अध्याय 119: गोदावरी से प्रभास तक और वृष्णियों का आगमन

गच्छन्स तीर्थानि महानुभावः ।
पुण्यानि रम्याणि ददर्श राजा ।
सर्वाणि वैप्रैरुपशोभितानि
क्वचित्क्वचिद्भारत सागरम्य

gacchansa tīrthāni mahānubhāvaḥ |
puṇyāni ramyāṇi dadarśa rājā |
sarvāṇi vaiprairupaśobhitāni
kvacitkvacidbhārata sāgaramya

स वृत्तवांस्तेषु कृताभिषेकः
सहानुजः पार्थिवपुत्रपौत्रः ।
समुद्रगां पुण्यतमां प्रशस्तां
जगाम पारिक्षित पाण्डुपुत्रः

sa vṛttavāṃsteṣu kṛtābhiṣekaḥ
sahānujaḥ pārthivaputrapautraḥ |
samudragāṃ puṇyatamāṃ praśastāṃ
jagāma pārikṣita pāṇḍuputraḥ

तत्रापि चाप्लुत्य महानुभाव
संतर्पयामास पितृडन्सुरांश्च ।
द्विजातिमुख्येषु धनं विसृज्य
गोदावरीं सागरगामगच्छत्

tatrāpi cāplutya mahānubhāva
saṃtarpayāmāsa pitṛḍansurāṃśca |
dvijātimukhyeṣu dhanaṃ visṛjya
godāvarīṃ sāgaragāmagacchat

ततो विपाप्मा द्रविडेषु राज-
न्समुद्रमासाद्य च लोकपुण्यम् ।
अगस्त्यतीर्थं च महापवित्रं-
नारीतीर्थान्यथा वीरो ददर्श

tato vipāpmā draviḍeṣu rāja-
nsamudramāsādya ca lokapuṇyam |
agastyatīrthaṃ ca mahāpavitraṃ-
nārītīrthānyathā vīro dadarśa

तत्रार्जुनस्याग्र्यधनुर्धरस्य
निशम्य तत्कर्म परैरशक्यम् ।
संपूज्यमानः परमर्षिसङ्घैः
परां मुदं पाणअडुसुतः स लेभे

tatrārjunasyāgryadhanurdharasya
niśamya tatkarma parairaśakyam |
saṃpūjyamānaḥ paramarṣisaṅghaiḥ
parāṃ mudaṃ pāṇaaḍusutaḥ sa lebhe

स तेषु तीर्थेष्वभिषिक्तगात्रः
कृष्णासहायः सहितोऽनुजैश्च ।
संपूजयन्विक्रममर्जुनस्य
रमे महीपालपतिः पृथिव्याम्

sa teṣu tīrtheṣvabhiṣiktagātraḥ
kṛṣṇāsahāyaḥ sahito'nujaiśca |
saṃpūjayanvikramamarjunasya
rame mahīpālapatiḥ pṛthivyām

ततः सहस्राणि गवां प्रदाय
तीर्थेषु तेष्वम्बुधरोत्तमस्य ।
हृष्टः सह भ्रातृभिरर्जुनस्य
संकीर्तयामास गवां प्रदानम्

tataḥ sahasrāṇi gavāṃ pradāya
tīrtheṣu teṣvambudharottamasya |
hṛṣṭaḥ saha bhrātṛbhirarjunasya
saṃkīrtayāmāsa gavāṃ pradānam

स तानि तीर्थानि च सागरस्य
पुण्यानि चान्यानि बहूनि राजन् ।
क्रमेण गच्छन्परिपूर्णकामः
शूर्पारकं पुण्यतमं ददर्श

sa tāni tīrthāni ca sāgarasya
puṇyāni cānyāni bahūni rājan |
krameṇa gacchanparipūrṇakāmaḥ
śūrpārakaṃ puṇyatamaṃ dadarśa

तत्रोदधेः कंचिदतीत्य देशं
ख्यातं पृथिव्यां वनमाससाद ।
तप्तं सुरैरत्र तपः पुरस्ता-
दिष्टुं कतथा पुण्यपरैर्नरेन्द्रैः

tatrodadheḥ kaṃcidatītya deśaṃ
khyātaṃ pṛthivyāṃ vanamāsasāda |
taptaṃ surairatra tapaḥ purastā-
diṣṭuṃ katathā puṇyaparairnarendraiḥ

स तत्र तामग्र्यधनुर्धरस्य
वेदीं ददर्शायतपीनबाहुः ।
ऋचीकपुत्रस्य तपस्विसङ्घैः
समावृतां पुण्यकृदर्चनीयाम्

sa tatra tāmagryadhanurdharasya
vedīṃ dadarśāyatapīnabāhuḥ |
ṛcīkaputrasya tapasvisaṅghaiḥ
samāvṛtāṃ puṇyakṛdarcanīyām

ततो वसूनां वसुधाधिपः स
मरुद्गणानां च तथाश्विनोश्च ।
वैवस्वतादित्यधनेश्वराणा-
मिन्द्रस्य विष्णोः सवितुर्विभोश्च

tato vasūnāṃ vasudhādhipaḥ sa
marudgaṇānāṃ ca tathāśvinośca |
vaivasvatādityadhaneśvarāṇā-
mindrasya viṣṇoḥ saviturvibhośca

भगस्य चन्द्रस्य दिवाकरस्य
पतेरपां साध्यगणस्य चैव ।
धातुः पितॄणां च तथा महात्मा
रुद्रस्य राजन्सगणस्य चैव

bhagasya candrasya divākarasya
paterapāṃ sādhyagaṇasya caiva |
dhātuḥ pitṝṇāṃ ca tathā mahātmā
rudrasya rājansagaṇasya caiva

