अध्याय 153: हनुमान का वर और सौगन्धिक वन की प्राप्ति

ततः संहृत्य विपुलं तद्वपुः कामवर्धितम् ।
भीमसेनं पुनर्दोर्भ्यां पर्यष्वजत वानरः

tataḥ saṃhṛtya vipulaṃ tadvapuḥ kāmavardhitam |
bhīmasenaṃ punardorbhyāṃ paryaṣvajata vānaraḥ

परिष्वक्तस्य तस्याशु भ्रात्रा भीमस्य भारत ।
श्रमो नाशमुपागच्छत्सर्वं चासीत्प्रदक्षिणम्

pariṣvaktasya tasyāśu bhrātrā bhīmasya bhārata |
śramo nāśamupāgacchatsarvaṃ cāsītpradakṣiṇam

[बलं चातिबलो मेने न मेऽस्ति सदृशो महान् ।]
ततः पुनरथोवाच पर्यश्रुनयनो हरिः

[balaṃ cātibalo mene na me'sti sadṛśo mahān |]
tataḥ punarathovāca paryaśrunayano hariḥ

भीममाभाष्य सौहार्दाद्बाष्पगद्गदया गिरा ।
गच्छ वीर स्वमावासं स्मर्तव्योऽस्मि कथान्तरे

bhīmamābhāṣya sauhārdādbāṣpagadgadayā girā |
gaccha vīra svamāvāsaṃ smartavyo'smi kathāntare

इहस्थश्च कुरुश्रेष्ठ न निवेद्योस्मि कस्यचित् ।
धनदस्यालयाच्चापि विसृष्टानां महाबल

ihasthaśca kuruśreṣṭha na nivedyosmi kasyacit |
dhanadasyālayāccāpi visṛṣṭānāṃ mahābala

एष काल इहायातुं देवगन्धर्वयोषिताम् ।
ममापि सफलं च क्षुः स्मारितश्चास्मि राघवम्

eṣa kāla ihāyātuṃ devagandharvayoṣitām |
mamāpi saphalaṃ ca kṣuḥ smāritaścāsmi rāghavam

[रामाभिधानं विष्णुं हि जगद्धृदयनन्दनम् ।
सीतावक्रारविन्दार्कं दशास्यध्वान्तभास्करम् ॥]

[rāmābhidhānaṃ viṣṇuṃ hi jagaddhṛdayanandanam |
sītāvakrāravindārkaṃ daśāsyadhvāntabhāskaram ||]

मानुषं गात्रसंस्पर्शं गत्वा भीम त्वया सह ।
तदस्मद्दर्शनं वीर कौन्तेयामाघमस्तु ते

mānuṣaṃ gātrasaṃsparśaṃ gatvā bhīma tvayā saha |
tadasmaddarśanaṃ vīra kaunteyāmāghamastu te

भ्रातृत्वं त्वं पुरस्कृत्य वरं वरय भारत ।
यदि तावन्मया क्षुद्रा गत्वा वारणसाह्वयम्

bhrātṛtvaṃ tvaṃ puraskṛtya varaṃ varaya bhārata |
yadi tāvanmayā kṣudrā gatvā vāraṇasāhvayam

धार्तराष्ट्रा निहन्तव्या यावदेतत्करोम्यहम् ।
शिलया नगरं वा तन्मर्दितव्यं मया यदि

dhārtarāṣṭrā nihantavyā yāvadetatkaromyaham |
śilayā nagaraṃ vā tanmarditavyaṃ mayā yadi

[बद्ध्वा दुर्योधनं चाद्य आनयामि तवान्तिकम् ।]
यावदेतत्करोम्यद्यकामं तव महाबल

[baddhvā duryodhanaṃ cādya ānayāmi tavāntikam |]
yāvadetatkaromyadyakāmaṃ tava mahābala

भीमसेनस्तु तद्वाक्यं श्रुत्वा तस् महात्मनः ।
प्रत्युवाच हनून्तं प्रहृष्टेनान्तरात्मना

bhīmasenastu tadvākyaṃ śrutvā tas mahātmanaḥ |
pratyuvāca hanūntaṃ prahṛṣṭenāntarātmanā

कृतमेव त्वया सर्वं मम वानरपुङ्गव ।
स्वस्ति तेऽस्तु महाबाहो कामये त्वां प्रसीदमे

kṛtameva tvayā sarvaṃ mama vānarapuṅgava |
svasti te'stu mahābāho kāmaye tvāṃ prasīdame

सनाथाः पाण्डवाः सर्वे त्वया नाथेन वीर्यवन् ।
तवैव तेजसा सर्वान्विजेष्यामो वयं परान्

sanāthāḥ pāṇḍavāḥ sarve tvayā nāthena vīryavan |
tavaiva tejasā sarvānvijeṣyāmo vayaṃ parān

एवमुक्तस्तु हनुमान्भीमसेनमभाषत ।
भ्रातृत्वात्सौहृदाच्चैव करिष्यामि प्रियं तव

evamuktastu hanumānbhīmasenamabhāṣata |
bhrātṛtvātsauhṛdāccaiva kariṣyāmi priyaṃ tava

चमूं विगाह्य शत्रूणां परशक्तिसमाकुलाम् ।
यदा सिंहरवं वीर करिष्यसि महाबल

camūṃ vigāhya śatrūṇāṃ paraśaktisamākulām |
yadā siṃharavaṃ vīra kariṣyasi mahābala

