अध्याय 101: रात में कालकेयों द्वारा मुनियों का भक्षण

समुद्रं ते समाश्रित्य वरुणं निधमम्भसः ।
कालेयाः संप्रवर्तन्त त्रैलोक्यस्य विनाशने

samudraṃ te samāśritya varuṇaṃ nidhamambhasaḥ |
kāleyāḥ saṃpravartanta trailokyasya vināśane

ते रात्रौ समभिक्रुद्धा भक्षयन्ति सदा मुनीन् ।
आश्रमेषु च ये सन्ति पुण्येष्वायतनेषु च

te rātrau samabhikruddhā bhakṣayanti sadā munīn |
āśrameṣu ca ye santi puṇyeṣvāyataneṣu ca

वसिष्ठस्याश्रमे विप्रा भक्षितास्तैर्दुरात्मभिः ।
अशीतिः शतमष्टौ च नव चान्ये तपस्विनः

vasiṣṭhasyāśrame viprā bhakṣitāstairdurātmabhiḥ |
aśītiḥ śatamaṣṭau ca nava cānye tapasvinaḥ

च्यवनस्याश्रमं गत्वा पुण्यं द्विजनिषेवितम् ।
फलमूलाशनानां हि मुनीनां भक्षितं शतम्

cyavanasyāśramaṃ gatvā puṇyaṃ dvijaniṣevitam |
phalamūlāśanānāṃ hi munīnāṃ bhakṣitaṃ śatam

एवं रात्रौ स्म कुर्वन्ति विविशुश्चार्णवं दिवा ।
कालेयास्ते दुरात्मानो भक्षयन्तस्तपोधनान्

evaṃ rātrau sma kurvanti viviśuścārṇavaṃ divā |
kāleyāste durātmāno bhakṣayantastapodhanān

भरद्वाजाश्रमे चैव नियता ब्र्हमचारिणः ।
वाय्वाहाराम्बुभक्षाश्च विंशतिः संनिषूदिताः

bharadvājāśrame caiva niyatā brhamacāriṇaḥ |
vāyvāhārāmbubhakṣāśca viṃśatiḥ saṃniṣūditāḥ

एवं क्रमेण सर्वांस्तानाश्रमान्दानवास्तदा ।
निशायां परिबाधन्ते समुद्राम्बुबलाश्रयात् ।
कालोपसृष्टाः कालेया घ्नन्तो द्विजगणान्बहून्

evaṃ krameṇa sarvāṃstānāśramāndānavāstadā |
niśāyāṃ paribādhante samudrāmbubalāśrayāt |
kālopasṛṣṭāḥ kāleyā ghnanto dvijagaṇānbahūn

न चैनानन्वबुध्यन्त मनुजा मनुजोत्तम ।
एवं प्रवृत्तान्दैत्यांस्तांस्तापसेषु तपस्विषु

na cainānanvabudhyanta manujā manujottama |
evaṃ pravṛttāndaityāṃstāṃstāpaseṣu tapasviṣu

क्षयाय जगतः क्रूराः पर्यटन्ति स्म मेदिनीम्

kṣayāya jagataḥ krūrāḥ paryaṭanti sma medinīm

प्रभाते समदृश्यन्त नियताहारकर्शिताः ।
महीतलस्था मुनयः शरीरैर्गतजीवितैः

prabhāte samadṛśyanta niyatāhārakarśitāḥ |
mahītalasthā munayaḥ śarīrairgatajīvitaiḥ

क्षीणमांसैर्विरुधिरैर्विमज्जान्त्रैर्विसन्धिभिः ।
आकीर्णैराचिता भूमिः शङ्खानामिव राशिभिः

kṣīṇamāṃsairvirudhirairvimajjāntrairvisandhibhiḥ |
ākīrṇairācitā bhūmiḥ śaṅkhānāmiva rāśibhiḥ

लशैर्विप्रविद्धैश्च स्रुवैर्भग्नैस्तथैव च ।
विकीर्णैरग्निहोत्रैश्च भूर्बभूव समावृता

laśairvipraviddhaiśca sruvairbhagnaistathaiva ca |
vikīrṇairagnihotraiśca bhūrbabhūva samāvṛtā

निःस्वाध्यायवपट्कारं नष्टयज्ञोत्सवक्रियम् ।
जगदासीन्निरुत्साहं कालेयभयपीडितम्

niḥsvādhyāyavapaṭkāraṃ naṣṭayajñotsavakriyam |
jagadāsīnnirutsāhaṃ kāleyabhayapīḍitam

एवं संक्षीयमाणाश्च मानवा मनुजेश्वर ।
आत्मत्राणपपा भीताः प्राद्रवन्त दिशो भयात्

evaṃ saṃkṣīyamāṇāśca mānavā manujeśvara |
ātmatrāṇapapā bhītāḥ prādravanta diśo bhayāt