सरस्वत्याः सिद्धगणस्य चैव
पूष्णश्च ये चाप्यमरास्तथाऽन्ये ।
पुण्यानि चाप्यायतनानि तेषां
ददर्श राजा सुमनोहराणि

sarasvatyāḥ siddhagaṇasya caiva
pūṣṇaśca ye cāpyamarāstathā'nye |
puṇyāni cāpyāyatanāni teṣāṃ
dadarśa rājā sumanoharāṇi

तेषूपवासान्विबुधानुपोष्य
दुत्त्वा च रत्नानि महान्ति राजा ।
तीर्थेषु सर्वेषु परिप्लुताङ्गः
पुनः स शूर्पारकमाजगाम

teṣūpavāsānvibudhānupoṣya
duttvā ca ratnāni mahānti rājā |
tīrtheṣu sarveṣu pariplutāṅgaḥ
punaḥ sa śūrpārakamājagāma

स तेन तीरेण तु सागरस्य
पुनः प्रयातः सह सोदरीयैः ।
द्विजैः पृथिव्यां प्रथितं महद्भि-
स्तीर्थं प्रभासं समुपाजगाम

sa tena tīreṇa tu sāgarasya
punaḥ prayātaḥ saha sodarīyaiḥ |
dvijaiḥ pṛthivyāṃ prathitaṃ mahadbhi-
stīrthaṃ prabhāsaṃ samupājagāma

तत्राभिषिक्तः पृथुलोहिताक्षः
सहानुजैर्देवगणान्पितॄंश्च ।
संतर्पयामास तथैव कृष्णा
ते चापि विप्राः सह लोमशेन

tatrābhiṣiktaḥ pṛthulohitākṣaḥ
sahānujairdevagaṇānpitṝṃśca |
saṃtarpayāmāsa tathaiva kṛṣṇā
te cāpi viprāḥ saha lomaśena

कस द्वादशाहं जलवायुभक्षः
कुर्वन्क्षपाहःसु तदाऽभिषेकम् ।
समन्ततोऽग्नीनुपदीपयित्वा
तेपे तपो धर्मभृतांवरिष्ठः

kasa dvādaśāhaṃ jalavāyubhakṣaḥ
kurvankṣapāhaḥsu tadā'bhiṣekam |
samantato'gnīnupadīpayitvā
tepe tapo dharmabhṛtāṃvariṣṭhaḥ

तमुग्रमास्थाय तपश्चरन्तं
शुश्राव रामश्च जनार्दनश्च ।
तौ सर्ववृष्णिप्रवरौ ससैन्यौ
युधिष्ठिरं जग्मतुराजमीढम्

tamugramāsthāya tapaścarantaṃ
śuśrāva rāmaśca janārdanaśca |
tau sarvavṛṣṇipravarau sasainyau
yudhiṣṭhiraṃ jagmaturājamīḍham

ते वृष्णयः पाण्डुसुतान्समीक्ष्य
भूमौ शयानान्मलदिग्धगात्रान् ।
अनर्हतीं द्रौपदीं चापि दृष्ट्वा
सुदुःखिताश्चुक्रुशुरार्तनादान्

te vṛṣṇayaḥ pāṇḍusutānsamīkṣya
bhūmau śayānānmaladigdhagātrān |
anarhatīṃ draupadīṃ cāpi dṛṣṭvā
suduḥkhitāścukruśurārtanādān

ततः स रामं च जनार्दनं च
कार्ष्णि च साम्बं च शिनेश्च पौत्रम् ।
अन्यांश्च वृष्णीनुपगम्य पूजां
चक्रे यथाधर्ममहीनसत्वः

tataḥ sa rāmaṃ ca janārdanaṃ ca
kārṣṇi ca sāmbaṃ ca śineśca pautram |
anyāṃśca vṛṣṇīnupagamya pūjāṃ
cakre yathādharmamahīnasatvaḥ

ते चापि सर्वान्प्रतिपूज्य पार्थां-
स्तैः सत्कृताः पाण्डुसुतैस्तथैव ।
युधिष्ठिरं संपरिवार्य राज-
न्नुपाविशन्देवगणा यथेन्द्रम्

te cāpi sarvānpratipūjya pārthāṃ-
staiḥ satkṛtāḥ pāṇḍusutaistathaiva |
yudhiṣṭhiraṃ saṃparivārya rāja-
nnupāviśandevagaṇā yathendram

तेषां स सर्वं चरितं परेषां
वने च वासं परमप्रतीतः ।
अस्त्रार्थमिन्द्रस्य गतं च पार्थं
कृष्णे शशंसामरराजसूनुम्

teṣāṃ sa sarvaṃ caritaṃ pareṣāṃ
vane ca vāsaṃ paramapratītaḥ |
astrārthamindrasya gataṃ ca pārthaṃ
kṛṣṇe śaśaṃsāmararājasūnum

श्रुत्वा तु ते तस्य वचः प्रतीता-
स्तांश्चापि दृष्ट्वा सुकृशनतीव ।
नेत्रोद्भवं संमुमुचुर्महार्हा
दुःखार्तिजं वारि महानुभावाः

śrutvā tu te tasya vacaḥ pratītā-
stāṃścāpi dṛṣṭvā sukṛśanatīva |
netrodbhavaṃ saṃmumucurmahārhā
duḥkhārtijaṃ vāri mahānubhāvāḥ