तस्यां रात्र्यां व्यतीतायां धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
उत्थायावश्यकार्याणि कृतवान्भ्रातृभिः सह
tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyāṃ dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |
utthāyāvaśyakāryāṇi kṛtavānbhrātṛbhiḥ saha
इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि निवातकवचयुद्धपर्वणि सप्तमप्तत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥
25 श्लोक · 177 में से 315
अगली सुबह अर्जुन पवित्र होकर त्रिनेत्र शिव और इन्द्र को प्रणाम करते हैं और अस्त्र दिखाने के लिए गाण्डीव उठाते हैं। आवाहन आरम्भ होते ही पृथ्वी काँपने लगती है, समुद्र क्षुब्ध होता है, पर्वत फटते हैं, वायु थम जाती है, सूर्य मन्द पड़ता है, अग्नि नहीं जलती, और ब्राह्मणों को वेद नहीं सूझते। भूमि के भीतर के प्राणी निकलकर हाथ जोड़े विनती करते हैं। ब्रह्मा, लोकपाल और गणों सहित महादेव आ जाते हैं, और देवता नारद को भेजते हैं: दिव्य अस्त्र बिना लक्ष्य के मत चलाओ, और लक्ष्य हो तब भी संकट के बिना नहीं। रक्षित रहें तो ये कल्याण करते हैं, दुरुपयोग से तीनों लोकों का नाश कर सकते हैं। देवता लौट जाते हैं और पाण्डव उसी वन में रहते हैं।
वैशंपायन उवाच
तस्यां रात्र्यां व्यतीतायां धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
उत्थायावश्यकार्याणि कृतवान्भ्रातृभिः सह
tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyāṃ dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |
utthāyāvaśyakāryāṇi kṛtavānbhrātṛbhiḥ saha
ततः संचोदयामास सोऽर्जुनं मातृनन्दनम् ।
दर्शयास्त्राणि कौन्तेय यैर्जिता दानवास्त्वया
tataḥ saṃcodayāmāsa so'rjunaṃ mātṛnandanam |
darśayāstrāṇi kaunteya yairjitā dānavāstvayā
ततो धनंजयो राजन्देवैर्दत्तानि पाण्डवः ।
अस्त्राणि तानि दिव्यानि दर्शयामास भारत
tato dhanaṃjayo rājandevairdattāni pāṇḍavaḥ |
astrāṇi tāni divyāni darśayāmāsa bhārata
यथान्यायं महातेजाः शौचं परममास्थितः ।
नमस्कृत्य त्रिनेत्राय वासवाय च पाण्डवः
yathānyāyaṃ mahātejāḥ śaucaṃ paramamāsthitaḥ |
namaskṛtya trinetrāya vāsavāya ca pāṇḍavaḥ
गिरिकूबरपादाक्षं शुभवेणु त्रिवेणुमत् ।
पार्थिवं रथमास्थाय शोभमानो धनंजयः
girikūbarapādākṣaṃ śubhaveṇu triveṇumat |
pārthivaṃ rathamāsthāya śobhamāno dhanaṃjayaḥ
दिव्येन संवृतस्तेन कवचेन सुवर्चसा ।
धनुरादाय गाण्डीवं देवदत्तं स वारिजम्
divyena saṃvṛtastena kavacena suvarcasā |
dhanurādāya gāṇḍīvaṃ devadattaṃ sa vārijam
शोशुभ्यमानः कौन्तेय आनुपूर्व्यान्महाभुजः ।
अस्त्राणि तानि दिव्यानि दर्शनायोपचक्रमे
śośubhyamānaḥ kaunteya ānupūrvyānmahābhujaḥ |
astrāṇi tāni divyāni darśanāyopacakrame
अथ प्रयोक्ष्यमाणेषु दिव्येष्वस्त्रेषु तेषु वै ।
समाक्रान्ता मही पद्भ्यां समकम्पत सद्रुमा
atha prayokṣyamāṇeṣu divyeṣvastreṣu teṣu vai |
samākrāntā mahī padbhyāṃ samakampata sadrumā
क्षुभिताः सरितश्चैव तथैव च महोदधिः ।
शैलाश्चापि व्यदीर्यन्त न ववौ च समीरणः
kṣubhitāḥ saritaścaiva tathaiva ca mahodadhiḥ |
śailāścāpi vyadīryanta na vavau ca samīraṇaḥ
न बभासे सहस्रांशुर्न जज्वाल च पावकः ।
न वेदाः प्रतिभान्ति स्म द्विजातीनां कथंचन
