अध्याय 156: पाण्डव भीम के पीछे कुबेर के सरोवर पहुँचे

ततस्तानि महार्हाणि दिव्यानि भरतर्षभ ।
बहूनि बहुरूपाणि विरजांसि समाददे

tatastāni mahārhāṇi divyāni bharatarṣabha |
bahūni bahurūpāṇi virajāṃsi samādade

ततो वायुर्महाञ्शीघ्रो नीचैः शर्करकर्षणः ।
प्रादुरासीद्वरस्पर्शः संग्राममभिचोदयन्

tato vāyurmahāñśīghro nīcaiḥ śarkarakarṣaṇaḥ |
prādurāsīdvarasparśaḥ saṃgrāmamabhicodayan

पपात महती चोल्का सनिर्घाता महाभया ।
निष्प्रभश्चाभवत्सूर्यंश्छन्नरश्मिस्तमोवृतः

papāta mahatī colkā sanirghātā mahābhayā |
niṣprabhaścābhavatsūryaṃśchannaraśmistamovṛtaḥ

निर्घातश्चाभवद्भीमो भीमे विक्रममास्थिते ।
चचाल पृथिवी चापि पांसुवर्षं पपात च

nirghātaścābhavadbhīmo bhīme vikramamāsthite |
cacāla pṛthivī cāpi pāṃsuvarṣaṃ papāta ca

सलोहिता दिशश्चासन्खरवाचो मृगद्विजाः ।
तमोवृतमभूत्सर्वं न प्राज्ञायत किंचन ।

salohitā diśaścāsankharavāco mṛgadvijāḥ |
tamovṛtamabhūtsarvaṃ na prājñāyata kiṃcana |

[अन्ये च बहवो भीमा उत्पातास्तत्र जज्ञिरे ॥]
तदद्भुतमभिप्रेक्ष्य धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
उवाच वदतां श्रेष्ठः कोऽस्मानभिभविष्यति

[anye ca bahavo bhīmā utpātāstatra jajñire ||]
tadadbhutamabhiprekṣya dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ |
uvāca vadatāṃ śreṣṭhaḥ ko'smānabhibhaviṣyati

सज्जीभवत भद्रं वः पाण्डवा युद्धदुर्मदाः ।
यथा रूपाणि पश्यामि सुव्यक्तो नः पराक्रमः

sajjībhavata bhadraṃ vaḥ pāṇḍavā yuddhadurmadāḥ |
yathā rūpāṇi paśyāmi suvyakto naḥ parākramaḥ

एवमुक्त्वा ततो राजा वीक्षांचक्रे समन्ततः ।
अपश्यमानो भीमं तु धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः

evamuktvā tato rājā vīkṣāṃcakre samantataḥ |
apaśyamāno bhīmaṃ tu dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ

ततः कृष्णां यमौ चापि समीपस्थानरिंदमः ।
पप्रच्छ भ्रातरं भीमं भीमकर्माणमाहवे

tataḥ kṛṣṇāṃ yamau cāpi samīpasthānariṃdamaḥ |
papraccha bhrātaraṃ bhīmaṃ bhīmakarmāṇamāhave

कच्चिन्न भीमः पाञ्चालि किंच कृत्यं चिकीर्षति ।
कृतवानपि वा वीर साहसं साहसप्रियः

kaccinna bhīmaḥ pāñcāli kiṃca kṛtyaṃ cikīrṣati |
kṛtavānapi vā vīra sāhasaṃ sāhasapriyaḥ

इमे ह्यकस्मादुत्पाता महासमरशंसिनः ।
दर्शयन्तो भयं तीव्रं प्रादुर्भूताः समन्ततः

ime hyakasmādutpātā mahāsamaraśaṃsinaḥ |
darśayanto bhayaṃ tīvraṃ prādurbhūtāḥ samantataḥ

तं तथावादिनं कृष्णा प्रत्युवाच मनस्विनी ।
प्रिया प्रियं चिकीर्षन्ती महिषी चारुहासिनी

taṃ tathāvādinaṃ kṛṣṇā pratyuvāca manasvinī |
priyā priyaṃ cikīrṣantī mahiṣī cāruhāsinī

यत्तत्सौगन्धिकं राजन्नाहृतं मातरिश्वना ।
तन्मया भीमसेनस्य प्रीतयाऽद्योपपादितम्

yattatsaugandhikaṃ rājannāhṛtaṃ mātariśvanā |
tanmayā bhīmasenasya prītayā'dyopapāditam

अपि चोक्तो मया वीरो यदिपश्येर्बहून्यपि ।
तानि सर्वाणअयुपादाय शीघ्रमागम्यतामिति

api cokto mayā vīro yadipaśyerbahūnyapi |
tāni sarvāṇaayupādāya śīghramāgamyatāmiti

स तु नूनं महाबाहुः प्रियार्थं मम पाण्डवः ।
प्रागुदीचीं दिशं राजंस्तान्याहर्तुमितो गतः

sa tu nūnaṃ mahābāhuḥ priyārthaṃ mama pāṇḍavaḥ |
prāgudīcīṃ diśaṃ rājaṃstānyāhartumito gataḥ

उक्तस्त्वेवं तया राजा यमाविदमथाब्रवीत् ।
गच्छाम सहितास्तूर्णं येन यातो वृकोदरः

uktastvevaṃ tayā rājā yamāvidamathābravīt |
gacchāma sahitāstūrṇaṃ yena yāto vṛkodaraḥ

वहन्तु राक्षसा विप्रान्यथाश्रान्तान्यथाकृशान् ।
त्वमप्यमरसंकाश वह कृष्णां घटोत्कच

vahantu rākṣasā viprānyathāśrāntānyathākṛśān |
tvamapyamarasaṃkāśa vaha kṛṣṇāṃ ghaṭotkaca

