वन पर्व

अध्याय 177: नारद द्वारा अर्जुन के अस्त्र प्रदर्शन पर रोक

इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि निवातकवचयुद्धपर्वणि सप्तमप्तत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥

25 श्लोक · 177 में से 315

इस अध्याय में क्या होता है

नारद द्वारा अर्जुन के अस्त्र प्रदर्शन पर रोक

अगली सुबह अर्जुन पवित्र होकर त्रिनेत्र शिव और इन्द्र को प्रणाम करते हैं और अस्त्र दिखाने के लिए गाण्डीव उठाते हैं। आवाहन आरम्भ होते ही पृथ्वी काँपने लगती है, समुद्र क्षुब्ध होता है, पर्वत फटते हैं, वायु थम जाती है, सूर्य मन्द पड़ता है, अग्नि नहीं जलती, और ब्राह्मणों को वेद नहीं सूझते। भूमि के भीतर के प्राणी निकलकर हाथ जोड़े विनती करते हैं। ब्रह्मा, लोकपाल और गणों सहित महादेव आ जाते हैं, और देवता नारद को भेजते हैं: दिव्य अस्त्र बिना लक्ष्य के मत चलाओ, और लक्ष्य हो तब भी संकट के बिना नहीं। रक्षित रहें तो ये कल्याण करते हैं, दुरुपयोग से तीनों लोकों का नाश कर सकते हैं। देवता लौट जाते हैं और पाण्डव उसी वन में रहते हैं।

वैशंपायन उवाच

177.1

तस्यां रात्र्यां व्यतीतायां धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
उत्थायावश्यकार्याणि कृतवान्भ्रातृभिः सह

tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyāṃ dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |
utthāyāvaśyakāryāṇi kṛtavānbhrātṛbhiḥ saha

177.2

ततः संचोदयामास सोऽर्जुनं मातृनन्दनम् ।
दर्शयास्त्राणि कौन्तेय यैर्जिता दानवास्त्वया

tataḥ saṃcodayāmāsa so'rjunaṃ mātṛnandanam |
darśayāstrāṇi kaunteya yairjitā dānavāstvayā

177.3

ततो धनंजयो राजन्देवैर्दत्तानि पाण्डवः ।
अस्त्राणि तानि दिव्यानि दर्शयामास भारत

tato dhanaṃjayo rājandevairdattāni pāṇḍavaḥ |
astrāṇi tāni divyāni darśayāmāsa bhārata

177.4

यथान्यायं महातेजाः शौचं परममास्थितः ।
नमस्कृत्य त्रिनेत्राय वासवाय च पाण्डवः

yathānyāyaṃ mahātejāḥ śaucaṃ paramamāsthitaḥ |
namaskṛtya trinetrāya vāsavāya ca pāṇḍavaḥ

177.5

गिरिकूबरपादाक्षं शुभवेणु त्रिवेणुमत् ।
पार्थिवं रथमास्थाय शोभमानो धनंजयः

girikūbarapādākṣaṃ śubhaveṇu triveṇumat |
pārthivaṃ rathamāsthāya śobhamāno dhanaṃjayaḥ

177.6

दिव्येन संवृतस्तेन कवचेन सुवर्चसा ।
धनुरादाय गाण्डीवं देवदत्तं स वारिजम्

divyena saṃvṛtastena kavacena suvarcasā |
dhanurādāya gāṇḍīvaṃ devadattaṃ sa vārijam

177.7

शोशुभ्यमानः कौन्तेय आनुपूर्व्यान्महाभुजः ।
अस्त्राणि तानि दिव्यानि दर्शनायोपचक्रमे

śośubhyamānaḥ kaunteya ānupūrvyānmahābhujaḥ |
astrāṇi tāni divyāni darśanāyopacakrame

177.8

अथ प्रयोक्ष्यमाणेषु दिव्येष्वस्त्रेषु तेषु वै ।
समाक्रान्ता मही पद्भ्यां समकम्पत सद्रुमा

atha prayokṣyamāṇeṣu divyeṣvastreṣu teṣu vai |
samākrāntā mahī padbhyāṃ samakampata sadrumā

177.9

क्षुभिताः सरितश्चैव तथैव च महोदधिः ।
शैलाश्चापि व्यदीर्यन्त न ववौ च समीरणः

kṣubhitāḥ saritaścaiva tathaiva ca mahodadhiḥ |
śailāścāpi vyadīryanta na vavau ca samīraṇaḥ

177.10

न बभासे सहस्रांशुर्न जज्वाल च पावकः ।
न वेदाः प्रतिभान्ति स्म द्विजातीनां कथंचन

na babhāse sahasrāṃśurna jajvāla ca pāvakaḥ |
na vedāḥ pratibhānti sma dvijātīnāṃ kathaṃcana

177.11

अन्तर्भूमिगता ये च प्राणिनो जनमेजय ।
पीड्यमानाः समुत्थाय पाण्डवं पर्यवारयन्

antarbhūmigatā ye ca prāṇino janamejaya |
pīḍyamānāḥ samutthāya pāṇḍavaṃ paryavārayan