na babhāse sahasrāṃśurna jajvāla ca pāvakaḥ |
na vedāḥ pratibhānti sma dvijātīnāṃ kathaṃcana
अन्तर्भूमिगता ये च प्राणिनो जनमेजय ।
पीड्यमानाः समुत्थाय पाण्डवं पर्यवारयन्
antarbhūmigatā ye ca prāṇino janamejaya |
pīḍyamānāḥ samutthāya pāṇḍavaṃ paryavārayan
वेपमानाः प्राञ्जलयस्ते सर्वे विकृताननाः ।
दह्यमानास्तदाऽस्त्रैस्ते याचन्ति स्म धनंजयम्
vepamānāḥ prāñjalayaste sarve vikṛtānanāḥ |
dahyamānāstadā'straiste yācanti sma dhanaṃjayam
ततो ब्रह्मर्षयश्चैव सिद्धा ये च महर्षयः ।
जङ्गमानि च भूतानि सर्वाण्येवावतस्थिरे
tato brahmarṣayaścaiva siddhā ye ca maharṣayaḥ |
jaṅgamāni ca bhūtāni sarvāṇyevāvatasthire
देवर्षयश्च प्रवरास्तथैव च दिवौकसः ।
यक्षराक्षसगन्धर्वास्तथैव च पतत्रिणः ।
खेचराणि च भूतानि सर्वाण्येवावतस्थिरे
devarṣayaśca pravarāstathaiva ca divaukasaḥ |
yakṣarākṣasagandharvāstathaiva ca patatriṇaḥ |
khecarāṇi ca bhūtāni sarvāṇyevāvatasthire
ततः पितामहश्चैव लोकपालाश्च सर्वशः ।
भगवांश्च महादेवः सगणोऽभ्याययौ तदा
tataḥ pitāmahaścaiva lokapālāśca sarvaśaḥ |
bhagavāṃśca mahādevaḥ sagaṇo'bhyāyayau tadā
ततो वायुर्महाराज दिव्यैर्माल्यैः समन्वितः ।
अभितः पाण्डवंचित्रैरवचक्रे समन्ततः
tato vāyurmahārāja divyairmālyaiḥ samanvitaḥ |
abhitaḥ pāṇḍavaṃcitrairavacakre samantataḥ
जगुश्च गाथा विविधा गन्धर्वाः सुरचोदिताः ।
ननृतुः सङ्घशश्चैव राजन्नप्सरसां गणाः
jaguśca gāthā vividhā gandharvāḥ suracoditāḥ |
nanṛtuḥ saṅghaśaścaiva rājannapsarasāṃ gaṇāḥ
तस्मिंश्च तादृशे काले नारदश्चोदितः सुरैः ।
आगम्याह वचः पार्थं श्रवणीयमिदं नृप
tasmiṃśca tādṛśe kāle nāradaścoditaḥ suraiḥ |
āgamyāha vacaḥ pārthaṃ śravaṇīyamidaṃ nṛpa
अर्जुनार्जुन मा युङ्क्ष दिव्यान्यस्त्राणि भारत ।
नैतानि निरधिष्ठाने प्रयुज्यन्ते कथंचन
arjunārjuna mā yuṅkṣa divyānyastrāṇi bhārata |
naitāni niradhiṣṭhāne prayujyante kathaṃcana
अधिष्ठाने न वाऽनार्तः प्रयुञ्जीत कदाचन ।
प्रयोगेषु महान्दोषो ह्यस्त्राणां कुरुनन्दन
adhiṣṭhāne na vā'nārtaḥ prayuñjīta kadācana |
prayogeṣu mahāndoṣo hyastrāṇāṃ kurunandana
एतानि रक्ष्यमाणानि धनंजय यथागमम् ।
बलवन्ति सुखार्हाणि भविष्यन्ति न संशयः
etāni rakṣyamāṇāni dhanaṃjaya yathāgamam |
balavanti sukhārhāṇi bhaviṣyanti na saṃśayaḥ
अरक्ष्यमाणान्येतानि त्रैलोक्यस्यापि पाण्डव ।
भवन्ति स्म विनाशाय मैवं भूयः कृथाः क्वचित्
arakṣyamāṇānyetāni trailokyasyāpi pāṇḍava |
bhavanti sma vināśāya maivaṃ bhūyaḥ kṛthāḥ kvacit
अजातशत्रो त्वं चैव द्रक्ष्यसे तानि संयुगे ।
योज्यमानानि पार्थे नद्विषतामवमर्दने
ajātaśatro tvaṃ caiva drakṣyase tāni saṃyuge |
yojyamānāni pārthe nadviṣatāmavamardane
निवार्याथ ततः पार्थं सर्वे देवा यथागतम् ।
जग्मुरन्ये च ये तत्र रसमाजग्मुर्नरर्षभ
nivāryātha tataḥ pārthaṃ sarve devā yathāgatam |
jagmuranye ca ye tatra rasamājagmurnararṣabha
तेषु सर्वेषु कौरव्य प्रतियातेषु पाण्डवाः ।
तस्मिननेव वने हृष्टास्त ऊषुः सह कृष्णया
teṣu sarveṣu kauravya pratiyāteṣu pāṇḍavāḥ |
tasminaneva vane hṛṣṭāsta ūṣuḥ saha kṛṣṇayā
पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)