अध्याय 78: देवशर्मा जोड़े और छह पुरुषों का रहस्य बताते हैं

तमागतमभिप्रेक्ष्य शिष्यं वाक्यमथाब्रवीत् ।
देवशर्मा महातेजा यत्तच्छृणु जनाधिप

tamāgatamabhiprekṣya śiṣyaṃ vākyamathābravīt |
devaśarmā mahātejā yattacchṛṇu janādhipa

किं त्वया मिथुनं दृष्टं तस्मिञ्शिष्य महावने ।
ते त्वां जानन्ति निपुणा आत्मा च रुचिरेव च

kiṃ tvayā mithunaṃ dṛṣṭaṃ tasmiñśiṣya mahāvane |
te tvāṃ jānanti nipuṇā ātmā ca rucireva ca

ब्रह्मर्षे मिथुनं किन्तत्के च षट्पुरुषा विभो ।
ये मां जानन्ति तत्त्वेन यन्मां त्वं परिपृच्छसि

brahmarṣe mithunaṃ kintatke ca ṣaṭpuruṣā vibho |
ye māṃ jānanti tattvena yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi

यद्वै तन्मिथुनं ब्रह्मिन्नहोरात्रं हि विद्धि तत् ।
चक्रवत्परिवर्तेत तत्ते जानाति दुष्कृतम्

yadvai tanmithunaṃ brahminnahorātraṃ hi viddhi tat |
cakravatparivarteta tatte jānāti duṣkṛtam

ये च ते पुरुषा विप्र अक्षैर्दीव्यन्ति हृष्टवत् ।
ऋतूंस्तानभिजानीहि ते ते जानन्ति दुष्कृतम्

ye ca te puruṣā vipra akṣairdīvyanti hṛṣṭavat |
ṛtūṃstānabhijānīhi te te jānanti duṣkṛtam

न मां कश्चिद्विजानीत इति कृत्वा न विश्वसेत् ।
नरो रहसि पापात्मा पापकं कर्म वै द्विज

na māṃ kaścidvijānīta iti kṛtvā na viśvaset |
naro rahasi pāpātmā pāpakaṃ karma vai dvija

कुर्वाणं हि नरं कर्म पापं रहसि सर्वदा ।
पश्यन्ति ऋतवश्चापि तथा दिननिशेऽप्युत

kurvāṇaṃ hi naraṃ karma pāpaṃ rahasi sarvadā |
paśyanti ṛtavaścāpi tathā dinaniśe'pyuta

तथैव हि भवेयुस्ते लोकाः पापकृतो यथा ।
कृत्वाऽनाचक्षतः कर्म मम तच्च यथा कृतम्

tathaiva hi bhaveyuste lokāḥ pāpakṛto yathā |
kṛtvā'nācakṣataḥ karma mama tacca yathā kṛtam

ते त्वां हर्षस्मितं दृष्ट्वा गुरोः कर्मानिवेदकम् ।
स्मारयन्तस्तथा प्राहुस्ते यथा श्रउतवान्भवान्

te tvāṃ harṣasmitaṃ dṛṣṭvā guroḥ karmānivedakam |
smārayantastathā prāhuste yathā śrautavānbhavān

अहोरात्रं विजानाति ऋतवश्चापि नित्यशः ।
पुरुषे पापकं कर्म शुभं वाऽशुभकर्मिणः

ahorātraṃ vijānāti ṛtavaścāpi nityaśaḥ |
puruṣe pāpakaṃ karma śubhaṃ vā'śubhakarmiṇaḥ

तत्त्वया मम यत्कर्म व्यभिचाराद्भयात्मकम् ।
नाख्यातमिति जानन्तस्ते त्वामाहुस्तथा द्विज

tattvayā mama yatkarma vyabhicārādbhayātmakam |
nākhyātamiti jānantaste tvāmāhustathā dvija

तेनैव हि भवेयुस्ते लोकाः पापकृतो यथा ।
कृत्वा नाचक्षतः कर्म मम यच्च त्वया कृतम्

tenaiva hi bhaveyuste lokāḥ pāpakṛto yathā |
kṛtvā nācakṣataḥ karma mama yacca tvayā kṛtam

तथाऽशक्याश्च दुर्वृत्ता रक्षितुं प्रमदा द्विज ।
न च त्वं कृतवान्किंचिदागः प्रीतोस्मि तेन ते

tathā'śakyāśca durvṛttā rakṣituṃ pramadā dvija |
na ca tvaṃ kṛtavānkiṃcidāgaḥ prītosmi tena te

मनोदोषविहीनानां न दोषः स्यात्तथा तव ।
अन्यथाऽऽलिङ्ग्यते कान्ता स्नेहेन दुहिताऽन्यथा

manodoṣavihīnānāṃ na doṣaḥ syāttathā tava |
anyathā''liṅgyate kāntā snehena duhitā'nyathā

यतेश्च कामुकानां च योषिद्रूपेऽन्यथा मतिः ।
अशिक्षयैव मनसः प्रायो लोकस्तु वञ्च्यते

yateśca kāmukānāṃ ca yoṣidrūpe'nyathā matiḥ |
aśikṣayaiva manasaḥ prāyo lokastu vañcyate

लालेत्युद्विजते लोको वक्त्रासव इति स्पहा ।
अबन्धायोग्यमनसामिति मन्त्रात्मदैवकम्

lāletyudvijate loko vaktrāsava iti spahā |
abandhāyogyamanasāmiti mantrātmadaivakam

