अध्याय 15: शाल्व के घेरे में द्वारका की किलेबन्दी

वासुदेव महाबाहो विस्तरेण महामते ।
सौभस्य वधमाचक्ष्व न हि तृष्यामि कथ्यतः

vāsudeva mahābāho vistareṇa mahāmate |
saubhasya vadhamācakṣva na hi tṛṣyāmi kathyataḥ

हतं श्रुत्वा महाबाहौ मया श्रौतश्रवं नृप ।
उपायाद्भरतश्रेष्ठ साल्वो द्वारवतीं पुरीम्

hataṃ śrutvā mahābāhau mayā śrautaśravaṃ nṛpa |
upāyādbharataśreṣṭha sālvo dvāravatīṃ purīm

अरुणत्तां सुदुष्टात्मा सर्वतः पाण्डुनन्दन ।
साल्वो वैहायसं चापि तत्पुरं व्यूह्य धिष्ठितः

aruṇattāṃ suduṣṭātmā sarvataḥ pāṇḍunandana |
sālvo vaihāyasaṃ cāpi tatpuraṃ vyūhya dhiṣṭhitaḥ

तत्रस्थोऽथ महीपालो योधयामास तां पुरीम् ।
अभिसारेण सर्वेण तत्र युद्धमवर्तत

tatrastho'tha mahīpālo yodhayāmāsa tāṃ purīm |
abhisāreṇa sarveṇa tatra yuddhamavartata

पुरी समन्ताद्विहिता सपताका सतोरणा ।
सचक्रा सहुडा चैव सयन्त्रखनका तथा

purī samantādvihitā sapatākā satoraṇā |
sacakrā sahuḍā caiva sayantrakhanakā tathā

सोपशल्यप्रतोलीका साट्टाट्टालकगोपुरा ।
सचक्रग्रहिणी चैव सोल्कालातावपोथिका

sopaśalyapratolīkā sāṭṭāṭṭālakagopurā |
sacakragrahiṇī caiva solkālātāvapothikā

सोष्टिका भरतश्रेष्ठ सभेरीपणवानका ।
सतोमराङ्कुशा राजन्सशतघ्नीकलाङ्गला

soṣṭikā bharataśreṣṭha sabherīpaṇavānakā |
satomarāṅkuśā rājansaśataghnīkalāṅgalā

सभुशुण्ड्यश्मगुडका सायुधा सपरश्वधा ।
लोहचर्मवती चापि साग्निः सगुडशृङ्गिका ।
शास्त्रदृष्टेन विधिना सुयुक्ता भरतर्षभ

sabhuśuṇḍyaśmaguḍakā sāyudhā saparaśvadhā |
lohacarmavatī cāpi sāgniḥ saguḍaśṛṅgikā |
śāstradṛṣṭena vidhinā suyuktā bharatarṣabha

रथैरनेकैर्विविधैर्गदसाम्बोद्धवादिभिः ।
पुरुषैः कुरुशार्दूल समर्थैः प्रतिवारणे

rathairanekairvividhairgadasāmboddhavādibhiḥ |
puruṣaiḥ kuruśārdūla samarthaiḥ prativāraṇe

अतिख्यातकुलैर्वीरैर्दृष्टवीर्यैश्च संयुगे ।
मध्यमेन च गुल्मेन रक्षिभिः सा सुरक्षिता ।
उत्क्षिप्तगुल्मैश्च तथा हयैश्च सपताकिभिः

atikhyātakulairvīrairdṛṣṭavīryaiśca saṃyuge |
madhyamena ca gulmena rakṣibhiḥ sā surakṣitā |
utkṣiptagulmaiśca tathā hayaiśca sapatākibhiḥ

आघोषितं च नगरे न पातव्या सुरेति वै ।
प्रमादं परिरक्षद्भिरुग्रसेनोद्धवादिभिः

āghoṣitaṃ ca nagare na pātavyā sureti vai |
pramādaṃ parirakṣadbhirugrasenoddhavādibhiḥ

