अध्याय 99: प्रत्येक नक्षत्र के अनुकूल दान

श्रुतं मे भवतो वाक्यमन्नदानस्य यो विधिः ।
नक्षत्रयोगस्येदानीं दानकल्पं ब्रवीहि मे

śrutaṃ me bhavato vākyamannadānasya yo vidhiḥ |
nakṣatrayogasyedānīṃ dānakalpaṃ bravīhi me

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरानम् ।
देवक्याश्चैव संवादं समर्षेर्नारदस्य च

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purānam |
devakyāścaiva saṃvādaṃ samarṣernāradasya ca

द्वारकामनुसम्प्राप्तं नारदं देवदर्शनम् ।
पप्रच्छेदं वचः प्रश्नं देवकी धर्मदर्शिनी

dvārakāmanusamprāptaṃ nāradaṃ devadarśanam |
papracchedaṃ vacaḥ praśnaṃ devakī dharmadarśinī

तस्याः सम्पृच्छमानाया देवर्षिर्नारदस्ततः ।
आचष्ट विधइवत्सर्वं तच्छृणुष्व विशाम्पते

tasyāḥ sampṛcchamānāyā devarṣirnāradastataḥ |
ācaṣṭa vidhaivatsarvaṃ tacchṛṇuṣva viśāmpate

कृत्तिकासु महाभागे पायसेन ससर्पिषा ।
सन्तर्प्य ब्राह्मणान्साधूँल्लोकानाप्नोत्यनुत्तमान्

kṛttikāsu mahābhāge pāyasena sasarpiṣā |
santarpya brāhmaṇānsādhūm̐llokānāpnotyanuttamān

रोहिण्यां प्रसृतैर्मार्गैर्मांसैरन्नेन सर्पिषा ।
पयोऽन्नपानं दातव्यमनृणार्थं द्विजातये

rohiṇyāṃ prasṛtairmārgairmāṃsairannena sarpiṣā |
payo'nnapānaṃ dātavyamanṛṇārthaṃ dvijātaye

दोग्ध्रीं दत्त्वा सवत्सां तु नक्षत्रे सोमदैवते ।
गच्छन्ति मानुपाल्लोकात्स्वर्गलोकमनुत्तमम्

dogdhrīṃ dattvā savatsāṃ tu nakṣatre somadaivate |
gacchanti mānupāllokātsvargalokamanuttamam

आर्द्रायां कृसरं दत्त्वा तिलभिश्रमुपोषितः ।
नरस्तरति दुर्गाणि क्षुरधारांश्च पर्वतान्

ārdrāyāṃ kṛsaraṃ dattvā tilabhiśramupoṣitaḥ |
narastarati durgāṇi kṣuradhārāṃśca parvatān

पूपान्पुनर्वसौ दत्त्वा तथैवान्नानि शोभने ।
यशस्वी रूपसम्पन्नो बह्वन्नो जायते कुले

pūpānpunarvasau dattvā tathaivānnāni śobhane |
yaśasvī rūpasampanno bahvanno jāyate kule

पुण्येण कनकं दत्त्वा कृतं वाऽकृतमेव च ।
अनालोकेषु लोकेषु सोमवत्स विराजते

puṇyeṇa kanakaṃ dattvā kṛtaṃ vā'kṛtameva ca |
anālokeṣu lokeṣu somavatsa virājate

आश्लेषायां तु यो रूप्यमृषभं वा प्रयच्छति ।
स सर्पभयनिर्मुक्तः सम्भवानधितिष्ठति

āśleṣāyāṃ tu yo rūpyamṛṣabhaṃ vā prayacchati |
sa sarpabhayanirmuktaḥ sambhavānadhitiṣṭhati

मघासु तिलपूर्णानि वर्धमानानि मानवः ।
प्रदाय पुत्रपशुमानिह प्रेत्य च मोदते

maghāsu tilapūrṇāni vardhamānāni mānavaḥ |
pradāya putrapaśumāniha pretya ca modate

फल्गुनीपूर्वसमये ब्राह्मणानामुपोषितः ।
भक्ष्यान्फाणितसंयुक्तान्दत्त्वा सौभाग्यमृच्छति

phalgunīpūrvasamaye brāhmaṇānāmupoṣitaḥ |
bhakṣyānphāṇitasaṃyuktāndattvā saubhāgyamṛcchati

