃ vasāmaḥ
suyodhanenāttasukhāḥ sukhārhāḥ |
taṃ vañcayitvā'dhamabuddhiśīla-
majñātavāsaṃ sukhamāpnuyāma

तवाज्ञया पार्थिव निर्विशङ्का
विहाय मानं विचरामो वनानि ।
समीपवासेन विलोभितास्ते
ज्ञास्यन्ति नास्मानपकृष्टदेशान्

tavājñayā pārthiva nirviśaṅkā
vihāya mānaṃ vicarāmo vanāni |
samīpavāsena vilobhitāste
jñāsyanti nāsmānapakṛṣṭadeśān

संवत्सरं तत्र विहृत्य गूढं
नराधमं तं सुखमुद्धरेम ।
निर्यात्य वैरं सफलं सपुष्पं
तस्मै नरेन्द्राधमपूरुषाय

saṃvatsaraṃ tatra vihṛtya gūḍhaṃ
narādhamaṃ taṃ sukhamuddharema |
niryātya vairaṃ saphalaṃ sapuṣpaṃ
tasmai narendrādhamapūruṣāya

सुयोधनायानुचरैर्वृताय
ततो महीं प्राप्नुहि धर्मराज ।
स्वर्गोपमं देशमिमं चरद्भिः
शक्यो विहन्तुं नरदेव शोकः

suyodhanāyānucarairvṛtāya
tato mahīṃ prāpnuhi dharmarāja |
svargopamaṃ deśamimaṃ caradbhiḥ
śakyo vihantuṃ naradeva śokaḥ

कीर्तिस्तु ते भारत पुण्यगन्धा
नश्येद्धि लोकेषु चराचरेषु ।
तत्प्राप्य राज्यंकुरुपुङ्गवानां
शक्यं महत्प्राप्तुमथ क्रियाश्च

kīrtistu te bhārata puṇyagandhā
naśyeddhi lokeṣu carācareṣu |
tatprāpya rājyaṃkurupuṅgavānāṃ
śakyaṃ mahatprāptumatha kriyāśca

इदं तु शक्यं सततं नरेन्द्र
प्राप्तुं त्वया यल्लभसे कुबेरात् ।
कुरुष्व बुद्धिं द्विषतां वधाय
कृतागसां भारत निग्रहे च

idaṃ tu śakyaṃ satataṃ narendra
prāptuṃ tvayā yallabhase kuberāt |
kuruṣva buddhiṃ dviṣatāṃ vadhāya
kṛtāgasāṃ bhārata nigrahe ca

तेजस्तवोग्रं न सहेत राजन्
समेत्य साक्षादपि वज्रपाणिः ।
न हि व्यथां जातु करिष्यतस्तौ
समेत्य देवैरपि धर्मराज

tejastavograṃ na saheta rājan
sametya sākṣādapi vajrapāṇiḥ |
na hi vyathāṃ jātu kariṣyatastau
sametya devairapi dharmarāja

तवार्थसिद्ध्यर्थमपि प्रवृत्तौ
सुपर्णकेतुश्च शिनेश्च नप्ता ।
यथैव कृष्णोऽप्रतिमो बलेन
तथैव राजन्स शिनिप्रवीरः

tavārthasiddhyarthamapi pravṛttau
suparṇaketuśca śineśca naptā |
yathaiva kṛṣṇo'pratimo balena
tathaiva rājansa śinipravīraḥ

तवार्थसिद्ध्यर्थमभिप्रपन्नो
यथैव कृष्णः सह यादवैस्तैः ।
तथैव चेमौ नरदेववर्य
यमौ च वीरौ कृतिनौ प्रयोगे

tavārthasiddhyarthamabhiprapanno
yathaiva kṛṣṇaḥ saha yādavaistaiḥ |
tathaiva cemau naradevavarya
yamau ca vīrau kṛtinau prayoge

त्वदर्थयोगप्रभवप्रधानाः
शमं करिष्याम परान्समेत्य

tvadarthayogaprabhavapradhānāḥ
śamaṃ kariṣyāma parānsametya

ततस्तदाज्ञाय मतं महात्मा
तेषां च धर्मस्य सुतो वरिष्ठः ।
प्रदक्षिणं स्थानमुपेत्य राजा
पर्याक्रमद्वैश्रवणस्य राज्ञः

tatastadājñāya mataṃ mahātmā
teṣāṃ ca dharmasya suto variṣṭhaḥ |
pradakṣiṇaṃ sthānamupetya rājā
paryākramadvaiśravaṇasya rājñaḥ

संप्रार्थयामास नगेन्द्रवर्यम् ॥]

saṃprārthayāmāsa nagendravaryam ||]

समाप्तकर्मा सहितः सुहृद्भि-
र्जित्वा सपत्नान्प्रतिलभ्य राज्यम् ।
शैलेन्द्र भूयस्तपसे जितात्मा
द्रष्टा तवास्मीति मतिं चकार

samāptakarmā sahitaḥ suhṛdbhi-
rjitvā sapatnānpratilabhya rājyam |
śailendra bhūyastapase jitātmā
draṣṭā tavāsmīti matiṃ cakāra

वृतश्च सर्वैरनुजैर्द्विजैश्च
तेनैव मार्गेण पुनर्निवृत्तः ।
उवाह चैनान्गणशस्तथैव
घटोत्कचः पर्वतनिर्झरेषु

vṛtaśca sarvairanujairdvijaiśca
tenaiva mārgeṇa punarnivṛttaḥ |
uvāha caināngaṇaśastathaiva
ghaṭotkacaḥ parvatanirjhareṣu

तान्प्रस्थितान्प्रीतमना महर्षिः
पितेव पुत्राननुशिष्य सर्वान् ।
स लोमशो दिवमेवोर्जितश्री-
र्जगाम तेषां विजयं तदोक्त्वा

tānprasthitānprītamanā maharṣiḥ
piteva putrānanuśiṣya sarvān |
sa lomaśo divamevorjitaśrī-
rjagāma teṣāṃ vijayaṃ tadoktvā

तेनार्ष्टिषेणेन तथानुशिष्टा-
स्तीर्तानि रम्याणि तपोवनानि ।
महान्ति चान्यानि सरांसि पार्थाः
कसंपश्यमानाः प्रययुर्नराग्र्याः

tenārṣṭiṣeṇena tathānuśiṣṭā-
stīrtāni ramyāṇi tapovanāni |
mahānti cānyāni sarāṃsi pārthāḥ
kasaṃpaśyamānāḥ prayayurnarāgryāḥ