न रागस्नेहलोभान्धं कर्मिणां तन्महाफलम् ।
निष्कषायो विशुद्धस्त्वं रुच्यावेशान्न दूषितः

na rāgasnehalobhāndhaṃ karmiṇāṃ tanmahāphalam |
niṣkaṣāyo viśuddhastvaṃ rucyāveśānna dūṣitaḥ

यदि त्वहं त्वां दुर्वृत्तमद्राक्षं द्विजसत्तम ।
शपेयं त्वामहं क्रोधान्न मेऽत्रास्ति विचारणा

yadi tvahaṃ tvāṃ durvṛttamadrākṣaṃ dvijasattama |
śapeyaṃ tvāmahaṃ krodhānna me'trāsti vicāraṇā

सञ्जन्ति पुरुषे नार्यः पुंसां सोऽर्थश्च पुष्कलः ।
अन्यथा रक्षतः शापोऽभविष्यत्ते मतिश्च मे

sañjanti puruṣe nāryaḥ puṃsāṃ so'rthaśca puṣkalaḥ |
anyathā rakṣataḥ śāpo'bhaviṣyatte matiśca me

रक्षिता च त्वया पुत्र मम चापि निवेदिता ।
अहं ते प्रीतिमांस्तात स्वस्थः स्वर्गं गमिष्यसि

rakṣitā ca tvayā putra mama cāpi niveditā |
ahaṃ te prītimāṃstāta svasthaḥ svargaṃ gamiṣyasi

इत्युक्त्वा विपुलं प्रीतो देवशर्मा महानृषिः ।
मुमोद स्वर्गमास्थाय सहभार्यः सशिष्यकः

ityuktvā vipulaṃ prīto devaśarmā mahānṛṣiḥ |
mumoda svargamāsthāya sahabhāryaḥ saśiṣyakaḥ

इदमाख्यातवांश्चापि ममाख्यानं महामुनिः ।
मार्कण्डेयः पुरा राजन्गङ्गाकूले कथान्तरे

idamākhyātavāṃścāpi mamākhyānaṃ mahāmuniḥ |
mārkaṇḍeyaḥ purā rājangaṅgākūle kathāntare

तस्माद्ब्रवीमि पार्थ त्वां स्त्रियो रक्ष्याः सदैव च ।
उभयं दृश्यते तासु सततं साध्वसाधु च

tasmādbravīmi pārtha tvāṃ striyo rakṣyāḥ sadaiva ca |
ubhayaṃ dṛśyate tāsu satataṃ sādhvasādhu ca

स्त्रियः साध्व्यो महाभागाः सम्मता लोकमातरः ।
धारयन्ति महीं राजन्निमां सवनकाननाम्

striyaḥ sādhvyo mahābhāgāḥ sammatā lokamātaraḥ |
dhārayanti mahīṃ rājannimāṃ savanakānanām

असाध्व्यश्चापि दुर्वृत्ताः कुलघ्नाः पापनिश्चयाः ।
विज्ञेया लक्षणैर्दुष्टैः स्वगात्रसहजैर्नृप

asādhvyaścāpi durvṛttāḥ kulaghnāḥ pāpaniścayāḥ |
vijñeyā lakṣaṇairduṣṭaiḥ svagātrasahajairnṛpa

एवमेतासु रक्षा वै शक्या कर्तुं महात्मभिः ।
अन्यथा राजशार्दूल न शक्या रक्षितुं स्त्रियः

evametāsu rakṣā vai śakyā kartuṃ mahātmabhiḥ |
anyathā rājaśārdūla na śakyā rakṣituṃ striyaḥ

एता हि मनुजव्याघ्र तीक्ष्णास्तीक्ष्णपराक्रमाः ।
नासामस्ति प्रियो नाम मैथुने सङ्गमेति यः

etā hi manujavyāghra tīkṣṇāstīkṣṇaparākramāḥ |
nāsāmasti priyo nāma maithune saṅgameti yaḥ

एताः कृत्याश्च कष्टाश्च कृतघ्ना भरतर्षभ ।
न चैकस्मिन्नमन्त्येताः पुरुषे पाण्डुनन्दन

etāḥ kṛtyāśca kaṣṭāśca kṛtaghnā bharatarṣabha |
na caikasminnamantyetāḥ puruṣe pāṇḍunandana

नासु स्नेहो नरैः कार्यस्तथैवेर्ष्या जनेश्वर ।
खेदमास्थाय भुञ्जीत धर्ममास्थाय चैव ह ।
अनृताविह पर्वादिदोषवर्जं नराधिप

nāsu sneho naraiḥ kāryastathaiverṣyā janeśvara |
khedamāsthāya bhuñjīta dharmamāsthāya caiva ha |
anṛtāviha parvādidoṣavarjaṃ narādhipa

विहन्येतान्यथा कुर्वन्नरः कौरवनन्दन ।
सर्वथा राजशार्दूल युक्तः सर्वत्र युज्यते

vihanyetānyathā kurvannaraḥ kauravanandana |
sarvathā rājaśārdūla yuktaḥ sarvatra yujyate

तेनैकेन तु रक्षा वै विपुलेन कृता स्त्रियाः ।
नान्यः शक्तस्त्रिलोकेऽस्मिन्रक्षितुं नृप योषितः

tenaikena tu rakṣā vai vipulena kṛtā striyāḥ |
nānyaḥ śaktastriloke'sminrakṣituṃ nṛpa yoṣitaḥ