अध्याय 138: रैभ्य का क्रोध और यवक्रीत की मृत्यु

चङ्क्रम्यमाणः स तदा यवक्रीरकुतोभयः ।
जगाम माधवे मासि रैभ्याश्रमपदं प्रति

caṅkramyamāṇaḥ sa tadā yavakrīrakutobhayaḥ |
jagāma mādhave māsi raibhyāśramapadaṃ prati

स ददर्शाश्रमे रम्ये पुष्पतद्रुमभूषिते ।
विचरन्तीं स्नुषां तस्य किन्नरीमिव भारत

sa dadarśāśrame ramye puṣpatadrumabhūṣite |
vicarantīṃ snuṣāṃ tasya kinnarīmiva bhārata

यवक्रीस्तामुवाचेदमुपतिष्ठस्व मामिनि ।
निर्लज्जो लज्जया युक्तां कामेन हृतचेतनः

yavakrīstāmuvācedamupatiṣṭhasva māmini |
nirlajjo lajjayā yuktāṃ kāmena hṛtacetanaḥ

सा तस्य शीलमाज्ञाय तस्माच्छापाच्च बिभ्यती ।
तेजस्वितां च रैभ्यस् तथेत्युक्त्वा जगाम ह

sā tasya śīlamājñāya tasmācchāpācca bibhyatī |
tejasvitāṃ ca raibhyas tathetyuktvā jagāma ha

तत एकान्तमानीय लज्जयामास भारत ।
आजगाम तदा रैभ्यः स्वमाश्रममरिंदम

tata ekāntamānīya lajjayāmāsa bhārata |
ājagāma tadā raibhyaḥ svamāśramamariṃdama

रुदतीं च स्नुषां दृष्ट्वा भार्यामार्ता परावसोः ।
सान्त्वयञ्श्लक्ष्णया वाचा पर्यपृच्छद्युधिष्ठिर

rudatīṃ ca snuṣāṃ dṛṣṭvā bhāryāmārtā parāvasoḥ |
sāntvayañślakṣṇayā vācā paryapṛcchadyudhiṣṭhira

सा तस्मै सर्वमाचष्ट यवक्रीभाषितं शुभा ।
प्रत्युक्तं च यवक्रीतं प्रेक्षापूर्वं तथाऽऽत्मना

sā tasmai sarvamācaṣṭa yavakrībhāṣitaṃ śubhā |
pratyuktaṃ ca yavakrītaṃ prekṣāpūrvaṃ tathā''tmanā

शृण्वानस्यैव रैभ्यस्य यवक्रेस्तद्विचेष्टनम् ।
दहन्निव तदा चेतः क्रोधः समभवन्महान्

śṛṇvānasyaiva raibhyasya yavakrestadviceṣṭanam |
dahanniva tadā cetaḥ krodhaḥ samabhavanmahān

स तदा मन्युनाऽऽविष्टस्तपस्वी कोपनो भृशम् ।
अवलुप्य जटामेकां जुहावाग्नौ सुसंस्कृते

sa tadā manyunā''viṣṭastapasvī kopano bhṛśam |
avalupya jaṭāmekāṃ juhāvāgnau susaṃskṛte

ततः समभवन्नारी तस्या रूपेण संमिता ।
अवलुप्यापरां चापि जुहावाग्नौ जटां पुनः

tataḥ samabhavannārī tasyā rūpeṇa saṃmitā |
avalupyāparāṃ cāpi juhāvāgnau jaṭāṃ punaḥ

ततः समभवद्रक्षो दीप्तास्यं घोरदर्शनम् ।
अब्रूतां तौ तदा रैभ्यं किं कार्यं करवामहे

tataḥ samabhavadrakṣo dīptāsyaṃ ghoradarśanam |
abrūtāṃ tau tadā raibhyaṃ kiṃ kāryaṃ karavāmahe

तावब्रवीदृषिः क्रुद्धो यवक्रीर्वध्यतामिति ।
जग्मतृस्तौ तथेत्युक्त्वा यवक्रीतजिघांसया

tāvabravīdṛṣiḥ kruddho yavakrīrvadhyatāmiti |
jagmatṛstau tathetyuktvā yavakrītajighāṃsayā

ततस्तं समुपास्थाय कृत्या सृष्टा महात्मना ।
कमण्डलुं जहारास्य मोहयित्वा तु भारत

tatastaṃ samupāsthāya kṛtyā sṛṣṭā mahātmanā |
kamaṇḍaluṃ jahārāsya mohayitvā tu bhārata

उच्छिष्टं तु यवक्रीतमपकृष्टकमण्डलुम् ।
तत उद्यतशूलः स राक्षसः समुपाद्रवत्

ucchiṣṭaṃ tu yavakrītamapakṛṣṭakamaṇḍalum |
tata udyataśūlaḥ sa rākṣasaḥ samupādravat

तमाद्रवन्तं संप्रेक्ष्य शूलहस्तं जिघांसया ।
यवक्रीः सहसोत्थाय प्राद्रवद्यत्रवै सरः

tamādravantaṃ saṃprekṣya śūlahastaṃ jighāṃsayā |
yavakrīḥ sahasotthāya prādravadyatravai saraḥ

जलहीनं सरो दृष्ट्वा यवक्रीस्त्वरितः पुनः ।
जगाम सरितः सर्वास्ताश्चाप्यासन्विशोषिताः

jalahīnaṃ saro dṛṣṭvā yavakrīstvaritaḥ punaḥ |
jagāma saritaḥ sarvāstāścāpyāsanviśoṣitāḥ

स काल्यमानो घोरेण शूलहस्तेन रक्षसा ।
अग्निहोत्रे पितुर्भीतः सहसा प्रविवेश ह

sa kālyamāno ghoreṇa śūlahastena rakṣasā |
agnihotre piturbhītaḥ sahasā praviveśa ha

स वै प्रविशमानस्तु शुद्रेणान्धेन रक्षिणा ।
निगृहीतो बलाद्द्वारि सोऽवातिष्ठत पार्थिव

sa vai praviśamānastu śudreṇāndhena rakṣiṇā |
nigṛhīto balāddvāri so'vātiṣṭhata pārthiva

निगृहीतं तु शूद्रेण यवक्रीतं स राक्षसः ।
ताडयामास शूलेन स भिन्नहृदयोऽपतत्

nigṛhītaṃ tu śūdreṇa yavakrītaṃ sa rākṣasaḥ |
tāḍayāmāsa śūlena sa bhinnahṛdayo'patat

यवक्रीतं स हत्वा तु राक्षसो रैभ्यमागमत् ।
अनुज्ञातस्तु रैभ्येण तया नार्या सहावसत्

yavakrītaṃ sa hatvā tu rākṣaso raibhyamāgamat |
anujñātastu raibhyeṇa tayā nāryā sahāvasat