केचिद्गुहाः प्रविविशुर्निर्भरांश्चापरे श्रिताः ।
अपरे मरणोद्विग्ना भयात्प्राणान्समुत्सृजन्

kecidguhāḥ praviviśurnirbharāṃścāpare śritāḥ |
apare maraṇodvignā bhayātprāṇānsamutsṛjan

केचिदत्रमहेष्वासाः शूराः परमहर्षिताः ।
मार्गमाणआः परं यत्नं दानवानां प्रचक्रिरे

kecidatramaheṣvāsāḥ śūrāḥ paramaharṣitāḥ |
mārgamāṇaāḥ paraṃ yatnaṃ dānavānāṃ pracakrire

न चैतानधिजग्मुस्ते समुद्रं समुपाश्रितान् ।
श्रमं जग्मुश्च परममाजग्मुः क्षयमेव च

na caitānadhijagmuste samudraṃ samupāśritān |
śramaṃ jagmuśca paramamājagmuḥ kṣayameva ca

जगत्युपशमं याते नष्टयज्ञोत्सवक्रिये ।
आजग्मुः परमामार्तिं त्रिदशा मनुजेश्वर

jagatyupaśamaṃ yāte naṣṭayajñotsavakriye |
ājagmuḥ paramāmārtiṃ tridaśā manujeśvara

समेत्य समहेन्द्राश्च भयान्मन्त्रं प्रचक्रिरे

sametya samahendrāśca bhayānmantraṃ pracakrire

शरण्यं शरणं देवं नारायणमजं विभुम् ।
तेऽभिगम्य नमस्कृत्य वैकुण्ठमपराजितम् ।
ततो देवाः समस्तास्ते तदोचुर्मधुसूदनम्

śaraṇyaṃ śaraṇaṃ devaṃ nārāyaṇamajaṃ vibhum |
te'bhigamya namaskṛtya vaikuṇṭhamaparājitam |
tato devāḥ samastāste tadocurmadhusūdanam

त्वंनः स्रष्टा च भर्ता च हर्ता च जगतः प्रभो ।
त्वया सृष्टमिदं विश्वं यच्चेङ्गं यच्च नेङ्गति ।
त्वय्येव पुण्डरीकाक्ष पुनस्तत्प्रविलीयते

tvaṃnaḥ sraṣṭā ca bhartā ca hartā ca jagataḥ prabho |
tvayā sṛṣṭamidaṃ viśvaṃ yacceṅgaṃ yacca neṅgati |
tvayyeva puṇḍarīkākṣa punastatpravilīyate

त्वया भूमिः पुरा नष्टा समुद्रात्पुष्करेक्षण ।
वाराहं वपुराश्रित्यजगदर्थे समुद्धृता

tvayā bhūmiḥ purā naṣṭā samudrātpuṣkarekṣaṇa |
vārāhaṃ vapurāśrityajagadarthe samuddhṛtā

आदिदैत्यो महावीर्यो हिरण्यकशिपुः पुरा ।
नारसिंहं वपुः कृत्वा सूदितः पुरुषोत्तम

ādidaityo mahāvīryo hiraṇyakaśipuḥ purā |
nārasiṃhaṃ vapuḥ kṛtvā sūditaḥ puruṣottama

अवध्यः सर्वभूतानां बलिश्चापि महासुरः ।
वामनं वपुराश्रित्य त्रैलोक्याद्धंशितस्त्वया

avadhyaḥ sarvabhūtānāṃ baliścāpi mahāsuraḥ |
vāmanaṃ vapurāśritya trailokyāddhaṃśitastvayā

असुरश्च महेष्वासो जम्भ इत्यभिविश्रुतः ।
यज्ञक्षोभकरः क्रूरस्त्वयैव विनिपातितः

asuraśca maheṣvāso jambha ityabhiviśrutaḥ |
yajñakṣobhakaraḥ krūrastvayaiva vinipātitaḥ

एवमादीनि कर्माणि येषां संख्या न विद्यते ।
अस्माकं भयभीतानां त्वं गतिर्मधुसूदन

evamādīni karmāṇi yeṣāṃ saṃkhyā na vidyate |
asmākaṃ bhayabhītānāṃ tvaṃ gatirmadhusūdana

तस्मात्त्वां देवदेवेश लोकार्थं ज्ञापयामहे ।
रक्ष लोकांश्च देवांश्च शक्रं च महतो भयात् ।
शरणागतसंत्राणे त्वमेकोऽसि दृढव्रतः

tasmāttvāṃ devadeveśa lokārthaṃ jñāpayāmahe |
rakṣa lokāṃśca devāṃśca śakraṃ ca mahato bhayāt |
śaraṇāgatasaṃtrāṇe tvameko'si dṛḍhavrataḥ