व्यक्तं दूरमितो भीमः प्रविष्ट इतिमे मतिः ।
चिरं चतस्य कालोऽयं स च वायुसमो जवे

vyaktaṃ dūramito bhīmaḥ praviṣṭa itime matiḥ |
ciraṃ catasya kālo'yaṃ sa ca vāyusamo jave

तरस्वी वैनतेयस्य सदृशो भुवि लङ्घने ।
उत्पतेदपिचाकाशं निपतेच्चयथेच्छकम्

tarasvī vainateyasya sadṛśo bhuvi laṅghane |
utpatedapicākāśaṃ nipateccayathecchakam

तमन्वियाम भवतां प्रभावाद्रजनीचराः ।
पुरा स नापराध्नोति सिद्धानां ब्रह्मवादिनाम्

tamanviyāma bhavatāṃ prabhāvādrajanīcarāḥ |
purā sa nāparādhnoti siddhānāṃ brahmavādinām

तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वेहैडिम्बप्रमुखास्तदा ।
उद्देशज्ञाः कुबेरस्य नलिन्या भरतर्षभ

tathetyuktvā tu te sarvehaiḍimbapramukhāstadā |
uddeśajñāḥ kuberasya nalinyā bharatarṣabha

आदाय पाण्डवांश्चैव तांश्च विप्राननेकशः ।
लोमशेनैव सहिताः प्रययुः प्रीतमानसाः

ādāya pāṇḍavāṃścaiva tāṃśca viprānanekaśaḥ |
lomaśenaiva sahitāḥ prayayuḥ prītamānasāḥ

ते सर्वे त्वरिता गत्वा ददृशुस्तत्र कानने ।
पद्मसौगन्धिकवतींनलिनीं सुमनोरमाम्

te sarve tvaritā gatvā dadṛśustatra kānane |
padmasaugandhikavatīṃnalinīṃ sumanoramām

तं च भीमं महात्मानं तस्यास्तीरे व्यवस्थितम् ।
ददृशुर्निहतांश्चैव यक्षांश्च विपुलेक्षणान्

taṃ ca bhīmaṃ mahātmānaṃ tasyāstīre vyavasthitam |
dadṛśurnihatāṃścaiva yakṣāṃśca vipulekṣaṇān

भिन्नकायाक्षिबाहूरुन्संचूर्णितशिरोधरान् ।
तं च भीमं महात्मानं तस्यास्तीरे व्यवस्थितम्

bhinnakāyākṣibāhūrunsaṃcūrṇitaśirodharān |
taṃ ca bhīmaṃ mahātmānaṃ tasyāstīre vyavasthitam

सक्रोधं स्तव्धनयनं संदष्टदशनच्छदम् ।
उद्यम्य च गदां दोर्भ्यां नदीतीरे व्यवस्थितम्

sakrodhaṃ stavdhanayanaṃ saṃdaṣṭadaśanacchadam |
udyamya ca gadāṃ dorbhyāṃ nadītīre vyavasthitam

प्रजासंक्षेपसमये दण्डहस्तमिवान्तकम् ।
तं दृष्ट्वा धर्मराजस्तु परिष्वज्याथ भारत

prajāsaṃkṣepasamaye daṇḍahastamivāntakam |
taṃ dṛṣṭvā dharmarājastu pariṣvajyātha bhārata

उवाच श्लक्ष्णया वाचा कौन्तेय किमिदं कृतम् ।
साहसं वत भद्रं ते देवानामपि चाप्रियम् ।
पुनरेवं न कर्तव्यं मम चेदिच्छसि प्रियम्

uvāca ślakṣṇayā vācā kaunteya kimidaṃ kṛtam |
sāhasaṃ vata bhadraṃ te devānāmapi cāpriyam |
punarevaṃ na kartavyaṃ mama cedicchasi priyam

अनुशिष्य तु कौन्तेयं पद्मानि परिगृह्य च ।
तस्यामेव नलिन्यां तु विजह्ररमरोपमाः

anuśiṣya tu kaunteyaṃ padmāni parigṛhya ca |
tasyāmeva nalinyāṃ tu vijahraramaropamāḥ

एतस्मिन्नैव काले तु प्रगृहीतशिलायुधाः ।
प्रादुरासन्महाकायास्तस्योद्यानस्य रक्षिणः

etasminnaiva kāle tu pragṛhītaśilāyudhāḥ |
prādurāsanmahākāyāstasyodyānasya rakṣiṇaḥ

ते दृष्ट्वाधर्मराजानं महर्षिं चापि लोमशम् ।
नकुलं सहदेवं च तथाऽन्यान्ब्राह्मणर्षभान्

te dṛṣṭvādharmarājānaṃ maharṣiṃ cāpi lomaśam |
nakulaṃ sahadevaṃ ca tathā'nyānbrāhmaṇarṣabhān

विनयेन नताः सर्वेप्रणिपत्य च भारत ।
सान्त्विता धर्मराजेन प्रसेदुः क्षणदाचराः

vinayena natāḥ sarvepraṇipatya ca bhārata |
sāntvitā dharmarājena praseduḥ kṣaṇadācarāḥ

विदिताश्चकुबेरस्य तत्रते कुरुपुङ्गवाः ।
ऊषुर्नातिचिरं कालं रममाणाः कुरूद्वहाः ।
प्रतीक्षमाणआ बीभत्सुं गन्धमादनसानुषु

viditāścakuberasya tatrate kurupuṅgavāḥ |
ūṣurnāticiraṃ kālaṃ ramamāṇāḥ kurūdvahāḥ |
pratīkṣamāṇaā bībhatsuṃ gandhamādanasānuṣu