घृतक्षीरसमायुक्तं विधिवत्षष्टिकौदनम् ।
उत्तराविषये दत्त्वा स्वर्गलोके महीयते

ghṛtakṣīrasamāyuktaṃ vidhivatṣaṣṭikaudanam |
uttarāviṣaye dattvā svargaloke mahīyate

यद्यत्प्रदीयते दानमुत्तराविषये नरैः ।
महाफलमनन्तं तद्भवतीति विनिश्चयः

yadyatpradīyate dānamuttarāviṣaye naraiḥ |
mahāphalamanantaṃ tadbhavatīti viniścayaḥ

हस्ते हस्तिरथं दत्त्वा चतुर्युक्तमुपोषितः ।
प्राप्नोति परमाँल्लोकान्पुण्यकामसमन्वितान्

haste hastirathaṃ dattvā caturyuktamupoṣitaḥ |
prāpnoti paramām̐llokānpuṇyakāmasamanvitān

चित्रायां वृषभं दत्त्वा पुण्यगन्धांश्च भारत ।
चरन्त्यप्सरसां लोके रमन्ते नन्दने तथा

citrāyāṃ vṛṣabhaṃ dattvā puṇyagandhāṃśca bhārata |
carantyapsarasāṃ loke ramante nandane tathā

स्वात्यामथ धनं दत्त्वा यदिष्टतममात्मनः ।i
प्राप्नोति लोकान्स शुभानिह चैव महद्यशः

svātyāmatha dhanaṃ dattvā yadiṣṭatamamātmanaḥ |i
prāpnoti lokānsa śubhāniha caiva mahadyaśaḥ

विशाखायामनड्वाहं धेनुं दत्त्वा च दुग्धदाम् ।
सप्रासङ्गं च शकटं सधान्यं वस्त्रसंयुतम् ।

viśākhāyāmanaḍvāhaṃ dhenuṃ dattvā ca dugdhadām |
saprāsaṅgaṃ ca śakaṭaṃ sadhānyaṃ vastrasaṃyutam |

पितॄन्देवांश्च प्रीणाति प्रेत्य चानन्त्यमश्नुते ।
न च दुर्गाण्यवाप्नोति स्वर्गलोकं च गच्छति

pitṝndevāṃśca prīṇāti pretya cānantyamaśnute |
na ca durgāṇyavāpnoti svargalokaṃ ca gacchati

दत्त्वा यथोक्तं विप्रेभ्यो वृत्तिमिष्टां स विन्दति ।
नरकादींश्च संक्लेशान्नाप्नोतीति विनिश्चयः

dattvā yathoktaṃ viprebhyo vṛttimiṣṭāṃ sa vindati |
narakādīṃśca saṃkleśānnāpnotīti viniścayaḥ

अनुराधासु प्रावरं वरान्नं समुपोषितः ।
दत्त्वा युगशतं चापि नरः स्वर्गे महीयते

anurādhāsu prāvaraṃ varānnaṃ samupoṣitaḥ |
dattvā yugaśataṃ cāpi naraḥ svarge mahīyate

कालशाकं तु विप्रेभ्यो दत्त्वा मर्त्यः समूलकम् ।
ज्येष्ठायामृद्धिमिष्टां वै गतिमिष्टां स गच्छति

kālaśākaṃ tu viprebhyo dattvā martyaḥ samūlakam |
jyeṣṭhāyāmṛddhimiṣṭāṃ vai gatimiṣṭāṃ sa gacchati

मूले मूलफलं दत्त्वा ब्राह्मणेभ्यः समाहितः ।
पितॄन्प्रीणयते चापि गतिमिष्टां च गच्छति ।

mūle mūlaphalaṃ dattvā brāhmaṇebhyaḥ samāhitaḥ |
pitṝnprīṇayate cāpi gatimiṣṭāṃ ca gacchati |

