अध्याय 145: गन्धमादन पर आँधी और वर्षा

ते शूरा सज्जधन्वानस्तूणवन्तः समार्गणाः ।
बद्धगोधाङ्गुलित्राणाः खङ्गवन्तोऽमितौजसः

te śūrā sajjadhanvānastūṇavantaḥ samārgaṇāḥ |
baddhagodhāṅgulitrāṇāḥ khaṅgavanto'mitaujasaḥ

परिगृह्य द्विजश्रेष्ठाञ्ज्येष्ठाः सर्वधनुष्मताम् ।
पञ्चालीसहिता राजन्प्रययुर्गन्धमादनम्

parigṛhya dvijaśreṣṭhāñjyeṣṭhāḥ sarvadhanuṣmatām |
pañcālīsahitā rājanprayayurgandhamādanam

सरांसि सरितश्चैव पर्वतांश्च वनानि च ।
वृक्षांश्च बहुलच्छायान्ददृशुर्गिरिमूर्धनि

sarāṃsi saritaścaiva parvatāṃśca vanāni ca |
vṛkṣāṃśca bahulacchāyāndadṛśurgirimūrdhani

नित्यपुष्पफलान्देशान्देवर्षिगणसेवितान् ।
आत्मन्यात्मानमाधाय वीरा मूलफलाशिनः

nityapuṣpaphalāndeśāndevarṣigaṇasevitān |
ātmanyātmānamādhāya vīrā mūlaphalāśinaḥ

चेरुरुच्चावचाकारान्देशान्विषमसंकटान् ।
पश्यन्तो मृगजातानि बहूनि विविधानि च

ceruruccāvacākārāndeśānviṣamasaṃkaṭān |
paśyanto mṛgajātāni bahūni vividhāni ca

ऋषिसिद्धामरयुतं गन्धर्वाप्सरसां प्रियम् ।
विविशुस्ते महात्मानः किन्नराचरितं गिरिम्

ṛṣisiddhāmarayutaṃ gandharvāpsarasāṃ priyam |
viviśuste mahātmānaḥ kinnarācaritaṃ girim

प्रविशत्स्वथ वीरेषु पर्वतं गन्धमादनम् ।
चणअडवातं महद्वर्षं प्रादुरासीद्विशांपते

praviśatsvatha vīreṣu parvataṃ gandhamādanam |
caṇaaḍavātaṃ mahadvarṣaṃ prādurāsīdviśāṃpate

ततो रेणुः समुद्भूतः सपत्रबहुलो महान् ।
पृथिवीं चान्तरिक्षं च द्यां चैव सहसाऽवृणोत्

tato reṇuḥ samudbhūtaḥ sapatrabahulo mahān |
pṛthivīṃ cāntarikṣaṃ ca dyāṃ caiva sahasā'vṛṇot

न स्म प्रज्ञायते किंचिदावृते व्योम्नि रेणुना ।
न चापि शेकुस्तत्कर्तुमन्योन्यस्याभिभाषणम्

na sma prajñāyate kiṃcidāvṛte vyomni reṇunā |
na cāpi śekustatkartumanyonyasyābhibhāṣaṇam

न चापश्यंस्ततोऽन्योन्यं तमसाऽऽवृतचक्षुषः ।
आकृष्यमाणा वातेन साश्मचूर्णेन भारत

na cāpaśyaṃstato'nyonyaṃ tamasā''vṛtacakṣuṣaḥ |
ākṛṣyamāṇā vātena sāśmacūrṇena bhārata

द्रुमाणां वातरुग्णआनां पततां भूतलेऽनिशम् ।
अन्येषां च महीजानां शब्दः समभवन्महान्

drumāṇāṃ vātarugṇaānāṃ patatāṃ bhūtale'niśam |
anyeṣāṃ ca mahījānāṃ śabdaḥ samabhavanmahān

द्यौः स्वित्पतति किं भूमिर्दीर्यते पर्वतोनु किम् ।
इति ते मेनिरे सर्वेपवनेन विमोहिताः

dyauḥ svitpatati kiṃ bhūmirdīryate parvatonu kim |
iti te menire sarvepavanena vimohitāḥ

ते पथाऽनन्तरांन्वृक्षान्वल्मीकान्विषमाणि च ।
पाणिभिः परिमार्गन्तो भीता वायोर्निलिल्यिरे

te pathā'nantarāṃnvṛkṣānvalmīkānviṣamāṇi ca |
pāṇibhiḥ parimārganto bhītā vāyornililyire

ततः कार्मुकमादाय भीमसेनो महाबलः ।
कृष्णामादाय संगम्य तस्थावाश्रित्य पादपम्

tataḥ kārmukamādāya bhīmaseno mahābalaḥ |
kṛṣṇāmādāya saṃgamya tasthāvāśritya pādapam

धर्मराजश्च धौम्यश् निलिल्याते महावने ।
अग्निहोत्राण्युपादाय सहदेवस्तु पर्वते

dharmarājaśca dhaumyaś nililyāte mahāvane |
agnihotrāṇyupādāya sahadevastu parvate

नकुलो ब्राह्मणाश्चान्ये लोमशश्च महातपाः ।
वृक्षानासाद्य संत्रस्तास्तत्रतत्र निलिल्यिरे

nakulo brāhmaṇāścānye lomaśaśca mahātapāḥ |
vṛkṣānāsādya saṃtrastāstatratatra nililyire

मन्दीभूते तु पवने तस्मिन्रजसि शाम्यति ।
महद्भिर्जलधारौर्घर्वर्षमभ्याजगाम ह

mandībhūte tu pavane tasminrajasi śāmyati |
mahadbhirjaladhāraurgharvarṣamabhyājagāma ha

भृशं चटचटाशब्दो वज्राणां क्षिप्यतामिव ।
ततस्ताश्चञ्चलाभासश्चेरुरभ्रेषु विद्युतः

bhṛśaṃ caṭacaṭāśabdo vajrāṇāṃ kṣipyatāmiva |
tatastāścañcalābhāsaścerurabhreṣu vidyutaḥ

ततोऽश्मसहिता धाराः संवृण्वन्त्यः समन्ततः ।
प्रपेतुरनिशं तत्र शीघ्रवातसमीरिताः

tato'śmasahitā dhārāḥ saṃvṛṇvantyaḥ samantataḥ |
prapeturaniśaṃ tatra śīghravātasamīritāḥ

तत्र सागरगा ह्यापः कीर्यमाणाः समन्ततः ।
प्रादुरासन्सकलुषाः फेनवत्यो विशांपते

tatra sāgaragā hyāpaḥ kīryamāṇāḥ samantataḥ |
prādurāsansakaluṣāḥ phenavatyo viśāṃpate

वहन्त्यो वारि बहुलं फेनोडुपपरिप्लुतम् ।
परिसमस्रुर्महाशब्दाः प्रकर्षन्त्यो महीरुहान्

vahantyo vāri bahulaṃ phenoḍupapariplutam |
parisamasrurmahāśabdāḥ prakarṣantyo mahīruhān

तस्मिन्नुपरते शब्देबाते च समतां गते ।
गते ह्यम्भसि निम्नानि प्रादुर्भूते दिवाकरे

tasminnuparate śabdebāte ca samatāṃ gate |
gate hyambhasi nimnāni prādurbhūte divākare

निर्जग्मुस्ते शनैः सर्वे समाजग्मुश्च भारत ।
प्रतस्थिरे पुनर्वीराः पर्वतं गन्धमादनम्

nirjagmuste śanaiḥ sarve samājagmuśca bhārata |
pratasthire punarvīrāḥ parvataṃ gandhamādanam