अध्याय 74: युधिष्ठिर पूछते हैं, स्त्रियों की रक्षा कैसे हो

इमे वै मानवा लोके स्त्रीषु सज्जन्त्यभीक्ष्णशः ।
मोहेन परमाविष्टा देवदृष्टेन कर्मणा

ime vai mānavā loke strīṣu sajjantyabhīkṣṇaśaḥ |
mohena paramāviṣṭā devadṛṣṭena karmaṇā

स्त्रियश्च पुरुषेष्वेव प्रत्यक्षं लोकसाक्षिकम् ।
अत्र मे संशयस्तीव्रो हृदि सम्परिवर्तते

striyaśca puruṣeṣveva pratyakṣaṃ lokasākṣikam |
atra me saṃśayastīvro hṛdi samparivartate

कथमासां नराः सङ्गं कुर्वते कुरुनन्दनः ।
स्त्रियो वातेषु रज्यन्ते विरज्यन्ते च ताः पुनः

kathamāsāṃ narāḥ saṅgaṃ kurvate kurunandanaḥ |
striyo vāteṣu rajyante virajyante ca tāḥ punaḥ

इति ताः पुरुषव्याघ्र कथं शक्यास्तु रक्षितुम् ।
प्रमदाः पुरुषेणेह तन्मे व्याख्यातुमर्हसि

iti tāḥ puruṣavyāghra kathaṃ śakyāstu rakṣitum |
pramadāḥ puruṣeṇeha tanme vyākhyātumarhasi

एत्वा हि स्वीयमायाभिर्वञ्चयन्तीह मानवान् ।
न चासां मुच्यते कश्चित्पुरुषो हस्तमागतः

etvā hi svīyamāyābhirvañcayantīha mānavān |
na cāsāṃ mucyate kaścitpuruṣo hastamāgataḥ

गावो नवतृणानीव गृह्णन्त्येता नवन्नवम्

gāvo navatṛṇānīva gṛhṇantyetā navannavam

शम्बरस्य च या माया माया या नमुचेरपि ।
बलेः कुम्भीनसेश्चैव सर्वास्तां योषितो विदुः

śambarasya ca yā māyā māyā yā namucerapi |
baleḥ kumbhīnaseścaiva sarvāstāṃ yoṣito viduḥ

हसन्तं प्रहसन्त्येता रुद्रन्तं प्ररुदन्ति च ।
अप्रियं प्रियवाक्यैश्च गृह्णते कालयोगतः

hasantaṃ prahasantyetā rudrantaṃ prarudanti ca |
apriyaṃ priyavākyaiśca gṛhṇate kālayogataḥ

यदि जिह्वासहस्रं स्याज्जीवेच्च शरदां शतम् ।
अनन्यकर्मा स्त्रीदोषाननुक्त्वा निधनं व्रजेत्

yadi jihvāsahasraṃ syājjīvecca śaradāṃ śatam |
ananyakarmā strīdoṣānanuktvā nidhanaṃ vrajet

उशना वेद यच्छास्त्रं यच्च वेद बृहस्पतिः ।
स्त्री बुद्ध्या न विशिष्येत तास्तु रक्ष्याः कथं नरैः

uśanā veda yacchāstraṃ yacca veda bṛhaspatiḥ |
strī buddhyā na viśiṣyeta tāstu rakṣyāḥ kathaṃ naraiḥ

अनृतं सत्यमित्याहुः सत्यं चापि तथाऽनृतम् ।
इति यास्ताः कथं वीर संरक्ष्याः पुरुषैरिह ।
दोषास्पदेऽशुचौ देहे ह्यासां सक्तास्त्वहो नराः

anṛtaṃ satyamityāhuḥ satyaṃ cāpi tathā'nṛtam |
iti yāstāḥ kathaṃ vīra saṃrakṣyāḥ puruṣairiha |
doṣāspade'śucau dehe hyāsāṃ saktāstvaho narāḥ

स्त्रीणां बुद्ध्यर्थनिष्कर्षादर्थशास्त्राणि शत्रुहन् ।
बृहस्पतिप्रभृतिभिर्मन्ये सद्भिः कृतानि वै

strīṇāṃ buddhyarthaniṣkarṣādarthaśāstrāṇi śatruhan |
bṛhaspatiprabhṛtibhirmanye sadbhiḥ kṛtāni vai

संपूज्यमानाः पुरुषैर्विकुर्वन्ति मनो नृषु ।
अपास्ताश्च तथा राजन्विकुर्वन्ति मनः स्त्रियः

saṃpūjyamānāḥ puruṣairvikurvanti mano nṛṣu |
apāstāśca tathā rājanvikurvanti manaḥ striyaḥ

इमाः प्रजा महापाहो धार्मिक्य इति नः श्रुतम्

imāḥ prajā mahāpāho dhārmikya iti naḥ śrutam

सत्कृतासत्कृताश्चापि विकुर्वन्ति मनः सदा ।
कस्ताः शक्तो रक्षितुं स्यादिति मे संशयो महान्

satkṛtāsatkṛtāścāpi vikurvanti manaḥ sadā |
kastāḥ śakto rakṣituṃ syāditi me saṃśayo mahān

तथा ब्रूहि महाभाग कुरूणां वंशवर्धन ।
यदि शक्या कुरुश्रेष्ठ रक्षा तासां कदाचन ।

tathā brūhi mahābhāga kurūṇāṃ vaṃśavardhana |
yadi śakyā kuruśreṣṭha rakṣā tāsāṃ kadācana |

कर्तुं वा कृतपूर्वं वा तन्मे व्याख्यातुमर्हसि

kartuṃ vā kṛtapūrvaṃ vā tanme vyākhyātumarhasi