प्रमत्तेष्वभिघातं हि कुर्यात्साल्वो नराधिपः ।
इति कृत्वाऽप्रमत्तास्ते सर्वेवृष्ण्यन्धकाः स्थिताः

pramatteṣvabhighātaṃ hi kuryātsālvo narādhipaḥ |
iti kṛtvā'pramattāste sarvevṛṣṇyandhakāḥ sthitāḥ

आनर्ताश्च तथा सर्वे नटनर्तकगायकाः ।
बहिर्निर्वासिताः सर्वे रक्षद्भिर्वित्तसंचयम्

ānartāśca tathā sarve naṭanartakagāyakāḥ |
bahirnirvāsitāḥ sarve rakṣadbhirvittasaṃcayam

संक्रमा भेदिताः सर्वे नावश्च प्रतिषेधिताः ।
परिखाश्चापि कौरव्य कीलैः सुनिचिताः कृताः

saṃkramā bheditāḥ sarve nāvaśca pratiṣedhitāḥ |
parikhāścāpi kauravya kīlaiḥ sunicitāḥ kṛtāḥ

उदपानाः कुरुश्रेष्ठ तथैवाप्यम्बरीषकाः ।
समन्तात्क्रोशमात्रं च कारिता विषमा च भूः ।
संक्रमा भेदिताः सर्वे प्राकाराश्च नवीकृताः

udapānāḥ kuruśreṣṭha tathaivāpyambarīṣakāḥ |
samantātkrośamātraṃ ca kāritā viṣamā ca bhūḥ |
saṃkramā bheditāḥ sarve prākārāśca navīkṛtāḥ

प्रकृत्या विषमं दुर्गं प्रकृत्या च सुरक्षितम् ।
प्रकृत्या चायुधोपेतं विशेषेण तदाऽनघ

prakṛtyā viṣamaṃ durgaṃ prakṛtyā ca surakṣitam |
prakṛtyā cāyudhopetaṃ viśeṣeṇa tadā'nagha

सुरक्षितं सुगुप्तं च सर्वायुधसमन्वितम् ।
तत्पुरं भरतश्रेष्ठ यथेन्द्रभवनं तथा

surakṣitaṃ suguptaṃ ca sarvāyudhasamanvitam |
tatpuraṃ bharataśreṣṭha yathendrabhavanaṃ tathā

न चामुद्रोऽभिनिर्याति न चामुद्रः प्रवेश्यते ।
वृष्ण्यन्धकपुरे राजंस्तदा सौभसमागमे

na cāmudro'bhiniryāti na cāmudraḥ praveśyate |
vṛṣṇyandhakapure rājaṃstadā saubhasamāgame

अनुरध्यासु सर्वासु चत्वरेषु च कौरव ।
बलं बभूव राजेन्द्र प्रभूतगजवाजिमत्

anuradhyāsu sarvāsu catvareṣu ca kaurava |
balaṃ babhūva rājendra prabhūtagajavājimat

दत्तवेतनभक्तं च दत्तायुधपरिच्छदम् ।
कृतोपधानं च तदा बलमासीद्विशांपते

dattavetanabhaktaṃ ca dattāyudhaparicchadam |
kṛtopadhānaṃ ca tadā balamāsīdviśāṃpate

न कृप्यवेतनी कश्चिन्न चातिक्रान्तवेतनी ।
नानुग्रहभृतः कश्चिन्न चादृष्टपराक्रमः

na kṛpyavetanī kaścinna cātikrāntavetanī |
nānugrahabhṛtaḥ kaścinna cādṛṣṭaparākramaḥ

एवं सुविहिता राजन्द्वारका भूरिदक्षिणैः ।
आहुकेन सुगुप्ता च राज्ञा राजीवलोचन

evaṃ suvihitā rājandvārakā bhūridakṣiṇaiḥ |
āhukena suguptā ca rājñā rājīvalocana