वन पर्व

अध्याय 176: इन्द्र के उपहार और अर्जुन की वापसी

इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि निवातकवचयुद्धपर्वणि षट्सप्तत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥

17 श्लोक · 176 में से 315

इस अध्याय में क्या होता है

इन्द्र के उपहार और अर्जुन की वापसी

अर्जुन अपनी कथा पूरी करते हैं। इन्द्र ने कहा कि सब दिव्य अस्त्र अब तुममें स्थित हैं; भीष्म, द्रोण, कृप, कर्ण और शकुनि मिलकर भी युद्ध में तुम्हारी सोलहवीं कला के बराबर नहीं। इन्द्र ने यह कवच, सोने की माला और देवदत्त शंख दिया, और अपने हाथों से मुकुट बाँधा। पाँच वर्ष बाद, द्यूत के अन्याय को याद रखते हुए, अर्जुन तब गन्धमादन आए जब इन्द्र ने कहा कि तुम्हारे भाई तुम्हें याद कर रहे हैं। युधिष्ठिर प्रसन्न होते हैं कि अर्जुन ने इन्द्र को प्रसन्न किया और देवी सहित शिव के साक्षात् दर्शन किए। उन्हें लगता है पृथ्वी जीती जा चुकी है, और वे अस्त्र देखना चाहते हैं। अर्जुन प्रातः दिखाने का वचन देते हैं।

अर्जुन उवाच

176.1

ततो मामिविश्वस्तं संरूढशरविक्षतम् ।
देवराजोऽनुगृह्येदं काले वचनमब्रवीत्

tato māmiviśvastaṃ saṃrūḍhaśaravikṣatam |
devarājo'nugṛhyedaṃ kāle vacanamabravīt

176.2

दिव्यान्यस्त्राणि सर्वाणि त्वयि तिष्ठन्ति भारत ।
न त्वाऽभिभवितुं शक्तो मानुषो भुवि कश्चन

divyānyastrāṇi sarvāṇi tvayi tiṣṭhanti bhārata |
na tvā'bhibhavituṃ śakto mānuṣo bhuvi kaścana

176.3

भीष्मो द्रोणः कृपः कर्णः शकुनिः सह राजभिः ।
संग्रामस्थस्य ते पुत्र कलां नार्हन्ति षोडशीम्

bhīṣmo droṇaḥ kṛpaḥ karṇaḥ śakuniḥ saha rājabhiḥ |
saṃgrāmasthasya te putra kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm

176.4

इदं च मे तनुत्राणं प्रायच्छन्मघवान्प्रभुः ।
अभेद्यं कवचं दिव्यं स्रजं चैव हिरण्मयीम्

idaṃ ca me tanutrāṇaṃ prāyacchanmaghavānprabhuḥ |
abhedyaṃ kavacaṃ divyaṃ srajaṃ caiva hiraṇmayīm

176.5

देवदत्तं च मे शङ्खं देवः प्रादान्महारवम् ।
दिव्यं चेदं किरीटं मे स्वयमिन्द्रो युयोज ह

devadattaṃ ca me śaṅkhaṃ devaḥ prādānmahāravam |
divyaṃ cedaṃ kirīṭaṃ me svayamindro yuyoja ha

176.6

ततो दिव्यानि वस्त्राणि दिव्यान्याभरणानि च ।
प्रादाच्छक्रो ममैतानि रुचिराणि बृहन्ति च

tato divyāni vastrāṇi divyānyābharaṇāni ca |
prādācchakro mamaitāni rucirāṇi bṛhanti ca

176.7

एवं संपूजितस्तत्रसुखमस्म्युषितो नृप ।
इन्द्रस् भवने पुण्ये गन्धर्वशिशुभिः सह

evaṃ saṃpūjitastatrasukhamasmyuṣito nṛpa |
indras bhavane puṇye gandharvaśiśubhiḥ saha

176.8

ततो मामब्रवीच्छक्रः प्रीतिमानमरैः सह ।
समयोऽर्जुन गन्तुं ते भ्रातरो हि स्मरन्ति ते

tato māmabravīcchakraḥ prītimānamaraiḥ saha |
samayo'rjuna gantuṃ te bhrātaro hi smaranti te

176.9

एवमिन्द्रस्य भवने पञ्चवर्षाणि भारत ।
उषितानि मया राजन्स्मरता द्यूतजं कलिम्

evamindrasya bhavane pañcavarṣāṇi bhārata |
uṣitāni mayā rājansmaratā dyūtajaṃ kalim

176.10

ततो भवन्तमद्राक्षं भ्रातृभिः परिवारितम् ।
गन्धमादनमासाद्य पर्वतस्यास्य मूर्धनि

tato bhavantamadrākṣaṃ bhrātṛbhiḥ parivāritam |
gandhamādanamāsādya parvatasyāsya mūrdhani

युधिष्ठिर उवाच

176.11

दिष्ट्या धनंजयास्त्राणि त्वया प्राप्तानि भारत ।
दिष्ट्या चाराधितो राजा देवानामीश्वरः प्रभुः

diṣṭyā dhanaṃjayāstrāṇi tvayā prāptāni bhārata |
diṣṭyā cārādhito rājā devānāmīśvaraḥ prabhuḥ

176.12

दिष्ट्या च भगवन्स्थाणुर्देव्या सह परंतपः ।
साक्षाद्दृष्टः स्वयुद्धेन तोषितश् त्वयाऽनघ

diṣṭyā ca bhagavansthāṇurdevyā saha paraṃtapaḥ |
sākṣāddṛṣṭaḥ svayuddhena toṣitaś tvayā'nagha

176.13

दिष्ट्या च लोकपालैस्त्वं समेतो भरतर्षभ ।
दिष्ट्या वर्धामहे पार्थ दिष्ट्याऽसि पुनरागतः

diṣṭyā ca lokapālaistvaṃ sameto bharatarṣabha |
diṣṭyā vardhāmahe pārtha diṣṭyā'si punarāgataḥ

176.14

अद्य कृत्स्नामिमां देवीं विजितां पुरमालिनीम् ।
पश्यामि भूमिं कौन्तेय त्वया मे प्रतिपादिताम् ।
मन्ये च धृतराष्ट्रस्य पुत्रानपि वशीकृतान्

adya kṛtsnāmimāṃ devīṃ vijitāṃ puramālinīm |
paśyāmi bhūmiṃ kaunteya tvayā me pratipāditām |
manye ca dhṛtarāṣṭrasya putrānapi vaśīkṛtān

176.15

इच्छामि तानि चास्त्राणि द्रष्टुं दिव्यानि भारत ।
यैस्तथा वीर्यवन्तस्ते निवातकवचा हताः

icchāmi tāni cāstrāṇi draṣṭuṃ divyāni bhārata |
yaistathā vīryavantaste nivātakavacā hatāḥ

अर्जुन उवाच

176.16

सः प्रभाते भवान्द्रष्टा दिव्यान्यस्त्राणि सर्वशः ।
निवातकवचा घोरा यैर्मया विनिपातिताः

saḥ prabhāte bhavāndraṣṭā divyānyastrāṇi sarvaśaḥ |
nivātakavacā ghorā yairmayā vinipātitāḥ

वैशंपायन उवाच

176.17

एवमागमनं तत्र कथयित्वा धनंजयः ।
भ्रातृभिः सहितः सर्वै रजनीं तामुवास ह

evamāgamanaṃ tatra kathayitvā dhanaṃjayaḥ |
bhrātṛbhiḥ sahitaḥ sarvai rajanīṃ tāmuvāsa ha

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)