अध्याय 95: न माँगने वाले को दान

यौ च स्यातां चरणेनोपपन्नौ
यौ विद्यया सदृशौ जन्मना च ।
ताभ्यां दानं कतरस्मै विशिष्ट-
मयाचमानाय च याचते च

yau ca syātāṃ caraṇenopapannau
yau vidyayā sadṛśau janmanā ca |
tābhyāṃ dānaṃ katarasmai viśiṣṭa-
mayācamānāya ca yācate ca

श्रेयो वै याचतः पार्थ दानमाहुरयाचते ।
अर्हत्तमो वै धृतिमान्कृपणादकृतात्मनः

śreyo vai yācataḥ pārtha dānamāhurayācate |
arhattamo vai dhṛtimānkṛpaṇādakṛtātmanaḥ

क्षत्रियो रक्षणधृतिर्ब्राह्मणोऽनर्थनाधृतिः ।
ब्राह्मणो धृतिमान्विद्वान्देवान्प्रीणाति तुष्टिमान्

kṣatriyo rakṣaṇadhṛtirbrāhmaṇo'narthanādhṛtiḥ |
brāhmaṇo dhṛtimānvidvāndevānprīṇāti tuṣṭimān

याच्यमाहुरनीशस्य अतिहारं च भारत ।
उद्वेजयन्ति याचन्ति यदा भूतानि दस्युवत्

yācyamāhuranīśasya atihāraṃ ca bhārata |
udvejayanti yācanti yadā bhūtāni dasyuvat

म्रियते याचमानो वै तमनु म्रियतेऽददत् ।
ददत्संजीवयत्येनमात्मानं च युधिष्ठिर

mriyate yācamāno vai tamanu mriyate'dadat |
dadatsaṃjīvayatyenamātmānaṃ ca yudhiṣṭhira

आनृशंस्यं परो धर्मो याचते यत्प्रदीयते ।
अयाचतः सीदमानान्सर्वोपायैर्निमन्त्रयेत्

ānṛśaṃsyaṃ paro dharmo yācate yatpradīyate |
ayācataḥ sīdamānānsarvopāyairnimantrayet

यदि वै तादृशा राष्ट्रे वसेयुस्ते द्विजोत्तमाः ।
भस्मच्छन्नानिवाग्नींस्तान्बुध्येथास्त्वं प्रयत्नतः

yadi vai tādṛśā rāṣṭre vaseyuste dvijottamāḥ |
bhasmacchannānivāgnīṃstānbudhyethāstvaṃ prayatnataḥ

तपसा दीप्यमानास्ते दहेयुः पृथिवीमपि ।
अपूज्यमानाः कौरव्य पूजार्हास्तु तथाविधाः

tapasā dīpyamānāste daheyuḥ pṛthivīmapi |
apūjyamānāḥ kauravya pūjārhāstu tathāvidhāḥ

पूज्या हि ज्ञानविज्ञानतपोयोगसमन्विताः ।
तेभ्यः पूजां प्रयुञ्जीथा ब्राह्मणेभ्यः परन्तपः

pūjyā hi jñānavijñānatapoyogasamanvitāḥ |
tebhyaḥ pūjāṃ prayuñjīthā brāhmaṇebhyaḥ parantapaḥ

ददद्बहुविधान्देयानुपच्छन्दयते च तान्

dadadbahuvidhāndeyānupacchandayate ca tān

यदग्निहोत्रे सुहुते सायंप्रातर्भवेत्फलम् ।
विद्यावेदव्रतवति तद्दानफलमुच्यते

yadagnihotre suhute sāyaṃprātarbhavetphalam |
vidyāvedavratavati taddānaphalamucyate

विद्यावेदव्रतस्नाता न व्यापाश्रयजीविनः ।
गूढस्वाध्यायतपसो ब्राह्मणान्संशितव्रतान्

vidyāvedavratasnātā na vyāpāśrayajīvinaḥ |
gūḍhasvādhyāyatapaso brāhmaṇānsaṃśitavratān

कृतैरावसथैर्हृद्यैः सप्रेष्यैः सपरिच्छदैः ।
निमन्त्रयेथाः कौरव्य कामैश्चान्यैर्द्विजोत्तमान्

kṛtairāvasathairhṛdyaiḥ sapreṣyaiḥ saparicchadaiḥ |
nimantrayethāḥ kauravya kāmaiścānyairdvijottamān

अपि ते प्रतिगृह्णीयुः श्रद्धोपेतं युधिष्ठिर ।
कार्यमित्येव मन्वाना धर्मज्ञाः सूक्ष्मदर्शिनः

api te pratigṛhṇīyuḥ śraddhopetaṃ yudhiṣṭhira |
kāryamityeva manvānā dharmajñāḥ sūkṣmadarśinaḥ

अपि ते ब्राह्मणा भुक्त्वा गताः सोद्धरणान्गृहान् ।
येषां दाराः प्रतीक्षन्ते पर्जन्यमिव कर्षकाः

api te brāhmaṇā bhuktvā gatāḥ soddharaṇāngṛhān |
yeṣāṃ dārāḥ pratīkṣante parjanyamiva karṣakāḥ

अन्नानि प्रातःसवने नियता ब्रह्मचारिणः ।
ब्राह्मणास्तात भुञ्जानास्त्रेताग्निं प्रीणयन्त्युत

annāni prātaḥsavane niyatā brahmacāriṇaḥ |
brāhmaṇāstāta bhuñjānāstretāgniṃ prīṇayantyuta

माध्यंदिनं ते सवनं ददतस्तात वर्तताम् ।
गोहिरण्यानि वासांसि तेनेन्द्रः प्रीयतां तव

mādhyaṃdinaṃ te savanaṃ dadatastāta vartatām |
gohiraṇyāni vāsāṃsi tenendraḥ prīyatāṃ tava

तृतीयं सवनं ते वै वैश्वदेवं युधिष्ठिर ।
यद्देवेभ्यः पितृभ्यश्च विप्रेभ्यश्च प्रयच्छसि

tṛtīyaṃ savanaṃ te vai vaiśvadevaṃ yudhiṣṭhira |
yaddevebhyaḥ pitṛbhyaśca viprebhyaśca prayacchasi

अहिंसा सर्वभूतेभ्यः संविभागश्च सर्वशः ।
दमस्त्यागो धृतिः सत्यं भवत्यवभृथाय ते

ahiṃsā sarvabhūtebhyaḥ saṃvibhāgaśca sarvaśaḥ |
damastyāgo dhṛtiḥ satyaṃ bhavatyavabhṛthāya te

एथ ते चिततो यज्ञः श्रद्धापूतः सदक्षिणः ।
विशिष्टः सर्वयज्ञानां नित्यं तात प्रवर्तताम्

etha te citato yajñaḥ śraddhāpūtaḥ sadakṣiṇaḥ |
viśiṣṭaḥ sarvayajñānāṃ nityaṃ tāta pravartatām