अध्याय 63: बिना हिंसा के ब्रह्महत्या पर व्यास

इदं मे तत्त्वतो राजन्वक्तुमर्हसि भारत ।
अहिंसयित्वाऽपि कथं ब्रह्महत्या विधीयते

idaṃ me tattvato rājanvaktumarhasi bhārata |
ahiṃsayitvā'pi kathaṃ brahmahatyā vidhīyate

व्यासमामन्त्र्य राजेन्द्र पुरा यत्पृष्टवानहम् ।
तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि तदिहैकमनाः शृणु

vyāsamāmantrya rājendra purā yatpṛṣṭavānaham |
tatte'haṃ sampravakṣyāmi tadihaikamanāḥ śṛṇu

चतुर्थस्त्वं वसिष्ठस्य तत्त्वमाख्याहि मे मुने ।
अहिंसयित्वा केनेह ब्रह्महत्या विधीयते

caturthastvaṃ vasiṣṭhasya tattvamākhyāhi me mune |
ahiṃsayitvā keneha brahmahatyā vidhīyate

इति पृष्टो मया राजन्पराशरशरीरजः ।
अब्रवीन्निपुणो धर्मे निःसंशयमनुत्तमम्

iti pṛṣṭo mayā rājanparāśaraśarīrajaḥ |
abravīnnipuṇo dharme niḥsaṃśayamanuttamam

ब्राह्मणं स्वयमाहूय भिक्षार्थे कृशवृत्तिनम् ।
ब्रूयान्नास्तीति यः पश्चात्तं विद्याद्ब्रह्मघातिनम्

brāhmaṇaṃ svayamāhūya bhikṣārthe kṛśavṛttinam |
brūyānnāstīti yaḥ paścāttaṃ vidyādbrahmaghātinam

मध्यस्थस्येह विप्रस्य योऽनूचानस्य भारत ।
वृत्तिं हरति दुर्बुद्धिस्तं विद्याद्ब्रह्मघातिनम्

madhyasthasyeha viprasya yo'nūcānasya bhārata |
vṛttiṃ harati durbuddhistaṃ vidyādbrahmaghātinam

गोकुलस्य तृषार्तस्य जलार्थमभिधावतः ।
उत्पादयति यो विघ्नं तं विद्या** ह्मघातिनम्

gokulasya tṛṣārtasya jalārthamabhidhāvataḥ |
utpādayati yo vighnaṃ taṃ vidyā** hmaghātinam

यः प्रवृत्तां श्रुतिं सम्यकू शास्त्र वा मुनिभिः कृतम् ।
दूषयत्यनभिज्ञाय तं विद्याद्ब्रह्मघातिनम्

yaḥ pravṛttāṃ śrutiṃ samyakū śāstra vā munibhiḥ kṛtam |
dūṣayatyanabhijñāya taṃ vidyādbrahmaghātinam

आत्मजां रूपसम्पन्नां महतीं सदृशे वरे ।
न प्रयच्छति यः कन्यां तं विद्याद्ब्रह्मधातिनम्

ātmajāṃ rūpasampannāṃ mahatīṃ sadṛśe vare |
na prayacchati yaḥ kanyāṃ taṃ vidyādbrahmadhātinam

अधर्मनिरतो मूढो मिथ्या यो वै द्विजातिषु ।
दद्यान्मर्मातिगं शोकं तं विद्याद्ब्रह्मघातिनम्

adharmanirato mūḍho mithyā yo vai dvijātiṣu |
dadyānmarmātigaṃ śokaṃ taṃ vidyādbrahmaghātinam

चक्षुषा विप्रहीणस्य पङ्गुलस्य जडस्य वा ।
हरेत यो वै सर्वस्वं तं विद्या *** घातिनम्

cakṣuṣā viprahīṇasya paṅgulasya jaḍasya vā |
hareta yo vai sarvasvaṃ taṃ vidyā *** ghātinam

आश्रमे वा वने वाऽपि ग्रामे वा यदि वा पुरे ।
अग्निं समुत्सृजेन्मोहात्तं विद्याद्ब्रह्मघातिनम्

āśrame vā vane vā'pi grāme vā yadi vā pure |
agniṃ samutsṛjenmohāttaṃ vidyādbrahmaghātinam