177.12

वेपमानाः प्राञ्जलयस्ते सर्वे विकृताननाः ।
दह्यमानास्तदाऽस्त्रैस्ते याचन्ति स्म धनंजयम्

vepamānāḥ prāñjalayaste sarve vikṛtānanāḥ |
dahyamānāstadā'straiste yācanti sma dhanaṃjayam

177.13

ततो ब्रह्मर्षयश्चैव सिद्धा ये च महर्षयः ।
जङ्गमानि च भूतानि सर्वाण्येवावतस्थिरे

tato brahmarṣayaścaiva siddhā ye ca maharṣayaḥ |
jaṅgamāni ca bhūtāni sarvāṇyevāvatasthire

177.14

देवर्षयश्च प्रवरास्तथैव च दिवौकसः ।
यक्षराक्षसगन्धर्वास्तथैव च पतत्रिणः ।
खेचराणि च भूतानि सर्वाण्येवावतस्थिरे

devarṣayaśca pravarāstathaiva ca divaukasaḥ |
yakṣarākṣasagandharvāstathaiva ca patatriṇaḥ |
khecarāṇi ca bhūtāni sarvāṇyevāvatasthire

177.15

ततः पितामहश्चैव लोकपालाश्च सर्वशः ।
भगवांश्च महादेवः सगणोऽभ्याययौ तदा

tataḥ pitāmahaścaiva lokapālāśca sarvaśaḥ |
bhagavāṃśca mahādevaḥ sagaṇo'bhyāyayau tadā

177.16

ततो वायुर्महाराज दिव्यैर्माल्यैः समन्वितः ।
अभितः पाण्डवंचित्रैरवचक्रे समन्ततः

tato vāyurmahārāja divyairmālyaiḥ samanvitaḥ |
abhitaḥ pāṇḍavaṃcitrairavacakre samantataḥ

177.17

जगुश्च गाथा विविधा गन्धर्वाः सुरचोदिताः ।
ननृतुः सङ्घशश्चैव राजन्नप्सरसां गणाः

jaguśca gāthā vividhā gandharvāḥ suracoditāḥ |
nanṛtuḥ saṅghaśaścaiva rājannapsarasāṃ gaṇāḥ

177.18

तस्मिंश्च तादृशे काले नारदश्चोदितः सुरैः ।
आगम्याह वचः पार्थं श्रवणीयमिदं नृप

tasmiṃśca tādṛśe kāle nāradaścoditaḥ suraiḥ |
āgamyāha vacaḥ pārthaṃ śravaṇīyamidaṃ nṛpa

177.19

अर्जुनार्जुन मा युङ्क्ष दिव्यान्यस्त्राणि भारत ।
नैतानि निरधिष्ठाने प्रयुज्यन्ते कथंचन

arjunārjuna mā yuṅkṣa divyānyastrāṇi bhārata |
naitāni niradhiṣṭhāne prayujyante kathaṃcana

177.20

अधिष्ठाने न वाऽनार्तः प्रयुञ्जीत कदाचन ।
प्रयोगेषु महान्दोषो ह्यस्त्राणां कुरुनन्दन

adhiṣṭhāne na vā'nārtaḥ prayuñjīta kadācana |
prayogeṣu mahāndoṣo hyastrāṇāṃ kurunandana

177.21

एतानि रक्ष्यमाणानि धनंजय यथागमम् ।
बलवन्ति सुखार्हाणि भविष्यन्ति न संशयः

etāni rakṣyamāṇāni dhanaṃjaya yathāgamam |
balavanti sukhārhāṇi bhaviṣyanti na saṃśayaḥ

177.22

अरक्ष्यमाणान्येतानि त्रैलोक्यस्यापि पाण्डव ।
भवन्ति स्म विनाशाय मैवं भूयः कृथाः क्वचित्

arakṣyamāṇānyetāni trailokyasyāpi pāṇḍava |
bhavanti sma vināśāya maivaṃ bhūyaḥ kṛthāḥ kvacit

177.23

अजातशत्रो त्वं चैव द्रक्ष्यसे तानि संयुगे ।
योज्यमानानि पार्थे नद्विषतामवमर्दने

ajātaśatro tvaṃ caiva drakṣyase tāni saṃyuge |
yojyamānāni pārthe nadviṣatāmavamardane

177.24

निवार्याथ ततः पार्थं सर्वे देवा यथागतम् ।
जग्मुरन्ये च ये तत्र रसमाजग्मुर्नरर्षभ

nivāryātha tataḥ pārthaṃ sarve devā yathāgatam |
jagmuranye ca ye tatra rasamājagmurnararṣabha

177.25

तेषु सर्वेषु कौरव्य प्रतियातेषु पाण्डवाः ।
तस्मिननेव वने हृष्टास्त ऊषुः सह कृष्णया

teṣu sarveṣu kauravya pratiyāteṣu pāṇḍavāḥ |
tasminaneva vane hṛṣṭāsta ūṣuḥ saha kṛṣṇayā

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)