अथ पूर्वास्वषाढासु दधिपात्राण्युपोषितः ।
कुलवृत्तोपसम्पन्ने ब्राह्मणे वेदपारगे

atha pūrvāsvaṣāḍhāsu dadhipātrāṇyupoṣitaḥ |
kulavṛttopasampanne brāhmaṇe vedapārage

प्रदाय जायते प्रेत्य कुले सुबहुगोधने ।
उदमन्थं ससर्पिष्कं प्रभूतमधुफाणितम्

pradāya jāyate pretya kule subahugodhane |
udamanthaṃ sasarpiṣkaṃ prabhūtamadhuphāṇitam

दत्त्वोत्तरास्वषाढासु सर्वकामानवाप्नुयात् ।
दुग्धं त्वभिजिते योगे दत्त्वा मधुघृतप्लुतम् ।
धर्मनित्यो मनीषिभ्यः स्वर्गलोके महीयते

dattvottarāsvaṣāḍhāsu sarvakāmānavāpnuyāt |
dugdhaṃ tvabhijite yoge dattvā madhughṛtaplutam |
dharmanityo manīṣibhyaḥ svargaloke mahīyate

श्रवणे कम्बलं दत्त्वा वस्त्रान्तरितमेव वा ।
श्वेतेन याति यानेन स्वर्गलोकानसंवृतान्

śravaṇe kambalaṃ dattvā vastrāntaritameva vā |
śvetena yāti yānena svargalokānasaṃvṛtān

गोप्रयुक्तं धनिष्ठासु यानं दत्त्वा समाहितः ।
वस्त्रराशिधनं सद्यः प्रेत्य राज्यं प्रपद्यते

goprayuktaṃ dhaniṣṭhāsu yānaṃ dattvā samāhitaḥ |
vastrarāśidhanaṃ sadyaḥ pretya rājyaṃ prapadyate

गन्धाञ्शतभिषग्योगे दत्त्वा सागरुचन्दनान् ।
प्राप्नोत्यप्सरसां सङ्घान्प्रेत्य गन्धांश्च शाश्वतान्

gandhāñśatabhiṣagyoge dattvā sāgarucandanān |
prāpnotyapsarasāṃ saṅghānpretya gandhāṃśca śāśvatān

पूर्वप्रोष्ठपदायोगे राजमाषान्प्रदाय तु ।
सर्वभक्षफलोपेतः स वै प्रेत्य सुखी भवेत्

pūrvaproṣṭhapadāyoge rājamāṣānpradāya tu |
sarvabhakṣaphalopetaḥ sa vai pretya sukhī bhavet

औरभ्रमुत्तरायोगे यस्तु मांसं प्रयच्छति ।
स पितॄन्प्रीणयति वै प्रेत्य चानन्त्यमश्नुते

aurabhramuttarāyoge yastu māṃsaṃ prayacchati |
sa pitṝnprīṇayati vai pretya cānantyamaśnute

कांस्योपदोहनां धेनु रेवत्यां यः प्रयच्छति ।
सा प्रेत्य कामानादाय दातारमुपतिष्ठति

kāṃsyopadohanāṃ dhenu revatyāṃ yaḥ prayacchati |
sā pretya kāmānādāya dātāramupatiṣṭhati

रथमश्वसमायुक्तं दत्त्वाऽश्विन्यां नरोत्तमः ।
हस्त्यश्वरथसम्पन्ने वर्चस्वी जायते कुले

rathamaśvasamāyuktaṃ dattvā'śvinyāṃ narottamaḥ |
hastyaśvarathasampanne varcasvī jāyate kule

भरणीषु द्विजातिभ्यस्तिलधेनुं प्रदाय वै ।
गाः सुप्रभूताः प्राप्नोति नरः प्रेत्य यशस्तथा

bharaṇīṣu dvijātibhyastiladhenuṃ pradāya vai |
gāḥ suprabhūtāḥ prāpnoti naraḥ pretya yaśastathā

इत्येष लक्षणोद्देशः प्रोक्तो नक्षत्रयोगतः ।
देवक्या नारदेनेह सा स्नुषाभ्योऽब्रवीदिदम्

ityeṣa lakṣaṇoddeśaḥ prokto nakṣatrayogataḥ |
devakyā nāradeneha sā snuṣābhyo'bravīdidam