तदाहं बृंहयिष्यामि स्वरवेण रवं तव ।
यं श्रुत्वैव भविष्यन्ति व्यसवस्तेऽरयो रणे

tadāhaṃ bṛṃhayiṣyāmi svaraveṇa ravaṃ tava |
yaṃ śrutvaiva bhaviṣyanti vyasavaste'rayo raṇe

विजयस्य ध्वजस्थश्च नादान्मोक्ष्पामि दारुणान् ।
शत्रूणां ये प्राणहराः सुखं येन हनिष्यथ

vijayasya dhvajasthaśca nādānmokṣpāmi dāruṇān |
śatrūṇāṃ ye prāṇaharāḥ sukhaṃ yena haniṣyatha

एवमाभाष्य हनुमांस्तदा पाण्डवनन्दनम् ।
मार्गमाख्याय भीमाय तत्रैवान्तरधीयत

evamābhāṣya hanumāṃstadā pāṇḍavanandanam |
mārgamākhyāya bhīmāya tatraivāntaradhīyata

गते तस्मिन्हरिवरे भीमोपि बलिनांवरः ।
तेन मार्गेण विपुलं व्यचरद्गन्धमादनम्

gate tasminharivare bhīmopi balināṃvaraḥ |
tena mārgeṇa vipulaṃ vyacaradgandhamādanam

अनुस्मरन्वपुस्तस्य श्रियं चाप्रतिमां भुवि ।
माहात्म्यमनुभावं च स्मरन्दाशरथेर्ययौ

anusmaranvapustasya śriyaṃ cāpratimāṃ bhuvi |
māhātmyamanubhāvaṃ ca smarandāśaratheryayau

स तानि रमणीयानि वनान्युपवनानि च ।
विलोलयामास तदा सौगन्धिकवनेप्सया

sa tāni ramaṇīyāni vanānyupavanāni ca |
vilolayāmāsa tadā saugandhikavanepsayā

फुल्लपद्मविचित्राणि सरांसि सरितस्तथा ।
नानाकुसुमचित्राणि पुष्पितानि वनानि च

phullapadmavicitrāṇi sarāṃsi saritastathā |
nānākusumacitrāṇi puṣpitāni vanāni ca

मत्तवारणयुथानि पङ्कक्लिन्नानि भारत ।
वर्षतामिव मेघानां वृन्दानि ददृशे तदा

mattavāraṇayuthāni paṅkaklinnāni bhārata |
varṣatāmiva meghānāṃ vṛndāni dadṛśe tadā

हरिणैश्चपलापाङ्गैर्हरिणीसहितैर्वनम् ।
सशष्पकवलैः श्रीमान्पथि दृष्ट्वा द्रुतं ययौ

hariṇaiścapalāpāṅgairhariṇīsahitairvanam |
saśaṣpakavalaiḥ śrīmānpathi dṛṣṭvā drutaṃ yayau

महिषैश्च वराहैश्च शार्दूलैश्च निषेवितम् ।
व्यपेतभीर्गिरिं शौर्याद्भीमसेनो व्यगाहत

mahiṣaiśca varāhaiśca śārdūlaiśca niṣevitam |
vyapetabhīrgiriṃ śauryādbhīmaseno vyagāhata

कुसुमानतशाखैश्च ताम्रपल्लवकोमलैः ।
याच्यमान इवारण्ये द्रुमैर्मारुतकम्पितैः

kusumānataśākhaiśca tāmrapallavakomalaiḥ |
yācyamāna ivāraṇye drumairmārutakampitaiḥ

कृतपद्माञ्जलिपुटा मत्तषट्पदसेविताः ।
प्रियतीर्थवना मार्गे पद्मिनीः समतिक्रमन्

kṛtapadmāñjalipuṭā mattaṣaṭpadasevitāḥ |
priyatīrthavanā mārge padminīḥ samatikraman

सज्जमानमनोदृष्टिः फुल्लेषु गिरिसानुषु ।
द्रौपदीवाक्यपाथेयो भीमो भीमपराक्रमः

sajjamānamanodṛṣṭiḥ phulleṣu girisānuṣu |
draupadīvākyapātheyo bhīmo bhīmaparākramaḥ

परिवृत्तेऽहनि ततः प्रकीर्णहरिणे वने ।
काञ्चनैर्विलैः पद्मैर्ददर्श विपुलां नदीम्

parivṛtte'hani tataḥ prakīrṇahariṇe vane |
kāñcanairvilaiḥ padmairdadarśa vipulāṃ nadīm

हंसकारण्डवयुतां चक्रवाकोपशोभिताम् ।
रचितामिव तस्याद्रेर्भालां विमलपङ्कजाम्

haṃsakāraṇḍavayutāṃ cakravākopaśobhitām |
racitāmiva tasyādrerbhālāṃ vimalapaṅkajām

तस्यां नद्यां महासत्वः सौगन्धिकवनं महत् ।
अपश्यत्प्रीतिजननं बालार्कसदृशद्युति

tasyāṃ nadyāṃ mahāsatvaḥ saugandhikavanaṃ mahat |
apaśyatprītijananaṃ bālārkasadṛśadyuti

तद्दृष्ट्वा लब्धकामः स मनसा पाण्डुनन्दनः ।
वनवासपरिक्लिष्टां जगाम मनसा प्रियाम्

taddṛṣṭvā labdhakāmaḥ sa manasā pāṇḍunandanaḥ |
vanavāsaparikliṣṭāṃ jagāma manasā priyām