अध्याय 77: विपुल दिव्य पुष्प लाते हैं और शाप सुनते हैं

विपुलस्त्वकरोत्तीव्रं तपः कृत्वा गुरोर्वचः ।
तपोयुक्तमथात्मानममन्यत स वीर्यवान्

vipulastvakarottīvraṃ tapaḥ kṛtvā gurorvacaḥ |
tapoyuktamathātmānamamanyata sa vīryavān

स तेन कर्मणा स्वर्गं पृथिवीं पृथिवीपते ।
चचार गतभीः प्रीतो लब्धकीर्तिवरो नृप

sa tena karmaṇā svargaṃ pṛthivīṃ pṛthivīpate |
cacāra gatabhīḥ prīto labdhakīrtivaro nṛpa

उभौ लोकौ जितौ चापि तथैवामन्यत प्रभुः ।
कर्मणा तेन कौरव्य तपसा विपुलेन च

ubhau lokau jitau cāpi tathaivāmanyata prabhuḥ |
karmaṇā tena kauravya tapasā vipulena ca

अथ काले व्यतिक्रान्ते कस्मिंश्चित्कुरुनन्दन ।
रुच्या भगिन्या आदानं प्रभूतदनधान्यवत्

atha kāle vyatikrānte kasmiṃścitkurunandana |
rucyā bhaginyā ādānaṃ prabhūtadanadhānyavat

एतस्मिन्नेव काले तु दिव्या काचिद्वराङ्गना ।
बिभ्रती परमं रूपं जगामाथ विहायसा

etasminneva kāle tu divyā kācidvarāṅganā |
bibhratī paramaṃ rūpaṃ jagāmātha vihāyasā

तस्याः शरीरात्पुष्पाणि पतितानि महीतले ।
तस्याश्रमस्याविदूरे दिव्यगन्धानि भारत

tasyāḥ śarīrātpuṣpāṇi patitāni mahītale |
tasyāśramasyāvidūre divyagandhāni bhārata

तान्यगृह्णात्ततो राजन्रुचिर्ललितलोचना ।
तदा निमन्त्रकस्तस्या अङ्गेभ्यः क्षिप्रमागमत्

tānyagṛhṇāttato rājanrucirlalitalocanā |
tadā nimantrakastasyā aṅgebhyaḥ kṣipramāgamat

तस्या हि भगिनी तात ज्येष्ठा नाम्ना प्रभावती ।
भार्या चित्ररथस्याथ बभूवाङ्गेश्वरस्य वै

tasyā hi bhaginī tāta jyeṣṭhā nāmnā prabhāvatī |
bhāryā citrarathasyātha babhūvāṅgeśvarasya vai

पिनह्य तानि पुष्पाणि केशेषु वरवर्णिनी ।
आमन्त्रिता ततोऽगच्छद्रुचिरङ्गपतेर्गृहम्

pinahya tāni puṣpāṇi keśeṣu varavarṇinī |
āmantritā tato'gacchadruciraṅgapatergṛham

पुष्पाणि तानि दृष्ट्वा तु तदाङ्गेन्द्रवराङ्गना ।
भगिनीं चोदयामास पुष्पार्थे चारुलोचना

puṣpāṇi tāni dṛṣṭvā tu tadāṅgendravarāṅganā |
bhaginīṃ codayāmāsa puṣpārthe cārulocanā

सा भर्त्रे सर्वमाचष्ट रुचिः सुरुचिरानना ।
भगिन्या भाषितं सर्वमृषिस्तच्चाभ्यनन्दत

sā bhartre sarvamācaṣṭa ruciḥ surucirānanā |
bhaginyā bhāṣitaṃ sarvamṛṣistaccābhyanandata

ततो विपुलमानाय्य देवशर्मा महातपाः ।
पुष्पार्थे चोदयामास गच्छगच्छेति भारत

tato vipulamānāyya devaśarmā mahātapāḥ |
puṣpārthe codayāmāsa gacchagaccheti bhārata

विपुलस्तु गुरोर्वाक्यमविचार्य महातपाः ।
स तथेत्यब्रवीद्राजंस्तं च देशं जगाम ह

vipulastu gurorvākyamavicārya mahātapāḥ |
sa tathetyabravīdrājaṃstaṃ ca deśaṃ jagāma ha

यस्मिन्देशे तु तान्यासन्पतितानि नभस्तलात् ।
अम्लानान्यपि तत्रासन्कुसुमान्यपराण्यपि

yasmindeśe tu tānyāsanpatitāni nabhastalāt |
amlānānyapi tatrāsankusumānyaparāṇyapi

स ततस्तानि जग्राह दिव्यानि रुचिराणि च ।
प्राप्तानि स्वेन तपसा दिव्यगन्धानि भारत

sa tatastāni jagrāha divyāni rucirāṇi ca |
prāptāni svena tapasā divyagandhāni bhārata

सम्प्राप्य तानि प्रीतात्मा गुरोर्वचनकारकः ।
तदा जगाम तूर्णं च चम्पां चम्पकमालिनीम्

samprāpya tāni prītātmā gurorvacanakārakaḥ |
tadā jagāma tūrṇaṃ ca campāṃ campakamālinīm

स वने निर्जने तात ददर्श मिथुनं नृणाम् ।
चक्रवत्परिवर्तन्तं गृहीत्वा पाणिना करम्

sa vane nirjane tāta dadarśa mithunaṃ nṛṇām |
cakravatparivartantaṃ gṛhītvā pāṇinā karam

तत्रैकस्तूर्णमगमत्तत्पदे च विवर्तयन् ।
एकस्तु न तदा राजंश्चक्रतुः कलहं ततः

tatraikastūrṇamagamattatpade ca vivartayan |
ekastu na tadā rājaṃścakratuḥ kalahaṃ tataḥ

त्वं शीघ्रं गच्छसीत्येकोऽब्रवीन्नेति तथाऽपरः ।
पतितेति च तौ राजन्परस्परमथोचतुः

tvaṃ śīghraṃ gacchasītyeko'bravīnneti tathā'paraḥ |
patiteti ca tau rājanparasparamathocatuḥ

तयोर्विस्पर्धतोरेवं शपथोऽयमभूत्तदा ।
सहसोद्दिश्य विपुलं ततो वाक्यमथोचतुः

tayorvispardhatorevaṃ śapatho'yamabhūttadā |
sahasoddiśya vipulaṃ tato vākyamathocatuḥ

आवयोरनृतं प्राह यस्तस्याभूद्द्विजस्य वै ।
विपुलस्य परे लोके या गतिः सा भवेदिति

āvayoranṛtaṃ prāha yastasyābhūddvijasya vai |
vipulasya pare loke yā gatiḥ sā bhavediti

एतच्छ्रुत्वा तु विपुलो विषण्णवदनोऽभवत् ।
एवं तीव्रतपाश्चाहं कष्टश्चायं परिश्रमः

etacchrutvā tu vipulo viṣaṇṇavadano'bhavat |
evaṃ tīvratapāścāhaṃ kaṣṭaścāyaṃ pariśramaḥ

मिथुनस्यास्य किं मे स्यात्कृतं पापं यथा गतिः ।
अनिष्टा सर्वभूतानां कीर्तिताऽनेन मेऽद्य वै

mithunasyāsya kiṃ me syātkṛtaṃ pāpaṃ yathā gatiḥ |
aniṣṭā sarvabhūtānāṃ kīrtitā'nena me'dya vai

एवं सञ्चिन्तयन्नेव विपुलो राजसत्तम ।
अवाङ्मुखो दीनमना दध्यौ दुष्कृतमात्मनः

evaṃ sañcintayanneva vipulo rājasattama |
avāṅmukho dīnamanā dadhyau duṣkṛtamātmanaḥ

ततः षडन्यान्पुरुषानक्षैः काञ्चनराजतैः ।
अपश्यद्दीव्यमानान्वै लोभामर्षान्वितांस्तथा

tataḥ ṣaḍanyānpuruṣānakṣaiḥ kāñcanarājataiḥ |
apaśyaddīvyamānānvai lobhāmarṣānvitāṃstathā

कुर्वतः शपथं तेन यः कृतो मिथुनेन तु ।
विपुलं वै समुद्दिश्य तेपि वाक्यमथाब्रुवन्

kurvataḥ śapathaṃ tena yaḥ kṛto mithunena tu |
vipulaṃ vai samuddiśya tepi vākyamathābruvan

लोभमास्थाय योऽस्माकं विषमं कर्तुमुत्सहेत् ।
विपुलस्य परे लोके या गतिस्तामवाप्नुयात् ।

lobhamāsthāya yo'smākaṃ viṣamaṃ kartumutsahet |
vipulasya pare loke yā gatistāmavāpnuyāt |

एतच्छ्रुत्वा तु विपुलो नापश्यद्धर्मसङ्करम् ॥
जन्मप्रभृति कौरव्य कृतपूर्वमथात्मनः

etacchrutvā tu vipulo nāpaśyaddharmasaṅkaram ||
janmaprabhṛti kauravya kṛtapūrvamathātmanaḥ

स प्रदध्यौ तथा राजन्नग्नावग्निरिवाहितः ।
दह्यमानेन मनसा शापं श्रुत्वा तथाविधम्

sa pradadhyau tathā rājannagnāvagnirivāhitaḥ |
dahyamānena manasā śāpaṃ śrutvā tathāvidham

तस्य चिन्तयतस्तात बह्वीर्वाचो निशम्य तु ।
इदमासीन्मनसि च रुच्या रक्षणकारितम्

tasya cintayatastāta bahvīrvāco niśamya tu |
idamāsīnmanasi ca rucyā rakṣaṇakāritam

लक्षणं लक्षणेनैव वदनं वदनेन च ।
विधाय न मया चोक्तं सत्यमेतद्गुरोस्तथा

lakṣaṇaṃ lakṣaṇenaiva vadanaṃ vadanena ca |
vidhāya na mayā coktaṃ satyametadgurostathā

एतदात्मनि कौरव्य दुष्कृतं विपुलस्तदा ।
अमन्यत महाभाग तथा तच्च न संशयः

etadātmani kauravya duṣkṛtaṃ vipulastadā |
amanyata mahābhāga tathā tacca na saṃśayaḥ

स चम्पां नगरीमेत्य पुष्पाणि गुरवे ददौ ।
पूजयामास च गुरुं विधिवत्स गुरुप्रियः

sa campāṃ nagarīmetya puṣpāṇi gurave dadau |
pūjayāmāsa ca guruṃ vidhivatsa gurupriyaḥ